دەرمانی کولیتی ئەلسەری لە هەڵبژاردەکانی کەمکردنەوەی نیشانەکان تا چارەسەری کەمکردنەوەی هێرشەکانی هەوکردن دەگۆڕێت و یارمەتی جێگیری دۆخەکە دەدات.
هەڵبژاردەکانی دەرمانی کولیتی ئەلسەری
چارەسەرە دەرمانییەکان بە پێی شوێنی هەوکردن لە قولۆن و ئاستی توندییەکەی جیاوازن. ئامانجی ئەم دەرمانانە کەمکردنەوەی ئاوسان و کۆنترۆڵکردنی نیشانەکانە، هەرچەندە نەخۆشییەکە بە تەواوی چاک ناکەنەوە.
ئەمینوسالیسیلاتەکان
ئەم گرووپە بۆ حاڵەتە سووکەکان هەڵبژاردەی یەکەمە و یارمەتی چاکبوونەوەی شانەکان و کەمکردنەوەی هەوکردنی قولۆن دەدات. بە شێوەی حەب یان کەپسول، یان شیاف و دەرزیی ڕاستەڕۆ دەست دەکەون. نموونەکانیان:
- مەسالامین.
- سەلفاسالازین.
- ئۆلسالازین.
- بەلسالازید.
کۆرتیکۆستێرۆیدەکان
بۆ کەمکردنەوەی خێرای هەوکردن لە ماوەی چەند ڕۆژێکدا بەکاردەهێنرێن و زۆرجار جێگرەوەی ئەمینوسالیسیلاتەکانن یان لەگەڵیاندا بەکاردەهێنرێن. بەهۆی کاریگەرییە لاوەکییەکانیان، بەکارهێنانیان بۆ ماوەیەکی درێژ پێشنیار ناکرێت. نموونەکانیان:
- پریدنیزۆن.
- بودێسۆناید.
- مێتیل پریدنیزۆلۆن.
دەرمانە سەرکوتکەرەکانی بەرگریی جەستە و جێگرەوە بایۆلۆژیکییەکان
لە حاڵەتە مامناوەند تا توندەکاندا بەکاردەهێنرێن کە وەڵامیان نەداوەتەوە بە چارەسەرەکانی پێشوو:
- دەرمانە سەرکوتکەرەکانی بەرگریی جەستە: وەک ئازاتیۆپرین، مەركەپتۆپورین و سایکلۆسپورین؛ ئەمانە وەڵامی بەرگریی جەستە کەم دەکەنەوە.
- دەرمانە بایۆلۆژیکییەکان و جێگرەوە بایۆلۆژیکییەکان: بە دەرزی یان لە ڕێگەی دەرزیی ناو ڕەگ دەدرێن، وەک ئینفلیکسیماب، ئادالیموماب و گۆلیموماب، و بەشە دیاریکراوەکانی سیستەمی بەرگریی جەستە دەگرنە ئامانج.
دەرمانە نوێیەکانی کولیتی ئەلسەری
هەڵبژاردەی چارەسەریی پێشکەوتوو دەرکەوتووە، لەوانە «سەرکوتکەرەکانی ئەنزایمی جانۆس کیناز» (JAK Inhibitors). ئەمانە مۆلیکولی بچووکەن کە لە ڕێگەی ڕیخۆڵەوە هەڵدەمژرێن بۆ ڕێگریکردن لە ڕێڕەوەکانی هەوکردن؛ وەک ئۆپاداسیتینیب و تۆفاسیتینیب. هەندێک توێژینەوەش ئاماژەیان بەوە کردووە کە دەرمانی ئەتۆرڤاستاتین (کە بۆ کەمکردنەوەی کۆلیسترۆڵ بەکاردێت) لەوانەیە پەیوەندیی بە کەمبوونەوەی ڕێژەی لابردنی قولۆنەوە هەبێت.
چارەسەرە تەواوکەر و یارمەتیدەرەکان
هەندێک دەرمانی بێ‌پێویستی بە ڕەچەتە دەتوانرێت بە چاودێریی پزیشک بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان بەکاربهێنرێت:
- ئازارشکێنەکان: پاراسیتامۆڵ باشترە؛ بەکارهێنانی دژەهەوکردنە ناستێرۆیدییەکان، وەک ئایبۆپرۆفین، قەدەغەیە، چونکە لەوانەیە نیشانەکان خراپتر بکەن.
- دژەسکچوونەکان: وەک لۆپێراماید، بەڵام بە وریایی بۆ ئەوەی ڕیخۆڵەی گەورەی ژەهراویی گەورە نەبێت.
- پاشکۆی خۆراکی: پزیشک لەوانەیە ئاسن بۆ چارەسەرکردنی کەمخوێنی، یان کەلسیۆم و ڤیتامین D بۆ پشتیوانی لە ئێسکەکان بنووسێت.
کەی پێویستە دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک نیشانەکانی دەرکەوتنی ئاڵۆزی یان تووشبوون بە عەفونەت دەردەکەون، پێویستە داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت، لەوانە:
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستە (تا).
- هەستکردن بە ماندووبوونی زۆر.
- دەرکەوتنی خوێن یان چرک لە پاشەڕۆدا.
- کەمبوونەوەی کێش بەبێ هۆکارێکی ڕوون.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەرمانەکانی کولیتی ئەلسەری کاریگەریی لاوەکییان هەیە؟
بەڵێ، بە پێی جۆری دەرمانەکە جیاوازن؛ کۆرتیزۆن لەوانەیە ببێتە هۆی زیادبوونی کێش و بێخەوی، لە کاتێکدا دەرمانە سەرکوتکەرەکانی بەرگریی جەستە لەوانەیە مەترسیی تووشبوون بە عەفونەت زیاد بکەن، یان کاریگەری لەسەر جگەر و پانکریاس دابنێن.
ئایا دەکرێت لەم نەخۆشییە بە تەواوی چاک ببینەوە؟
دەرمانەکان نیشانەکان کۆنترۆڵ دەکەن و ڕێگری لە هێرشەکان دەکەن، بەڵام نەشتەرگەری (لابردنی قولۆن و ڕاستەڕۆ) تەنها چارەسەرێکە کە بە چاککەرەوەی نەخۆشییەکە دادەنرێت.
هەوکردنی ڕیخۆڵەی گەورە چۆن دەستنیشان دەکرێت؟
دەستنیشانکردن لە ڕێگەی پشکنینی ناوەوەی قولۆن و وەرگرتنی نموونەی شانەکانەوە دەکرێت، لەگەڵ تاقیکردنەوەی خوێن و پاشەڕۆ؛ هەندێک جاریش وێنەگرتنی تۆمۆگرافیی کۆمپیوتەری یان ڕیزۆناسی مەغناطیسی بەکاردێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هیرشپرونگ: نیشانەکان، تشخیص و چارەسەر
- بواسیر: زانیارییە گرنگەکان و چارەسەر
- ژیان لەگەڵ کولیتی قەرحدار؛ ڕێنمایی گرنگ
- شۆردنەوەی کۆلۆن و مەترسییەکانی
- زیاتر دەربارەی ڕیخۆڵە و کۆڵۆن
Photo: Nutrition, Food Safety & Health, CC0 1.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team