خەوی ناڕێم و خەوی ڕێم جۆرە جیاوازەکانی خەون؛ فێربە چۆن قۆناغەکانیان پشتگیری لە مێشک و جەستە دەکەن و بۆ تەندروستی گرنگن.
جیاوازییەکانی خەوی ناڕێم و خەوی ڕێم
پشوودان بە خولەکاندا ڕوودەدات کە بە گشتی ٩٠ تا ١٢٠ خولەک دەخایەن. ئەم زنجیرانە چەند قۆناغێکی خەوی ناڕێم لەخۆدەگرن کە بە ماوەیەکی خەوی ڕێم (جووڵەی خێرای چاو) کۆتاییان دێت. ئەگەر ٨ کاتژمێر بخەویت، بە گشتی چوار یان پێنج خولی خەوتن تەواو دەکەیت.
قۆناغەکانی خەوی ناڕێم
خەوی ناڕێم بە سێ قۆناغی جیاواز دابەش دەبێت:
- قۆناغی ١: قۆناغێکی سووکی خەوە کە ٥ تا ١٠ خولەک دەخایەنێت و بە ئاسانی لێی بەئاگا دەبیتەوە.
- قۆناغی ٢: خەوێکی سووک کەمێک قووڵترە و ١٠ تا ٢٥ خولەک دەخایەنێت. لەم ماوەیەدا پلەی گەرمی جەستە، لێدانی دڵ و هەناسەدان هێواشتر دەبنەوە.
- قۆناغی ٣: ئەمە قووڵترین قۆناغی خەوە. بەئاگاکردنەوەی کەسێک لەم قۆناغەدا دژوارە و ڕەنگە دوای بەئاگابوونەوە چەند خولەکێک سەرلێشێواو بێت.
قۆناغی ڕێم
دەستپێکی خەوی ڕێم بە گشتی نزیکەی ٩٠ خولەک دوای خەوتن ڕوودەدات. یەکەم ماوەی ڕێم لەوانەیە تەنها ١٠ خولەک بخایەنێت، بەڵام ماوەکانی دواتر لە شەودا درێژتر دەبن و هەندێک جار دەگەنە کاتژمێرێک. لەم قۆناغەدا مێشک زۆر چالاکە و چاوەکان بە خێرایی دەجووڵێن. لێدانی دڵ و هەناسەدان زیاد دەبن، لە کاتێکدا زۆربەی ماسولکە ئێسکەییەکان بە شێوەیەکی کاتی شل دەبن بۆ ئەوەی ڕێگری لەوە بکرێت خەونەکانت بە کردەوە جێبەجێ بکەیت.
بۆچی ئەم قۆناغانە گرنگن
هەردوو جۆری خەو بۆ تەندروستی گشتی گرنگن، بەڵام ئەرکی جیاوازیان هەیە.
خەوی ناڕێم بۆ چی باشە:
قۆناغە قووڵەکانی خەوی ناڕێم بۆ چاکبوونەوەی جەستە زۆر گرنگن. لەم ماوەیەدا جەستە سیستەمی بەرگری بەهێز دەکات، ماسولکە و ئێسک دروست دەکات و بافتەکان چاک دەکاتەوە یان نوێیان دەکاتەوە.
گرنگی خەوی ڕێم:
ئەم قۆناغە بۆ تەندروستی دەروونی و هەستەکان گرنگە. یارمەتی مێشک دەدات ئەزموونە هەستییەکان پرۆسێس بکات، یادەوەرییەکان جێگیر بکات بە گواستنەوەی زانیاریی کورتخایەن بۆ بیرگەی درێژخایەن، هەروەها پشتگیری فێربوون و سەرنج دەکات.
پێویستی بە خەو بە پێی تەمەن
ڕێژەی ئەو کاتەی لە هەر قۆناغێکدا بەسەر دەبرێت، بە زیادبوونی تەمەن دەگۆڕێت. بۆ نموونە، منداڵانی شیرخۆر لەوانەیە تا ٥٠%ی خەویان لە قۆناغی ڕێمدا بەسەر ببەن، لە کاتێکدا گەورەساڵان بە گشتی ٢٠% تا ٢٥% لەم قۆناغەدا دەخەون. بۆ گەورەساڵان، خەوی قووڵی قۆناغی ٣ نزیکەی ٢٥%ی کاتی پشوودان پێکدەهێنێت، هەرچەندە ئەم ڕێژەیە بە زیادبوونی تەمەن کەم دەبێتەوە.
