واکسنەکانی منداڵان بەرگریی جەستە بە شێوەیەکی سەلامەت بەهێز دەکەن؛ دواکەوتنی واکسینی منداڵان مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشییەکی کوشندە زیاد دەکات.
واکسنەکانی منداڵان چیین و چۆن کار دەکەن؟
ئەم واکسینانە بەشە مردوو یان لاوازکراوەکانی میکرۆبەکان بەکاردەهێنن، بۆ ئەوەی سیستەمی بەرگریی جەستە ڕاهێنان بکەن دژەتەن بەرهەم بهێنێت. ئەم پرۆسەیە بەرگری لە بەرامبەر تووشبوون بە نەخۆشییەکی دیاریکراو دروست دەکات؛ بەوەش بڵاوبوونەوەی باڵاوانەکان ڕادەگرێت و پێش تووشبوونی منداڵان، پارێزگارییان دەکات. زۆربەی ئەم دۆزانە بە دەرزی دەدرێن، بەڵام هەندێکیان لە ڕێگەی دەم یان بە پشکنینی لووتەوە دەدرێن.
گرنگترین جۆرەکانی واکسین و خشتەی کات‌بەندییان
پێویستییەکانی واکسین لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر جیاوازن، بەڵام پێشنیار دەکرێت ئەم کۆمەڵە بنەڕەتییە بگرێتەوە:
- هەوکردنی جگەرەیی B: ٣ دۆز (لە کاتی لەدایکبوون، لە نێوان مانگی یەکەم و دووەم، و لە مانگی شەشەمدا). ئەگەر دایک تووشبوو بێت، منداڵەکە ٤ دۆز وەردەگرێت؛ یەکێکیان دژەتەنە کە لە ماوەی ١٢ کاتژمێر لە لەدایکبوونەوە دەدرێت.
- ڤایرۆسی ڕۆتا: بە دوو جۆر بەردەستە؛ «ڕۆتاریکس» (٢ دۆز لە مانگی ٢ و ٤)، و «ڕۆتاتێک» (٣ دۆز لە مانگەکانی ٢ و ٤ و ٦).
- واکسنە سێیانەییەکەی بەکتریایی (DTAP): لە دژی دیفتیریا، کۆکەی سییەڕەش و تیتانۆس پارێزگاری دەکات؛ لە مانگەکانی ٢، ٤، ٦، دواتر لە مانگی ١٥ و ١٨ دەدرێت، لەگەڵ دۆزێک پێش چوونە قوتابخانە لە تەمەنی ٤-٦ ساڵیدا.
- شەللەی منداڵان (IPV): ٥ دۆز کە لە مانگەکانی ٢، ٤، ٦، دواتر لە مانگی ١٨، و لە کۆتاییدا لە تەمەنی ٤-٦ ساڵیدا دەدرێن.
- میکرۆبی پنیومۆکۆک و هیمۆفیلۆسی ئینفلۆنزا: دۆزەکان لە مانگەکانی ٢، ٤، ٦ دەدرێن، لەگەڵ دۆزێکی زیادە لە تەمەنی ١٢-١٥ مانگیدا.
- سەرخۆرە، کوکە و سەرخۆرەی ئەڵمانی (MMR): دوو دۆز؛ یەکەمیان لە تەمەنی ١٢-١٥ مانگیدا و دووەمیان لە تەمەنی ٤-٦ ساڵیدا دەدرێت.
- ئاوەلە: دوو دۆز لە تەمەنی ساڵێک تا ٦ ساڵیدا دەدرێت.
- ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆیی (HPV): بۆ کچان دوای تەمەنی ١١-١٢ ساڵی، بە ٣ دۆز دەدرێت بۆ پێشگیری لە شێرپەنجەی ملی منداڵدان.
- واکسنەکانی تر: ئەنفلۆنزای وەرزی (لە تەمەنی ٦ مانگیدا)، هەوکردنی جگەرەیی A، و پنیومۆکۆکی مێنینجیت.
