دەستنیشانکردنی ئەسم ئەم نەخۆشییە درێژخایەنەی ڕێگاکانی هەناسەدان دەناسێنێت و یارمەتیدەرە بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان و وەرگرتنی چاودێریی گونجاو.
چۆن دەستنیشانکردنی ئەسم ئەنجام دەدرێت؟
دەستنیشانکردن بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە پشکنینی سپیرۆمەتری دەبەستێت، کە خێرایی و بڕی هەناسەدانی دەرەوە هەڵدەسەنگێنێت. ئەم پشکنینە پێویستە لانیکەم ساڵی جارێک دووبارە بکرێتەوە، و ئەگەر دۆخەکە جێگیر نەبێت، زیاتر لەوەش. هەروەها پشکنینی پێوەری بەرزترین ڕێژەی جەریان بۆ هەڵسەنگاندنی هێزی هەناسەدانی دەرەوە بەکاردێت.
پزیشک لەوانەیە پشکنینی زیاتر داوا بکات بۆ دڵنیابوون لە دروستیی دەستنیشانکردنەکە، لەوانە:
- پشکنینە وێنەییە پزیشکییەکان.
- پشکنینی ئاستی ئۆکسیدی نایتریک لە هەناسەدانی دەرەوە.
- پشکنینی هەستیاریی پێست، بە تایبەتی لە کەسانی تووشی ئەسمی هەستیاری. لەم پشکنینەدا پێست بە ماددەیی وەک پەڕی ئاژەڵ یان کپک دەدرێت و کاردانەوەکە چاودێری دەکرێت.
دەستنیشانکردنی ئەسم لە منداڵاندا لەوانەیە ئاڵۆزتر بێت، چونکە پشکنینەکانی کارکردنی سییەکان ڕەنگە لە پێنج ساڵی یەکەمی تەمەندا ورد نەبن. بۆیە پزیشک پشت بە مێژووی پزیشکی و زانیارییەکانی دایک و باوک دەبەستێت.
هەڵبژاردەکانی دەرمانی ئەسم و کۆنترۆڵکردنی
ئامانجی دەرمانی ئەسم کەمکردنەوەی هێرشەکان و ڕێگریکردنە لە سنوورداربوونی چالاکیی جەستەیی. دەرمانەکان بە گشتی بە دوو جۆری سەرەکی دابەش دەبن:
١. دەرمانەکانی کۆنترۆڵی درێژخایەن: وەک کۆرتیکۆستێرۆیدی هەڵمژراو و دەرمانە ڕێکخەرەکانی لێکۆترایین. ئەمانە هەڵئاوسان لە ڕێگاکانی هەناسەدان کەم دەکەنەوە و پێویستە ڕۆژانە بخورێن.
٢. دەرمانە خێراکاریگەرەکان (دەرمانی فریاکەوتن): وەک فراوانکەرەکانی برۆنک، کە خێرا تەنگیی هەناسەدان کەم دەکەنەوە؛ بەڵام هەڵئاوسانی بنەڕەتی چارەسەر ناکەن، بۆیە نابێت وەک تاکە چارەسەر پشت پێیان ببەسترێت.
تەکنیکەکانی بەکارهێنانی سپرەی هەناسەدان
بۆ دڵنیابوون لەوەی دەرمانەکە دەگاتە سییەکان، کاتێک سپرەی دۆزی دیاریکراو بەکاردەهێنیت، ئەم هەنگاوانە بە وردی جێبەجێ بکە:
- پێش هەر جار بەکارهێنان، بۆ ماوەی ٥ چرکە قوڵقوڵی بکە.
- بە نەرمی هەناسە بدەرەوە و سەرت کەمێک بەرەو دواوە بخەرەوە.
- لە کاتی پەستاندن بەسەر سپرەکەدا، هەناسەیەکی قوڵ و هێواش هەڵمژە.
- بۆ ماوەی ٥ بۆ ١٠ چرکە هەناسەت ڕابگرە، پاشان بە هێواشی لە لووتەوە هەناسە بدەرەوە.
- پێشنیار دەکرێت «ئامێری نێوانگیر» (Spacer) بەکاربهێنرێت، بە تایبەتی بۆ منداڵان و کەسانی بەساڵاچوو، بۆ ئاسانکردنی هەڵمژین.
داهێنانەکان لە چارەسەری نوێی ئەسم
توێژینەوەکان ئاراستەی پەرەپێدانی دەرمانێکن کە کاردانەوەی بەرگریی جەستە لە ڕێگاکانی هەناسەدان ڕێک دەخەن. لە گرنگترین داهێنانەکاندا ئەمانە هەن:
- دژەبۆمبی IgE: بۆ دۆخە توندەکان، کە بە سپرەی هەناسەدان وەڵامیان نەداوەتەوە و لە ساڵی ڕابردوودا دوو جار پێویستیان بە ستێرۆیدی ناوڕەگی هەبووە، جارێک یان دوو جار لە مانگێکدا بە ژێر پێستەوە دەدرێن.
- گەرمکردنەوەی ناوەوەی برۆنکەکان: تەکنیکێکە کە شەپۆلی ڕادیۆ بە ڕێگەی برۆنکۆسکۆپییەوە بەکاردەهێنێت بۆ کەمکردنەوەی ماسولکە گرژبووەکان. بەڵام، کاریگەری و مەترسییەکانی هێشتا جێی مشتومڕن.
