دانەی ڕوو کێشەیەکی باوی پێستە؛ داخستنی فوڵکەکانی موو بە چەوری و خانە مردووەکان دەیهێنێت و لە گەنجان و گەورەساڵاندا دەردەکەوێت.
دانەی ڕوو چییە؟
جۆرێک لە دانەی پێستە کە زۆرجار لە ڕوو، ناوچەی نێوان چاوەکان و سەرەوەی سنگ، پشتی سەرەوە و شانەکان دەردەکەوێت؛ چونکە لەم ناوچانەدا ڕێژەی خانە ڕۆن‌سازەکان زۆرترە. ئەم کێشەیە کاتێک پەرە دەسێنێت کە خانە چەورییەکان مادەیەکی چەور (زەهم) بە زۆری دەردەدەن، ئەمەش دەبێتە هۆی داخستنی فوڵکەی موو و ڕێگرتن لە دەرچوونی خانە مردووەکانی پێست. لەگەڵ بوونی بەکتریاکان، هەوکردن و ئاوسان ڕوودەدات.
شێوەکانی دانەکانی ئەم کێشەیە جیاوازن:
- سەری ڕەشەکان: کونە کراوەکانی پێست کە بە چەوری و بەکتریا داخراون و لەبەر بەرکەوتن بە هەوا ڕەنگیان دەبێتە قاوەیی.
- سەری سپییەکان: کونە داخراوەکانی پێست کە وەک گرێیەکی بچووک و ڕەق، بە ناوەندێکی سپی دەردەکەون.
- پیسۆڵەکان: شوێنی سوور و بەرز کە چرکی تێدایە.
- گرێی قووڵەکان: گرێی ڕەق و ئازاربەخش کە لە ژێر پێستدان.
- بریندارییە کیسییەکان: جۆری مەترسیدارتر (دانەی ڕووی کیسی)؛ خانە چەورییەکان و خانە مردووەکان لە قوڵایی فوڵکەکان کۆدەبنەوە و هەوکردنێک دروست دەکەن کە وەک دەمڵە وایە.
هۆکار و ئەو فاکتەرانەی کاریگەرییان هەیە
هۆکارەکانی دەرکەوتنی ئەم دانانە جۆراوجۆرن؛ گرنگترینیان ئەمانەن:
- گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان: وەک بەرزبوونەوەی هۆرمۆنی تێستۆستێرۆن لە تەمەنی بلوغدا، یان گۆڕانی هۆرمۆنەکان لە ماوەی سووڕی مانگانە، دووگیانی و وەستانی مانگانە، یان کێشەکانی وەک چەندکیسیی هێلکەدان.
- فاکتەری میراتی: ڕەگەزەکان دەتوانن کاریگەرییان هەبێت لە ژمارە و چالاکیی خانە چەورییەکان.
- بارودۆخی دەروونی: سترێس و نیگەرانی بەشداری لە بەرزکردنەوەی ئاستی هۆرمۆنی کۆرتیزۆڵ دەکەن و ئەمەش دەرکەوتنی دانەکان زیاد دەکات.
- دەرمانەکان: هەندێک دەرمان کە کۆرتیکۆستیرۆید یان هۆرمۆنیان تێدایە دەتوانن کێشەکە خراپتر بکەن.
- فاکتەری ژینگەیی: کەشی گەرم و شێدار دەتوانێت بەشداری لە زیادبوونی هەوکردن و داخستنی کونەکانی پێست بکات.
باوەڕە هەڵەکان دەربارەی ئەکنە
لەبارەی هەندێک هۆکارەوە جیاوازیی بۆچوون هەیە؛ هەندێک سەرچاوە دەڵێن خواردنی چەور، شیرینی و بەهارات دەتوانن دەردانی خانەکان زیاد بکەن، بەڵام سەرچاوەکانی تر پشتڕاستی دەکەنەوە کە هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە کە بسەلمێنێت خواردن هۆکاری دەرکەوتنی ئەم دانانەیە. هەروەها باوەڕێک هەیە کە پاکوخاوێنیی خراپ یان بەکارهێنانی مەکیاژ هۆکاری سەرەکین؛ بەڵام ڕاستییەکان دەریان دەخەن کە پاککردنەوەی زۆرەڕۆیانە دەتوانێت پێست هەراسان بکات و چینە پارێزەرەکەی لاببات. مەکیاژ بەخۆی هۆکاری دانەکان نییە، بەڵام پێش بەکارهێنانی دەستەکان بشۆرە و پێش خەوتن لایببەرە.
هەڵبژاردەکانی کۆنترۆڵکردنی ئەکنە
ڕێگاکانی مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەکە بە پێی توندییەکەی جیاوازن:
چاودێریی خۆت و پێشگیری:
- پێست بە نەرمی بە پاککەرەوەیەکی نەرمی پێست یان سابوونی سروشتی (وەک سابوونی غار) بشۆرە و لە بەرهەمەکانی تێیاندا ئەلکۆڵ هەیە دووربکەوە.