ڕاسپاردە گشتییەکانی خەوی ڕۆژانە ئەمانەن:
- منداڵانی شیرخۆر (تا ١٢ مانگ): ١٢ تا ١٧ کاتژمێر
- منداڵان (تا ٥ ساڵ): ١٠ تا ١٤ کاتژمێر
- منداڵانی ٦ تا ١٢ ساڵ: ٩ تا ١٢ کاتژمێر
- هەرزەکاران: ٨ تا ١٠ کاتژمێر
- گەورەساڵان: ٧ تا ٩ کاتژمێر
کێشە و ناڕێکییەکان
نیشانەکانی کەمی خەوی ڕێم
کەمی خەوی ناڕێم دەتوانێت ئەم دەرئەنجامانەی لێ بکەوێتەوە:
- دژواری لە سەرنجدان
- خەواڵوویی بەیانیان
- لاوازبوونی سیستەمی بەرگری
- کێشە لە بەڕێوەبردنی هەستەکان
گەڕانەوەی ڕێم
ئەگەر خەوت لێ قەومابێت (شەوانە کەمتر لە ٧ کاتژمێر بخەویت)، یان تووشی نیشانەکانی وازهێنان لە دەرمان یان فشاری زۆر بیت، لەوانەیە جەستەت بچێتە دۆخی «گەڕانەوەی ڕێم». ئەمە میکانیزمێکی چاککەرەوەیە کە تێیدا خەوی ڕێم توندتر، زۆرتر یان قووڵتر دەبێت و زۆرجار خەونی خراپی ڕوون یان سەرئێشەی لێدەکەوێتەوە.
ناڕێکیی ڕەفتاری خەوی ڕێم
لەم دۆخە دەگمەنەدا کە ٠.٥% تا ١%ی گەورەساڵان دەگرێتەوە، ئەو شل‌بوونەوەی ماسولکەیی کە بە شێوەی ئاسایی لە کاتی خەوی ڕێمدا ڕوودەدات، بوونی نییە. ئەمە وا دەکات کەسەکان خەونە توند یان توندوتیژەکانیان بە شێوەی جەستەیی جێبەجێ بکەن؛ بۆ نموونە هاوار بکەن، مشت هەڵبگرن یان لەت بدەن. ئەم ناڕێکییە لە پیاوان و ئەوانەی تەمەنیان لە ٥٠ ساڵ زیاترە باوترە و هەندێک جار پەیوەندی بە نەخۆشییەکانی دژنەوەیی مێشک، وەک نەخۆشی پارکینسۆن، هەیە.
چۆن کوالێتی خەوتنت باشتر بکەیت
لەبەر ئەوەی ماوەکانی ڕێم لە کۆتایی شەودا درێژتر دەبن، باشترین ڕێگا بۆ زیادکردنیان ئەوەیە کاتی گشتی خەوتنت زیاد بکەیت. دەتوانیت بەمانە ڕەفتاری تەندروستیی خەوتنت باشتر بکەیت:
- هەموو ڕۆژێک کاتێکی یەکسان بۆ خەوتن و هەستان دابنێ.
- پێش خەوتن ڕێوڕەسمێکی ئارامکەرەوە دابمەزرێنە.
- لە کافایین، نیکۆتین و ئەلکۆل دوور بکەوە.
- وەرزش بکە و کات بەسەر ببە لە ڕووناکیی سروشتی.
- کەمێک پێش خەوتن بەکارهێنانی ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان و خواردنی ژەمە قورسەکان سنووردار بکە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی خەوی ڕێم
چەند خەوی ڕێمت پێویستە؟
هەرچەندە پسپۆڕان سەرنجیان لەسەر کاتی گشتی خەوە، بە گشتی ڕێم ٢٠% تا ٢٥%ی خەوی شەو پێکدەهێنێت. بۆ گەورەساڵێک کە ٨ کاتژمێر دەخەوێت، ئەمە نزیکەی دوو کاتژمێر خەوی ڕێمە.
کام دۆخی پەیوەست بە خەوەوە بە ڕێمەوە پەیوەستە؟
ناڕێکیی ڕەفتاری خەوی ڕێم نموونەیەکی سەرەکییە؛ تێیدا تاکەکان خەونەکانیان بە کردەوە جێبەجێ دەکەن. ناڕێکییەکانی تری خەو کە چارەسەر نەکراون، دەتوانن هاوسەنگیی قۆناغەکانی خەویش تێکبدەن.
جیاوازی خەوی ڕێم و خەوی قووڵ چییە؟
هیچ کامیان «باشتر» نییە؛ هەردووکیان پێویستن. خەوی قووڵی ناڕێم زیاتر لەسەر چاکبوونەوەی جەستە کار دەکات، لە کاتێکدا خەوی ڕێم لەسەر پرