لە قۆناغی خەوی REM، چالاکیی مێشک زۆرە و خەونە زیندووەکان زۆرجار لەم قۆناغەدا دەبینرێن؛ ئەم قۆناغە بۆ بیرەوەری و تەندروستیی مێشک گرنگە.
مانای خەوی REM چییە؟
جووڵەی خێرای چاو، یان خەوی REM، کۆتا قۆناغی خەوتنە. لەم قۆناغەدا زۆرجار چالاکیی مێشک وەک کاتی بەئاگاییە، لە کاتێکدا زۆربەی ماسولکە ئیختیارییەکانی جەستە بۆ ماوەیەکی کاتی شل دەبن. ناوی ئەم قۆناغە لە جووڵە خێرا و خێراخێرای چاوەکانەوە هاتووە کە لە ژێر پلکی داخراودا ڕوودەدەن.
هەرچەندە خەون لە قۆناغە جیاوازەکاندا دەبینرێت، زۆرترین خەونی توند و زیندوو بە گشتی لەم قۆناغەدا ڕوودەدات. خەوی REM بە گشتی نزیکەی ٦٠ تا ٩٠ خولەک دوای خەوتنت دەست پێدەکات.
خولی خەوی REM و قۆناغەکانی تر
خولێکی تەواوی خەو لە ٩٠ تا ١٢٠ خولەک دەخایەنێت و چەندین جار لە شەوێکدا دووبارە دەبێتەوە. بە گشتی پێش گەیشتن بە قۆناغی REM، بە سێ قۆناغی خەوی non-REMدا تێدەپەڕیت:
- قۆناغی ١: گواستنەوەیەکی سووکە کە بە ئاسانی لێی بەئاگا دەبیتەوە.
- قۆناغی ٢: خەوێکی سووکە، بەڵام قووڵتر، کە تێیدا لێدانی دڵ و پلەی گەرمیی جەستە دادەبەزێت.
- قۆناغی ٣: خەوی قووڵ و چاککەرەوەیە؛ جەستە بافتەکان چاک دەکاتەوە و سیستەمی بەرگری بەهێز دەکات.
- قۆناغی ٤ (REM): کۆتا قۆناغە و بە چالاکیی بەرزی مێشک و هەناسەدان و لێدانی دڵی نائاسایی دیاری دەکرێت.
چونکە ماوەی بەسەربردن لەم قۆناغەی کۆتاییەدا لەگەڵ هەر خولێک زیاد دەبێت، زۆربەی ئەو قۆناغە لە نیوەی دووەمی شەودا ڕوودەدات.
گرنگی خەوی REM چییە؟
ئەم قۆناغە بۆ چەندین پرۆسەی دەروونی و جەستەیی گرنگە:
- کارکردی مێشک: مێشک پاشماوەی خانەیی لادەبات و پەیوەندییەکان لە نێوان ناوچە جیاوازەکاندا بەهێز دەکات؛ ئەمەش ڕەنگە بیرەوەریی کارکردن تیژتر بکات.
- تەندروستیی سۆزداری: یارمەتی ڕێکخستنی سۆزەکان و پرۆسێسکردنی ئەزموونە ناخۆشەکان دەدات.
- گەشەکردن: پشتگیری لە گەشەی مێشک دەکات؛ بۆیە نوزادان بە شێوەیەکی بەرچاو کاتی زیاتر لەم قۆناغەدا بەسەر دەبەن.
- بیرەوەری: مێشک زانیارییە تازەکان پێداچوونەوەیان بۆ دەکات بۆ ئەوەی بڕیار بدات کامەیان وەک بیرەوەریی درێژخایەن هەڵبگیرێت.
چەند خەوی REM پێویستە؟
بۆ زۆربەی گەورەساڵان، خەوی REM دەبێت نزیکەی ٢٠% تا ٢٥%ی کاتی گشتیی خەو بگرێتەوە؛ کە بە گشتی دەکاتە نزیکەی دوو کاتژمێر لە شەوێکدا. پێویستییەکان بە تەمەن دەگۆڕێن؛ بۆ نموونە، نوزادان ڕەنگە ڕۆژانە نزیکەی هەشت کاتژمێر لەم دۆخەدا بەسەر ببەن.
ئەگەر بۆ ١٢ تا ٢٤ کاتژمێر خەوتنت کەم بێت، مێشکت ڕەنگە «قەرەبووکردنەوەی REM» دەست پێبکات؛ ئەمەش بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو کەمبوونەوەیە، لە خەوتنی دواتردا بڕی ئەم قۆناغە زیاد دەکات.
