نێوان کوالێتی و ماوەی خەو و مەترسیی جەڵتەی مێشک پەیوەندییەکی نزیکی هەیە؛ خەوی بەشی پشتیوانی تەندروستیی دڵ و خوێنبەرەکان دەکات.
کاریگەریی ڕەفتاری خەو لەسەر مەترسیی جەڵتەی مێشک
توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە خەوتنی ماوەیەکی گونجاو، کە ڕۆژانە لە نێوان ٧ تا ٨ کاتژمێردایە، دەکرێت مەترسیی جەڵتەی مێشک تا ڕێژەی ٧٢% کەم بکاتەوە. پسپۆڕان پێیان وایە خەوی ناتەواو دەکرێت کەسەکە بەرەو هەڵبژاردنی ڕەفتاری ناتەندروست بببات، وەک پشتگوێخستنی وەرزشکردنی بەردەوام یان پەیڕەونەکردنی خۆراکێکی دروست، کە کاریگەریی نەرێنی لەسەر دڵ دەبێت.
کاتی خەوتن دوای خواردنیش ڕۆڵی لە پێشگیریدا هەیە؛ پێشنیار دەکرێت دوای خواردنی ئێوارە لانیکەم یەک کاتژمێر چاوەڕێ بکرێت پێش ئەوەی بخەویت، چونکە ئەمە مەترسییەکە بە دوو لە سێ کەم دەکاتەوە. ئەو ڕێژەیە دەگاتە کەمبوونەوەی ٧٦% لەلای ئەوانەی ماوەیەک لە نێوان ٧٠ خولەک تا دوو کاتژمێر چاوەڕێ دەکەن. هۆکارەکە ئەوەیە کە خەوتنی ڕاستەوخۆ دوای خواردن دەکرێت ببێتە هۆی نەخۆشییەکانی گەڕانەوەی ترشەوە کە پەیوەندییان بە وەستانی هەناسە لە خەودا هەیە؛ ئەمەش هۆکارێکی مەترسییە.
جەڵتەی مێشک چییە و چۆن ڕوودەدات؟
ئەم دۆخە کاتێک ڕوودەدات کە خوێنگەیشتن بە بەشێک لە مێشک کەم دەبێتەوە یان دەوەستێت؛ ئەمەش شانە و خانەکانی لە ئۆکسجین و ماددە خۆراکییە پێویستەکان بێبەش دەکات. ئەم کەموکوڕییە دەبێتە هۆی مردنی خانەکانی مێشک لە ماوەی چەند خولەکدا، و ئەمە دۆخێکی پزیشکیی فریاکەوتنە کە پێویستی بە دەستێوەردانی دەستبەجێ هەیە.
مەترسیی جەڵتە و شانسی مانەوە بە پێی چەند هۆکارێک دەگۆڕێت:
- شوێنی تووشبوون لە مێشک.
- توندیی جەڵتەکە.
- خێرایی وەرگرتنی چارەسەری پزیشکیی گونجاو.
هۆکارەکانی زیادبوونی مەترسیی تووشبوون و ئاڵۆزییەکان
چەند ڕەفتار و هۆکارێکی تەندروستی هەن کە مەترسیی تووشبوون بەو دۆخە زیاد دەکەن، لەوانە:
- عادەتی خۆراک: خواردنی خوێ بە بڕێک زیاتر لە ٤٠٠٠ ملغم لە ڕۆژێکدا، یان زۆر خواردنەوەی خواردنەوە گازدارەکانی «دایێت» کە دەکرێت مەترسیی نەخۆشییەکانی خوێنبەرەکان بە ڕێژەی ٦١% زیاد بکەن.
- دۆخی تەندروستی: بەرزبوونی فشاری خوێن کە شریانەکان زیانمەند دەکات، بەرزبوونی کۆلیسترۆڵ و چەوری کە دەبنە هۆی ڕەقبوونی شریانەکان، و نەخۆشییەکانی دڵ.
- ڕەفتارە زیانبەخشەکان: جگەرەکێشان کە دەکرێت مەترسییەکە دوو هێندە بکات، و بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر وەک کۆکایین.
ئەو ئاڵۆزییانەی دوای تووشبوون ڕەنگە ڕووبدەن بریتین لە لەدەستدانی بیرەوەری، قورسایی لە قسەکردن یان قووتدان، بێهەستی و ئازار لە بەشی زیانلێکەوتووی جەستە، یان بەلەمی تەواو یان بەشەکی بەهۆی لاوازیی ماسولکەکانەوە.
ڕێگاکانی پێشگیری و چاودێری
دەتوانرێت شانسی تووشبوون کەم بکرێتەوە بە پەیڕەوکردنی شێوازێکی ژیانی تەندروست، کە ئەمانە دەگرێتەوە:
- بەردەوام بوون لە چالاکیی جەستەیی و پاراستنی کێشی گونجاو.
- دوورکەوتنەوە لە جگەرە و کحوڵ.
- خواردنی خۆراکێکی هاوسەنگ و تەندروست.
ئەگەر تووشبوون ڕوو بدات، چاودێریکردنی نەخۆش پێویستی بە پشکنینی بەردەوامی دڵ، جووڵاندنی نەخۆش بۆ خۆپاراستن لە جەڵتەی وریدی، و چارەسەرکردنی کێشەکانی خۆراکخواردن و قورسایی قووتدان هەیە.
پرسیارە باوەکان
چی دەبێتە هۆی جەڵتەی مێشک؟
جەڵتە بەهۆی وەستانی گەیاندنی خوێن بە مێشکەوە ڕوودەدات؛ بەرزبوونی فشاری خوێن، کۆلیسترۆڵ، جگەرەکێشان یان نەخۆشییەکانی دڵیش مەترسییەکە زیاد دەکەن.
ئایا جەڵتەی مێشک دەبێتە هۆی مردن؟
بەڵێ، ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ ئۆکسجین نەگاتە مێشک، جەڵتە دەکرێت ببێتە هۆکاری سەرەکیی مردن. ئەگەر جەڵتەکە لە کاتی خەودا ڕووبدات، مەترسیی مردن زیاد دەبێت، چونکە دۆزینەوەی زوو و وەرگرتنی دەرمانی توانەوەی جەڵتەکان لە ٣ کاتژمێری یەکەمدا قورس دەبێت.
چارەسەری جەڵتەی مێشک چییە؟
ئەمە دۆخێکی فریاکەوتنی پزیشکییە و پێویستی بە دەستێوەردانی دەستبەجێ هەیە بۆ ڕزگارکردنی تووشبوو لە مردن یان ئاڵۆزییە مەترسیدارەکان؛ لەوانەش بەکارهێنانی دەرمانی توانەوەی جەڵتەکان لە چەند کاتژمێری یەکەمدا.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانەی لەناکاو دەربکەون، دەبێت بڕۆیتە فریاکەوتن، وەک:
- لەناکاو قورسایی لە قسەکردن یان دەربڕینی مەبەست.
- بێهەستی یان لاوازی لە یەک لای جەستە.
- لەناکاو لەدەستدانی هاوسەنگی یان توانای جووڵە.
- قورسایی لە قووتدان.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- بڕی خەوی ئاسایی بەپێی تەمەن
- حەبی خەو بە ڕەچەتەی پزیشک: ڕێنمایی
- کاریگەری ئامێری ئەلیکترۆنی لەسەر خەوتن
- خەوتن لەسەر قەنەفە: سوود و مەترسییەکان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team