پەیوەندیی درەنگ خەوتن بە زیادبوونی کێش لە تەمەنی جیاوازدا دیارە؛ دواخستنی خەوتن پەیوەندی بە بەرزبوونی پێوەری کێتڵەی جەستە و مەترسی چەورییەوە هەیە.
چۆن درەنگ خەوتن کاریگەری لەسەر جەستە دەکات؟
بەشەونخەوتن هاوسەنگیی هۆرمۆنەکان تێکدەدات؛ ئاستی هۆرمۆنی گرێلین بەرز دەبێتەوە و لێپتین دادەبەزێت، کە هەستی برسێتی بەهێز دەکات و ئارەزووی خواردنی کاربۆهیدرات و خواردنی چەور زیاد دەکات. داتاکان پیشانیان داوە کە هەر کاتژمێرێک دواخستن لە کاتی ئاسایی خەوتن، پێوەری کێتڵەی جەستە لەلای گەورەساڵان و گەنجان بە بڕی ٢.١ kg/m2 بەرز دەکاتەوە.
سەبارەت بە منداڵانی نێوان ٩ و ١٦ ساڵ، ئەوانەی درەنگ دەخەون و درەنگ هەڵدەستن، بە بەراورد بە ئەوانەی زوو دەخەون، یەک جار و نیو زیاتر لە مەترسی چەورییان لەسەرە. هۆکارەکە بەشێکی بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە کاتی زیاتر لەبەردەم شاشە و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان بەسەر دەبەن، بە ڕێژەی ٢.٩ جار زیاتر، لەگەڵ کەمبوونەوەی چالاکیی جەستەیی.
مەترسییە تەندروستییەکانی دیکەی بەشەونخەوتن
زیانەکان تەنها لە کێشدا کورت نابنەوە، بەڵکو لایەنەکانی دیکەش دەگرنەوە:
- تەندروستیی دەروونی و توانای مێشک: بەشەونخەوتن لەوانەیە ببێتە هۆی خەمۆکی و نیگەرانی، و بەهۆی زیانگەیشتن بە قەشری پێشەوەی مێشک کاریگەری لەسەر بیرەوەری، توانای فێربوون و بڕیاردان دابنێت.
- نەخۆشییە درێژخایەنەکان: بەهۆی لاوازیی بەرگەگرتنی گلوکۆز، مەترسی تووشبوون بە شەکرەی جۆری دووەم زیاد دەکات و هەروەها مەترسی نەخۆشییەکانی جەستەی سووڕی خوێن، وەک سکته‌ی مێشک و کێشەی لێدانی دڵ، بەرز دەکاتەوە.
- سیستەمی بەرگریی جەستە و پێست: بەرگریی جەستە لاواز دەکات و ماوەی چاکبوونەوە لە هەوکردن درێژتر دەکاتەوە؛ هەروەها بەهۆی زیادبوونی دەرچوونی کۆرتیزۆڵ کە کۆلاجین دەشکێنێت، دەبێتە هۆی دەرکەوتنی چین‌وچرووک.
- سەلامەتیی گشتی: بەهۆی کەمبوونی سەرنج و خاو بوونەوەی وەڵامدانەوە، ئەگەری ڕوودانی ڕووداو زیاد دەبێت.
ئامۆژگاری بۆ گۆڕینی کاتی خەوتن
دەتوانرێت لە ماوەی سێ هەفتەدا شێوازی خەوتن باشتر بکرێت، بە جێبەجێکردنی ئەمانە:
- پێش کاتی ئاسایی، بە ماوەی نێوان ٢ تا ٣ کاتژمێر، لە خەو هەستن و بچنە جێگا.
- کاتی هەستان خۆتان بخەنە بەر تیشکی خۆر، و پێش خەوتن لە شاشەکانی تیشکی شین دوور بکەونەوە.
- پابەند بن بەو کاتانە، تەنانەت لە ڕۆژانی پشووشدا.
- خواردنەکان ڕێک بخەن: بەیانیان هەر کە لە خەو هەستان نانی بەیانی بخۆن، نانی نیوەڕۆ لە کاتێکی جێگیر بخۆن و نانی ئێوارە پێش کاتژمێر ٧ی ئێوارە بخۆن.
پرسیارە باوەکان
گەنجان و گەورەساڵان چەند کاتژمێر پێویستیان بە خەوتنە؟
گەنجانی (١٤-١٧ ساڵ) پێویستیان بە ٨ تا ١٠ کاتژمێر خەوتن لە شەودا هەیە، لە کاتێکدا گەورەساڵانی (١٨-٢٥ ساڵ) پێویستیان بە ٧ تا ٩ کاتژمێرە.
بۆ کێشی منداڵان کاتی خەوتن کاریگەرترە یان ژمارەی کاتژمێرەکانی خەوتن؟
توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کاتی خەوتن گرنگترە؛ منداڵانی درەنگ‌خەو ڕەنگە هەمان ژمارەی کۆیی کاتژمێرەکانی خەوتنی ئەو منداڵانە بخەون کە زوو دەخەون، بەڵام هەر لە مەترسیی زیاتر بۆ چەوری دەمێننەوە.
خەوتنی زوو چۆن یارمەتی زیادبوونی چالاکیی جەستەیی دەدات؟
پێشخستنی کاتی چوونە جێگا بە ماوەی ٧٠ تا ٩٠ خولەک، یارمەتی دەدات ٦٠ تا ٨٠ خولەک زووتر لە خەو هەستن؛ ئەمەش زیاتر لە ٢٧ خولەک کاتی زیاتر بۆ چالاکیی جەستەیی لە ڕۆژێکدا دابین دەکات.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، پێشنیار دەکرێت ڕاوێژ بە پسپۆڕان بکەن:
- هەمیشە هەستکردن بە خەواڵوویی کە کاریگەری لەسەر لێخوڕین یان کارکردن دادەنێت.
- دەرکەوتنی نیشانە توندەکانی خەمۆکی یان نیگەرانی کە پەیوەندییان بە تێکچوونی خەوتنەوە هەیە.
- زیادبوونی لەناکاو و خێرای کێش، سەرەڕای پابەندبوون بە ڕێژیمی خواردن.
- زەحمەتیی زۆر بۆ گۆڕینی شێوازی خەوتن، سەرەڕای جێبەجێکردنی ئامۆژگارییە ڕەفتارییەکان.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕان نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەوی قووڵ نەبوون و هۆکارە باوەکان
- نویزی سەوز بۆ خەوتنی ئارام
- چارەسەری ئازاری شانەی ڕاست لە خەودا
- حەبی خەوتن: کاریگەری و مەترسییەکان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team