- سپرە زیرەکەکان: ئامانجیان زیادکردنی گەیشتنی دەرمانەکەیە بۆ سییەکان، لەگەڵ کەمکردنەوەی دۆزەکان و کاریگەرییە لاوەکییەکان.
هۆکارەکانی کاریگەری لەسەر ئەسم و هاندەرەکانی
توندیی نەخۆشییەکە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت، و هەندێک هۆکار دۆخەکە خراپتر دەکەن، وەک:
- هاندەرە ژینگەییەکان: تۆزی ماڵ، پەڕی ئاژەڵ، تۆوی گوڵ و کپک.
- کەشوهەوا: هەوای سارد لە زستان و پاییزدا هێرشەکانی ئەسم هەڵدەگیرسێنێت، بە تایبەتی لە منداڵاندا؛ چونکە دەبێتە هۆی تەنگبوونەوەی برۆنکەکان یان زیادبوونی تووشبوون بە سەرماخۆردن و ئەنفلۆنزا.
- دەرمانەکان: هەندێک دەرمان، وەک بلۆکەرەکانی بێتا (بۆ چارەسەری فشاری خوێن) یان ئەسپرین، لەوانەیە دۆخەکە خراپتر بکەن.
ئەسم و دووگیانی
لەوانەیە ئەسم لە ماوەی دووگیانیدا دەربکەوێت یان بەردەوام بێت، و وەڵامی ژنان جیاوازە: نیشانەکانی یەک لە سێی ژنانی دووگیان لەوانەیە زیاد ببێت، لە یەک لە سێیاندا لەوانەیە باشتر ببێت، و لە سێیەکی دیکەدا هیچ گۆڕانکارییەک ڕوونادات. هێرشەکان زۆرجار لە مانگی شەشەم و کۆتاییی سێیەکی دووەمی دووگیانیدا زیاد دەبن.
کۆنترۆڵکردنی دۆخەکە گرنگە، چونکە کەمی ئۆکسجین لەوانەیە ببێتە هۆی ئاڵۆزییەکانی وەک لەدایکبوونی پێشوەخت یان کەمی کێشی منداڵی نوێلەدایکبوو. دەرمانی ئەسم لە ماوەی دووگیانیدا لەگەڵ دەرمانی دەرەوەی ئەم ماوەیە جیاوازی نییە (وەک ستێرۆیدە هەڵمژراوەکان)، بەڵام لە کاتی منداڵبووندا بەکارهێنانی مۆرفین یان ئەدرێنالین قەدەغەیە، هەروەها لە ماوەی دووگیانیدا وەرگرتنی ڤاکسینی ماددە هەستیارییەکانیش قەدەغەیە.
پرسیارە باوەکان
ئایا ئەسم لە زستاندا زیاد دەبێت؟
بەڵێ، هێرشەکان لە زستان و پاییزدا زیاد دەبن؛ بەهۆی هەڵمژینی هەوای سارد، بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکانی سەرماخۆردن و بەکارهێنانی سیستەمی گەرمکردنەوە کە ڕێگری لە نوێبوونەوەی هەوا دەکات.
ئایا سەرما هەڵگری کاریگەرییە لەسەر نەخۆشانی ئەسم؟
بەڵێ، هەوای سارد دەتوانێت هاندەرە دەمارەکان لە سییەکاندا چالاک بکات و ببێتە هۆی چالاکبوونی هەڵئاوسان و تەنگبوونەوەی برۆنکەکان؛ ئەمەش تەنگیی هەناسەدان و خسخس دروست دەکات.
ئەگەر منداڵەکەم ئەسمی هەبێت، لە پزیشکەکەی چی چاوەڕێ بکەم؟
پزیشک نیشانەکان، دووبارەبوونەوەیان و مێژووی پزیشکیی منداڵەکە هەڵدەسەنگێنێت. لەوانەیە پشکنین داوا بکات بۆ لابردنی گومان لە دۆخە هاوشێوەکان، وەک هەوکردنی سینوس یان گەڕانەوەی ترشیی گەدە بۆ مری، و هەروەها ڕادەی وەڵامی منداڵەکە بە دەرمانەکە چاودێری بکات.
کەی پێویستە دەستبەجێ پزیشک ببینیت؟
ئەگەر نیشانەکانی خوارەوە دەرکەوتن، پێویستە دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگریت:
- دووبارەبوونەوەی نیشانەکان (کۆکە یان تەنگیی هەناسەدان) دوو جار لە هەفتەیەکدا یان زیاتر.
- دەرکەوتنی هێرشی توند کە بە سپرەی فریاکەوتن وەڵام ناداتەوە.
- هەستکردن بە تەنگیی هەناسەدانی توند کە ژیان دەخاتە مەترسییەوە.
- خراپبوونی بەرچاوی کارکردنی سییەکان لە پێوەرە دووبارەکراوەکاندا.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێنمایی چاودێریی سییەکان
- نیشانەکانی ئەلێرژیی وەرزی و چارەسەری
- چۆنیەتی بەکارهێنانی سپری ئەسم بە دروستی
- نەخۆشییەکانی شوشی بینابینی و چارەسەری
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team