تێگەیشتن لە تێکچوونی خەوی REM و دۆخەکانی تر
هەندێک کەس بەهۆی دۆخی پزیشکییەوە خولی خەویان بە شێوەیەکی نائاسایی ئەزموون دەکەن:
- تێکچوونی ڕەفتاری خەوی REM (RBD): ئەم دۆخە دەگمەنە کاریگەری لەسەر ٠.٥% تا ١%ی گەورەساڵان هەیە. شل‌بوونی ئاساییی ماسولکەکان ڕوونادات، بۆیە کەسان بە لێدان، لاق‌هەڵدان یان هاوارکردن خەونە زیندوو یان توندوتیژەکانیان بە جەستە دەردەبڕن. لە پیاوانی سەرووی ٥٠ ساڵ باوترە و ڕەنگە پەیوەندیی بە نەخۆشییەکانی کەمبوونەوەی کارکردی دەمارەکانەوە هەبێت، وەک پارکینسۆن.
- نارکۆلێپسی: کەسانی تووشبوو بەو دۆخە ڕەنگە زۆر خێرا دوای خەوتن بچنە قۆناغی REM.
- وەستانی هەناسە لە خەودا و بێخەوی: ئەم تێکچوونانە خولەکانی خەو پارچەپارچە دەکەن و گەیشتن بە خەوی REMی بەردەوام و باش قورس دەکەن.
- تێکچوونی خەونە خراپەکان: ئەمە خەونە خراپە زۆر و نیگەرانکەرەکان لە قۆناغی REMدا لەخۆدەگرێت.
چۆن کوالێتیی خەوت باشتر بکەیت
بۆ زیادکردنی ئەو کاتەی لەم قۆناغەدا بەسەری دەبەیت، سەرنج بخەرە سەر ڕێوشوێنی گشتیی خەوی تەندروست:
- بەردەوامی: هەموو ڕۆژێک لە هەمان کاتدا بخەوە و لە هەمان کاتدا هەستەوە، بۆ پشتگیریی ڕیتمی خولی ڕۆژانەت.
- ژینگە: شەوانە ڕووناکیی دەستکرد لە شاشە و چراکانەوە کەم بکەرەوە.
- شێوازی ژیان: نزیک کاتی خەوتن لە خواردنەوەی ئەلکۆلی، کەنەبیس، نیکۆتین و کافئین دوور بکەوە.
- ڕۆتین: کاتێکی ئارامکەرەوە بۆ ئامادەبوون پێش خەوتن دابنێ و ڕۆژانە وەرزش بکە.
پرسیارە باوەکان
خەوی REM چ کاریگەرییەکی لەسەر مێشک هەیە؟
یارمەتی لابردنی پاشماوەی خانەیی، جێگیرکردنی بیرەوەرییەکان و پرۆسێسکردنی ئەزموونە سۆزدارییەکان لەلایەن مێشکەوە دەدات.
ئەگەر خەوی REM بە قەدەر پێویست نەبێت چی ڕوودەدات؟
کاریگەرییە کورتخایەنەکان بریتین لە تووڕەیی، لەبیرکردن، قورسایی لە سەرنج‌دان و خەواڵووییی زۆری ڕۆژانە. کەمیی درێژخایەن ڕەنگە مەترسیی نیگەرانی، خەمۆکی، شەکرە و نەخۆشیی دڵ زیاد بکات.
جیاوازی خەوی REM و non-REM چییە؟
بەڵێ، جیاوازن. خەوی non-REM شەپۆلەکانی هێواشترەی مێشک، هەناسەدانی جێگیر و ماسولکەی جووڵەپێکراوی هەیە. خەوی REM چالاکیی مێشکی وەک کاتی بەئاگایی، لێدانی نائاساییی دڵ و شل‌بوونی کاتیی ماسولکەکان تێدایە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەمانە ئەزموون دەکەیت، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکە:
- کێشەی توند یان خراپتربووی خەو کە کاریگەری لەسەر کارکردنت لە ڕۆژدا دەکات.
- دەربڕینی جەستەییی خەونەکان، وەک هاوارکردن یان لاق‌هەڵدان.
- خەواڵووییی زۆری ڕۆژانە یان لەدەستدانی لەناکاوی کۆنترۆڵی ماسولکەکان.
- خەونە خراپە زۆر و توندەکان.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە بۆ هەر پرسیارێک دەربارەی دۆخێکی پزیشکی، ڕاوێژ بە پزیشک یان دابینکەری چاودێریی تەندروستیی شیاو بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێگای خەوی قووڵ بۆ پشووی باشتر
- زوو و بە ئاسانی خەوتن: ٦ ڕێگای کاریگەر
- پەڕینەوەی لە کاتی خەوتندا؛ هۆکار و چارەسەر
- کاتی گونجاو بۆ خەوتن و خەوتنی ئاسوودە
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team