Travma sonrası stres bozukluğu, korkutucu veya tehlikeli bir olay yaşadıktan sonra gelişebilen ve kişinin uykusunu, iş hayatını ve ilişkilerini etkileyen bir ruh sağlığı durumudur.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir ve Nasıl Oluşur?
Beyin, bir travma sırasında genellikle norepinefrin ve adrenalin gibi hormonlar salgılayarak “savaş veya kaç” moduna girer. Bazı kişilerde beyin, tehdit ortadan kalktıktan sonra bile bu tehlike modunda takılı kalır. Bu durum, vücudun sürekli yüksek alarmda kalmasına ve kesintisiz stres sinyalleri göndermesine neden olur.
Araştırmalar, duygu ve korkuyu yöneten amigdalanın daha aktif hale geldiğini; buna karşılık hafızadan sorumlu olan hipokampus bölgesinin zamanla küçülebileceğini göstermektedir.
Yaygın TSSB Belirtileri
Bu durumun işaretleri genellikle travmadan sonraki üç ay içinde ortaya çıksa da, yıllar sonra da belirebilir. Tanı konulabilmesi için semptomların en az bir ay sürmesi ve günlük işlevselliği bozması gerekir. TSSB belirtileri genellikle dört grupta toplanır:
- Anılar: İnvaziv düşünceler, kabuslar veya kişinin olayı yeniden yaşadığı flashbackler (geriye dönüşler). Fiziksel reaksiyonlar arasında kalp çarpıntısı, titreme veya panik ataklar yer alabilir.
- Kaçınma: Travma anılarını tetikleyen kişilerden, yerlerden veya aktivitelerden uzak durma.
- Davranışsal Değişiklikler: Odaklanma güçlüğü, sinirlilik, öfke patlamaları veya riskli davranışlarda bulunma.
- Duygudurum Dalgalanmaları: Umutsuzluk, hissizlik veya kopukluk hissi. Kişi hobilerine olan ilgisini kaybedebilir veya derin utanç ve suçluluk hissedebilir.
Durumun Varyasyonları
Kompleks TSSB
Bazı uzmanlar, standart TSSB ile kompleks TSSB (K-TSSB) arasında ayrım yapar. Standart TSSB genellikle tek bir olay sonrası gelişirken, K-TSSB tipik olarak uzun süreli ev içi şiddet veya çocukluk çağı istismarı gibi uzun süreli ve tekrarlayan travmalar sonucunda ortaya çıkar. Bu kişiler duygusal düzenleme konusunda daha fazla zorluk çekebilir; yoğun öfke, saldırganlık veya kalıcı bir değersizlik hissi yaşayabilirler.
Ayrışma Belirtili TSSB
İnsanların yaklaşık %15’i, genellikle çocukluktaki ihmal veya istismarla bağlantılı olan ayrışma belirtileri yaşar. Ayrışma belirtili TSSB şunları içerir:
- Depersonalizasyon: Kişinin kendi vücudunun dışında bir gözlemci gibi hissetmesi.
- Derealizasyon: Çevredeki ortamın gerçek dışı veya rüya gibi gelmesi.
Çocuklarda Travma Belirtileri
Çocuklar travmaya farklı tepkiler verebilir. Çocuklarda travma belirtileri arasında şunlar yer alır:
- Alt ıslatma veya parmak emme gibi bebeklik davranışlarına geri dönme.
- Olayı oyun yoluyla yeniden canlandırma.
- Okulda sorunlar yaşama veya yoğun üzüntü hissetme.
Risk Faktörleri ve Demografik Özellikler
Herkes bu durumu geliştirebilir ancak sosyal destek eksikliği, ruh sağlığı sorunları olan bir aile geçmişi veya acil tıp ya da askeri alanlarda çalışmak gibi faktörler riski artırır.
- Kadınlar: Cinsel saldırı oranlarının daha yüksek olması nedeniyle kadınlarda bu bozukluğun gelişme olasılığı erkeklere göre iki kat daha fazladır. Tanı almadan önce genellikle daha uzun süre semptom yaşarlar.
- Erkekler: Erkekler çatışma veya fiziksel saldırı gibi travmatik olaylara daha fazla maruz kalma eğilimindedir. Madde bağımlılığına ve aşırı uyanıklığa daha yatkın olabilirler.
- Gaziler: Muharebe gazileri yüksek risk altındadır. Bazı çalışmalar, görev yapmış gazilerin %15,7 ile %30’unun bu durumu yaşadığını göstermektedir.
TSSB ve Uyku Apnesi Arasındaki Bağlantı
Bu ruh sağlığı durumu ile obstrüktif uyku apnesi (OUA) arasında çift yönlü bir ilişki vardır. TSSB’si olan kişilerin OUA geliştirme olasılığı daha yüksektir ve her iki duruma da sahip olanlar genellikle daha şiddetli semptomlar yaşarlar. Uyku apnesi gece boyunca solunumu bozarak gündüz yaşanan bozulmaları kötüleştirebilir ve travmadan iyileşmeyi zorlaştırabilir.
SSS
TSSB ne demek?
Travma sonrası stres bozukluğu anlamına gelir. Şok edici veya tehlikeli bir olayı deneyimleme veya buna tanıklık etme sonucu tetiklenen ciddi bir ruh sağlığı durumudur.
Travma sonrası stres bozukluğu nasıl oluşur?
Travmadan sonra beynin “tehlike modu” aktif kalmaya devam ettiğinde oluşur. Amigdala aşırı aktifleşir ve hipokampus küçülebilir, bu da vücudu yüksek alarm durumunda tutar.
Travma sonrası stres bozukluğunun etkileri nelerdir?
Etkileri arasında duygusal hissizlik, flashbackler ve uyku bozuklukları yer alır. Ayrıca sindirim bozuklukları ve kalp hastalıkları gibi fiziksel sağlık sorunlarının riskini artırabilir.
TSSB tedavisi için hangi ilaçlar kullanılır?
Doktorlar, bir tedavi planının parçası olarak antidepresanlar reçete edebilir. Bu yöntem genellikle travma odaklı konuşma terapileri ile kombine edilir.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Bir travmadan sonra bir aydan fazla süredir aşağıdaki uyarı işaretlerini yaşıyorsanız tıbbi yardım alın:
- Uykunuzu bozan flashbackler veya kabuslar.
- Yoğun öfke veya umutsuzluk hissi gibi şiddetli duygudurum dalgalanmaları.
- İntihar düşünceleri.
- Günlük işleri yerine getirememe veya iş ve ilişkileri sürdürememe.
- Anılarla başa çıkmak için uyuşturucu veya alkol kullanımı.
Feragatname: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Tıbbi bir durumla ilgili herhangi bir sorunuz olduğunda her zaman doktorunuza veya diğer kalifiye sağlık sağlayıcınıza danışın.
İlgili makaleler
- Stres Nedenleri ve Stresle Başa Çıkma Yöntemleri
- Etkili Dikkat Artırma Egzersizleri ve Öneriler
- Bipolar Bozukluk ve Evlilik İlişkisi Üzerine Etkileri
- Bipolar Belirtileri Nelerdir ve Nasıl Tanınır?
- Kaygı ve Stres hakkında daha fazlası
Photo: CC0 1.0, via rawpixel.com
approved by: Medica Health team