دەرمانی ستاتین کۆلیسترۆڵی خراپ کەم دەکاتەوە و مەترسیی جەڵتەی دڵ و سکتەی مێشک دادەبەزێنێت، بەڵام هەندێک کەس لە کاریگەرییە لاوەکییەکان دەترسن.
دەرمانی ستاتین چۆن کار دەکات؟
ئەم دەرمانانە ئەو ئەنزایمە تایبەتە لە جگەر بلۆک دەکەن کە جەستە بۆ بەرهەمهێنانی کۆلیسترۆڵ پێویستی پێیەتی. بە کەمکردنەوەی بڕی کۆلیسترۆڵی LDL (خراپ)، ئەم دەرمانانە ڕێگری لە کۆبوونەوەی پڵاک لە ناو خوێنبەرەکاندا دەکەن. ئەمە ڕێگری لە تەسکبوونەوە یان ڕەقببوونی خوێنبەرەکان دەکات و ئەگەری دروستبوونی پەڵەی خوێن کەم دەکاتەوە؛ ئەو پەڵانەش دەبنە هۆی سکتەی مێشک یان جەڵتەی دڵ.
بەپێی جۆرەکە، ئەم دەرمانانە دەتوانن کۆلیسترۆڵی خراپ بە ڕێژەی ٢٥% تا ٥٠% کەم بکەنەوە. هەروەها یارمەتی کەمکردنەوەی تریگلیسەرید و زیادکردنی کۆلیسترۆڵی HDL (باش) دەدەن؛ ئەو کۆلیسترۆڵەیە کۆلیسترۆڵی خراپ لە خوێنەوە دەباتەوە بۆ جگەر تا لەوێ لاببرێت.
کاریگەرییە لاوەکییە باو و دەگمەنەکانی ستاتین
زۆربەی خەڵک ئەم دەرمانانە باش قبووڵ دەکەن، بەڵام هەندێک کەس تووشی کاردانەوەی ناخوازراو دەبن.
- کێشە باوەکان: ئەمانە سەرئێشە، سەرگێژە، دڵتێکچوون، سووربوونەوەی پێست و کێشەی هەرسکردن وەک ئاوسان، گاز یان قەبزی دەگرنەوە.
- کێشەی ماسولکە: ئازار، ناسکی و لاوازیی ماسولکە شکایەتی باون. هەرچەندە تاقیکردنەوە کلینیکییەکان ئەم کێشەیان لە نزیکەی ٣%ی خەڵکدا نیشان دا، داتای ژیانی ڕاستەقینە پێشنیار دەکات تا ٣٠%ی بەکارهێنەران ئازاری ماسولکەیان هەیە.
- مەترسییە دەگمەنەکان: ئاوسانی جگەر و نەبوونی توانای جەستە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ گلوکۆز (کە نزیکەی ٥ لە ١,٠٠٠ کەس دەگرێتەوە) دەگمەنن.
سەبارەت بە پەیوەندیی ستاتین و خەرف، توێژینەوەکان نیشان دەدەن کە ئەم دەرمانانە کێشەی توانای بیرکردنەوە دروست ناکەن. لە ڕاستیدا، بە ڕێگری لە نەخۆشییەکانی خوێنبەرەکان، لەوانەیە یارمەتی کەمکردنەوەی خێرایی پێشکەوتنی خەرف بدەن.
کێ مەترسیی زیاترە بۆ کاریگەرییە لاوەکییەکان؟
هەندێک هۆکار دەتوانن ئەگەری ئازاری ماسولکە یان نەبوونی توانای بەرگەگرتنی ستاتین زیاد بکەن:
- تەمەنی ٨٠ ساڵ یان زیاتر.
- ژنبوون یان لە بنەچەی ئاسیایی بوون.
- هەبوونی نەخۆشیی پێشوەختەی گورچیلە، جگەر یان تیروئید.
- بەکارهێنانی چارەسەری بە دۆزی بەرز.
- وەرگرتنی هەندێک دەرمان، وەک فیبرات، دەرمانی HIV یان ئەنتیبیۆتیکی ماکرۆلاید.
- خواردنەوەی بڕێکی زۆری ئاوی گریپفرۆوت.
