توێژینەوەکان نیشان دەدەن خەوی کەم و زۆرخۆری دەبنە هۆی خواردنی کالۆریی زیاتر و زیادبوونی کێش، و دەتوانن زیان بە تەندروستی دڵ بگەیەنن.
خەوی کەم و زۆرخۆری چۆن کاریگەری لەسەر کێش دادەنێت؟
توێژینەوەکان نیشانیان داوە کە بێبەشبوون لە خەو وای لە کەسەکان دەکات بڕێکی زیاتر لە خواردن بخۆن. لە توێژینەوەیەکدا کە بەشداریی تەمەن ١٨ بۆ ٤٠ ساڵی تێدا بوون، دەرکەوت ئەوانەی دوو لە سێی ماوەی ئاسایی خەوتن، ڕۆژانە نزیکەی ٥٤٩ کالۆری زیاتر وەردەگرن؛ لە کاتێکدا ئەو گرووپەی بە شێوەی ئاسایی خەوت، ١٤٣ کالۆری کەمتر لە ئاسایی وەری گرت.
ئەم زیادبوونەی کالۆرییە دەتوانێت لە ماوەی هەفتەیەکدا ببێتە هۆی زیادبوونی کێش بە بڕی پاوەندێک. سەرنجڕاکێشە کە ئەو کەسانەی ماوەیەکی درێژتر بەئاگا مانەوە، وایان دەزانی بەهۆی زیادبوونی چالاکیی جەستەییەوە کالۆریی زیاتر دەسووتێنن؛ بەڵام لە ڕاستیدا هیچ جیاوازییەکی کرداری لە چالاکیی نێوان دوو گرووپەکەدا نەبوو.
مەترسییەکانی تێکچوونی خەو بۆ تەندروستی
کێشەکان تەنها بە زیادبوونی کێش سنووردار نابن، بەڵکو مەترسییەکانی تریش لەخۆدەگرن:
- تەندروستی دڵ: خەوتن بۆ ماوەی کەمتر لە ٦ کاتژمێر، ئەگەری تووشبوون بە سەختبوونی شریانەکان بە ڕێژەی ٢٧% زیاد دەکات. هەروەها خەوتنی زۆر (زیاتر لە ٨ کاتژمێر بۆ ژنان) لەوانەیە پەیوەندی بە کۆبوونەوەی پلاک لە شریانەکاندا هەبێت.
- مێتابۆلیزم: کەمیی خەو پەیوەندی بە زیادبوونی مەترسیی تووشبوون بە قەڵەوی و شەکرەی جۆری دووەمەوە هەیە.
- تەندروستی دەروونی: تێکچوونی خەو دەتوانێت ببێتە هۆی نیگەرانی، خراپبوونی توانای سەرنج‌دان، و لە هەندێک حاڵەتدا خەمۆکی.
هۆکارەکانی خەوتنی زۆر و زیادەڕەو
لە بەرامبەر کەمیی خەودا، هەندێک حاڵەت هەن کە دەبنە هۆی خەوتن بۆ کاتژمێری درێژ، لەوانە:
- تێکچوونی دەمارەکان: وەک خەوی قەهری (نارکۆلێپسی) کە دەبێتە هۆی هێرشەکانی خەوی لەناکاو لە ڕۆژدا.
- کێشەی هەناسەدان: وەستانی هەناسە لە خەوی ناوەندی، بازنەی خەو دەبڕێت و وا لە کەسەکە دەکات لە ڕۆژدا پێویستییەکی زۆری بە خەو هەبێت.
- نەخۆشییە ئۆرگانیکییەکان: کەم‌کاریی تیروئید، نەخۆشیی گورچیلە و ڕێڕەوی میز، یان کاریگەریی لاوەکیی هەندێک دەرمان کە کاریگەری لەسەر سیستەمی دەمار دەکەن.
ئایا کەمخوێنی دەبێتە هۆی تێکچوونی خەو؟
بەپێچەوانەی باوەڕی باو کە کەمخوێنی دەبێتە هۆی خەوتنی زۆر، توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لەوانەیە ببێتە هۆی بێخەوی و کەمیی خەو. ئەمە بەهۆی چەندین هۆکارەوە ڕوودەدات:
- ماندووبوونی بەردەوام: هەوڵی زیاتر کە جەستە دەیدات بۆ گەیاندنی ئۆکسجین بە ئەندامەکان، ماندووبوونی دروست دەکات و توانای خەوتن کەم دەکاتەوە.
- کاریگەرییە هۆرمۆنییەکان: کەمیی ئاسن دەرکردنی کۆرتیزۆڵ زیاد و مێلاتۆنین کەم دەکاتەوە؛ مێلاتۆنین هۆرمۆنی بەرپرسی خەوە. هەروەها لەوانەیە ببێتە هۆی سندرۆمی بێئارامیی قاچ.
- نەخۆشیگوازەرە دەمارەکان: کەمیی ئاسن کاریگەری لەسەر بەرهەمهێنانی دۆپامین و سیرۆتۆنین دەکات؛ ئەم مادانە ڕێکخەری خەون.
پرسیارە باوەکان
ئایا کەمخوێنی دەبێتە هۆی تێکچوونی خەو؟
بەڵێ، کەمخوێنی زۆرجار پەیوەندی بە بێخەوی و قورس‌خەوتنەوە هەیە، نەک خەوتنی زۆر؛ ئەمەش بەهۆی ماندووبوونی زۆر، نیگەرانی و کەمیی نەخۆشیگوازەرە دەمارەکانی ڕێکخەری خەو لە مێشکدا.
ماوەی گونجاوی خەو بۆ گەورەساڵان چەندە؟
دامەزراوەی نیشتمانیی خەو پێشنیار دەکات گەورەساڵان شەوانە لە ٧ بۆ ٩ کاتژمێر بخەون؛ لە کاتێکدا توێژینەوەکانی تر ئاماژە دەکەن خەوتن بۆ ماوەی ٦ بۆ ٨ کاتژمێر باشترینە بۆ تەندروستی دڵ و ڕەگەکان.
بۆچی کاتێک تا درەنگ شەو بەئاگام، هەست بە برسێتی دەکەم؟
کەمیی خەو پەیوەندی بە گۆڕانکارییەکانی هۆرمۆنەکانی تێربوون و برسێتییەوە هەیە؛ ئەمەش جەستە پاڵ دەنێت داوای کالۆریی زیاتر بکات بۆ قەرەبووکردنەوەی کەمیی پشوودان.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- ڕوودانی هێرشی خەوی لەناکاو و بێ هۆکار لە ڕۆژدا.
- هەستکردن بە ماندووبوونی زۆر کە هاوڕێی ڕەنگپەڕینی پێست، ساردبوونی ئەندامەکان یان تەنگەنەفەسییە (نیشانەکانی کەمخوێنی).
- بەردەوام بەئاگا هاتنەوە لە شەودا لەگەڵ هەستکردن بە خنکان یان وەستانی هەناسە.
- لەدەستدانی کۆنترۆڵی ڕێکخستنی خەو بە شێوەیەک کە کاریگەری لەسەر ئەدای ڕۆژانە یان دۆخی دەروونی دابنێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- فشاری ئەرێنیی زەفیر بۆ وەستانی هەناسەی خەو
- کۆمەڵەی مۆبیلیای ژووری نووستن بۆ خەوی باش
- هۆکارەکانی کاریگەری لەسەر وەستانی هەناسە لە خەودا
- دەستنیشانکردنی بێخەوی: ڕێنمایی پزیشکی
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team