دواکەوتنی واکسینی منداڵان و زیانەکانی
زیانی دواخستنی واکسینی منداڵان ئەوەیە کە منداڵان بەرکەوتەی نەخۆشییە کوشندەکان دەبن. مەترسییەکە بە تایبەتی کاتێک گەورە دەبێت کە واکسینی تەمەنی شەش ساڵی دوا بخرێت؛ چونکە ئەمە کاریگەریی پاراستن لە شەللەی منداڵان کەم دەکات، کە کاریگەری لەسەر ڕۆیشتن دادەنێت، هەروەها پاراستن لە کێشەکانی هەناسەدانیش کەم دەکات. هەرچەندە دەتوانرێت دۆزە لەدەستچووەکانی زۆربەی واکسینەکان جێبەجێ بکرێن، پابەندبوون بە کاتە دیاریکراوەکان بەرزترین ئاستی پاراستن دابین دەکات.
کاریگەرییەکانی واکسین لەسەر منداڵان و ئاڵۆزییەکانی
وەڵامدانەوەکان دوای واکسین بە سێ ئاستدا جیاوازن:
١. کاردانەوەی سووک: وەک سووربوونەوە، ئاوسان یان ئازاری شوێنی دەرزی، و نیشانەی هاوشێوەی سەرماخۆردن.
٢. ئاڵۆزیی مامناوەند: وەک تاوی بەرز بۆ ماوەیەکی درێژ یان دەرکەوتنی گورچیلەیەک لە شوێنی دەرزی.
٣. کاریگەریی دەگمەن: کاردانەوەی توندی هەستیاری یان هەڵچوونی شێرپەنجەیی.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەتوانرێت واکسنەکانی منداڵان دوا بخرێن؟
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا دەتوانرێت دۆزە لەدەستچووەکان جێبەجێ بکرێن، بەڵام پێشنیار ناکرێت دوا بخرێن؛ چونکە منداڵەکە تووشی مەترسیی تەندروستیی گەورە دەکات، بە تایبەتی واکسینەکانی تەمەنی شەش ساڵی. لەبارەی واکسنەکانی منداڵان و دواخستنیانیش، پابەندبوون بە کاتی دیاریکراو گرنگە.
واکسینی دووانە چ پاراستنێک دابین دەکات؟
لە دژی تیتانۆس پارێزگاری دەکات، کە دەبێتە هۆی ڕەقبوونی ماسولکەکان و کێشەی هەناسەدان؛ هەروەها لە دژی دیفتیریا پارێزگاری دەکات، کە دەتوانێت ببێتە هۆی لاوازبوونی ماسولکەی دڵ یان شەللە.
واکسینی دووانە چۆن وەردەگیرێت؟
بۆ منداڵانی خوار تەمەنی شەش ساڵ، بە دەرزییەک لە ماسولکەدا و بە دۆزی دیاریکراو دەدرێت (لە مانگەکانی ٢، ٤، ٦، دواتر لە نێوان ساڵێک تا ساڵێک و نیو، و لە کۆتاییدا لە تەمەنی ٤-٦ ساڵیدا). ئەوانەی تەمەنیان زیاترە، هەر ١٠ ساڵ جارێک دۆزێکی بەهێزکەرەوە وەردەگرن.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر دوای واکسین نیشانەی ئاگادارکەرەوە دەرکەوت، دەبێت داوای چاودێریی پزیشکی بکرێت؛ لەوانە:
- خوێنبەربوون یان ئاوسانی زۆر لە شوێنی دەرزی.
- ئازاری توند لە باڵ.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی جەستە بۆ زیاتر لە ٣٨.٨ پلەی سیلیزی.
- دەرکەوتنی کاردانەوەی توندی هەستیاری یان هەڵچوونی شێرپەنجەیی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڤاکسینی مەلاریا: هەوڵ و ئاستەنگەکان
- واکسینی ئەنفلۆنزا لە سەردەمی کۆرۆنا
- ڤاکسینی بەساڵاچووان و پاراستن لە کۆڤید-١٩
- ڤاکسینە گرنگەکان بۆ چوون بۆ حەج
- زیاتر دەربارەی ڤاکسین و کوتان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team