چارەسەرکردنی کاریگەرییە لاوەکییەکان و جێگرەوەکان
ئەگەر ئازاری ماسولکەت هەبوو، بەبێ ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشک یان دابینکەری چاودێری تەندروستی، دەرمانەکەت مەوەستێنە. پزیشکەکەت لەوانەیە ئەمانە پێشنیار بکات:
- «پشووی ستاتین»: وەستاندنی دەرمانەکە بۆ سێ تا چوار هەفتە.
- گۆڕینی دۆز: کەمکردنەوەی دۆزەکە یان خواردنی حەبەکە هەموو ڕۆژێکی دووەم.
- گۆڕینی دەرمان: تاقیکردنەوەی جۆرێکی تری ستاتین.
- هەڵبژاردەکانی ناستاتین: بەکارهێنانی جێگرەوە وەک ئێزەتیمایب، بڵۆکەرەکانی PCSK9 یان جیاکەرەوەکانی ترشی گەل.
پرسیارە باوەکان
دەرمانی ستاتین بۆ چی بەکاردێت؟
بۆ کەمکردنەوەی ئاستی کۆلیسترۆڵی LDL و کۆی گشتیی کۆلیسترۆڵ بەکاردێت، بۆ ڕێگریکردن لە ڕووداوەکانی دڵ و خوێنبەرەکان وەک جەڵتەی دڵ و سکتەی مێشک.
ئایا دەتوانم لەبری دەرمان، ڕێژیمی خۆراک و وەرزش بەکاربهێنم؟
هەرچەندە ڕێژیمی خۆراکی تەندروست بۆ دڵ یارمەتیدەرە، زۆرجار بە تەنیا بەس نییە بۆ کەمکردنەوەی بەرچاوی کۆلیسترۆڵ لە کەسانی خاوەن کێشەی جینی یان ئەوانەی پێشتر تووشی ڕووداوی دڵ و خوێنبەر بوون. پزیشکان ژمێرەری مەترسی بەکاردەهێنن بۆ دیاریکردنی پێویستی بە دەرمان؛ بە گشتی، ئەگەر مەترسیی ١٠ ساڵەی ڕووداوێک لە ٥% زیاتر بێت، دەرمان پێشنیار دەکرێت.
ئایا ئەم دەرمانانە زیاتر لە پێویست ڕادەسپێردرێن؟
بەڵگەکان پێشنیار دەکەن کە لەوانەیە بە پێچەوانەوە، کەمتر لە پێویست ڕادەسپێردرێن؛ چونکە زۆر کەس کە لەوانەیە سوود لە چارەسەرەکە ببینن، وەری ناگرن.
ئەگەر ئەم دەرمانانە نەخۆم چی ڕوودەدات؟
ئەگەر کاتێک پێویستە دەرمانەکە وەرنەگریت، ڕەنگە مەترسیی جەڵتەی دڵ یان سکتەی مێشک زیاد بکات. بە ناوەند، ئەم دەرمانانە ئەو مەترسییە بە ڕێژەی ٢٥% تا ٣٥% کەم دەکەنەوە.
کەی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکەیت
ئەگەر ئەمانە لە خۆتدا بینی، دەستبەجێ پەیوەندی بە دابینکەری چاودێری تەندروستییەوە بکە:
- ئازاری زۆر و بێ‌هۆی ماسولکە، گرژبوون یان لاوازی.
- نیشانەکانی ئاوسانی جگەر، وەک نیشانەکانی ئەنفلۆنزا.
- ئازاری زۆری سک.
- هەر نیشانەیەکی نوێ دوای دەستپێکردن بە دۆزێکی نوێ یان دەرمانێکی نوێ.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی هەر پرسیارێک کە دەربارەی دۆخێکی پزیشکیت هەیە، ڕاوێژ بە پزیشک یان دابینکەرێکی تری چاودێری تەندروستیی شایستە بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خواردن بۆ کەمکردنەوەی کۆلێستڕۆڵ و ستاتین
- کەمکردنەوەی کۆلێسترۆڵی خراپ: ڕێنمایی گرنگ
- دەرمانەکانی دژە PCSK9 و کاریگەرییان
- باشترین مکملی خۆراک بۆ دڵ و تەندروستییەکەی
- زیاتر دەربارەی کۆلیسترۆڵ و چەوری خوێن
Photo: CC0 1.0, via rawpixel.com
approved by: Medica Health team