- کرێمی شێدارکەرەوەی بێ‌چەوری بەکاربهێنە.
- بۆ ڕێگرتن لە شوێن‌مانەوە و هەوکردن، دانەکان مەفشارە و مەکۆڵە.
- ئاوی پێویست بخۆرەوە و سەوزە و میوە بخۆ.
چارەسەری دەرمانی:
- بێ پێویستی بە ڕەچەتە: بۆ حاڵەتە سووکەکان دەتوانرێت هەندێک جێل و شویندەی بەردەست لە دەرمانخانەکان بەکاربهێنرێت.
- بە ڕەچەتەی پزیشک: ڕێتینۆید (ڤیتامین A)، دژەزیندەی بەکتریایی بۆ بەکارهێنانی سەر پێست، ئەسیدی ئازێلاییک یان بێنزوئیل پێرۆکساید لەخۆدەگرێت. لە حاڵەتە توندەکاندا، پزیشک دەتوانێت دەرمانی «ئایزۆترێتینۆین» بنووسێت.
- هەڵبژاردەی تر: دەرمانی خواردنی ڕێگری لە دووگیانی کە ئیسترۆجینی تێدایە دەتوانێت یارمەتی ژنان بدات بۆ چارەسەرکردنی دانە هۆرمۆنییەکان؛ هەروەها هەندێک چارەسەری ڕووناکی و لەیزەر بەردەستن.
ڕێگاکانی سروشتی:
- ڕۆنی دارچینی بە وریایی و بۆ ماوەیەکی کورت بەکاربهێنە؛ ئەم ڕۆنە پاککەرەوەیە و بەکارهێنانی درێژخایەنی دەتوانێت پێست هەراسان بکات.
- کرێمی تێیدا بووەنجە هەیە بەکاربهێنە، چونکە تایبەتمەندیی دژەهەوکردنی هەیە.
- پاشکۆی خواردن وەک زینک (٥٠ ملگ سێ جار لە ڕۆژێکدا بۆ ماوەی ٣ مانگ)، یان ڤیتامین E و سێلینیۆم بخۆ؛ بەڵام لەژێر چاودێریی پسپۆڕدا.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری دانەی ڕوو لەسەر ڕوو چییە؟
هۆکاری سەرەکی داخستنی فوڵکەکانی موو بە زەهم و خانە مردووەکانی پێستە. زۆرجار بەرزبوونەوەی هۆرمۆنەکان (وەک ئەندرۆجینەکان) ئەمە دەهێنێت، چونکە دەردانی چەوری زیاد دەکەن؛ کاریگەریی بەکتریا و هەوکردنیش هەیە.
چارەسەری ئەکنەی ڕوو چییە؟
چارەسەری ئەکنە بە چاودێریی ڕۆژانە و پاککەرەوەی نەرمی پێست دەست پێدەکات، پاشان چارەسەری سەرپێستی وەک ڕێتینۆید یان دژەزیندەی بەکتریایی بەکاردێت؛ بۆ حاڵەتە توندەکانیش دەرمانی بەهێز وەک ئایزۆترێتینۆین بەکاردێت. هەڵبژاردنی چارەسەر بە پێی هەڵسەنگاندنی پزیشکە.
دانەی ڕووی کیسی چییە؟
جۆری توندتر و مەترسیدارترە؛ داخستنی فوڵکەکانی موو و هەوکردن لە قوڵاییاندا ڕوودەدات و دەبێتە هۆی دروستبوونی گرێی ڕەق و ئازاربەخش و پڕ لە چرک لە ژێر ڕووی پێست. ئەگەر زوو چارەسەر نەکرێت، دەتوانێت شوێن‌مانەوەی قوڵ بەجێبهێڵێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە حاڵەتەکانی خوارەوەدا ڕاوێژی پزیشکی وەربگرە:
- ئەگەر چارەسەرەکانی چاودێریی خۆت باشبوونەوەی بارودۆخەکەیان بەدواوە نەبوو.
- ئەگەر لە کەسانی تەمەنداردا بە شێوەیەکی توند و لەناکاو دانەی ڕوو دەرکەوت.
- ئەگەر دانەکان توندتر بوون یان بە شێوەیەکی بەربڵاو پەرەیان سەند.
- ئاگاداریی دەستبەجێ: ئەگەر دوای بەکارهێنانی بەرهەمێکی چاودێریی پێست نیشانەی هەستیاریی توندت هەبوو، وەک قورسایی هەناسەدان، ئاوسانی ڕوو یان زمان، یان بێهۆشبوون، دەستبەجێ بچۆ بۆ فریاکەوتن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگای ڕاوێژی پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چاودێری پوست و شێرپەنجەی پێستی سەر
- چاودێری پوست و پێشگیری لە سووتانی خۆر
- سوودەکانی مۆز بۆ قژ و ڕێگای بەکارهێنانی
- ئاسیدی ئەزەلائیک بۆ قژ: سوود و بەکارهێنان
- زیاتر دەربارەی چاودێری پێست
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team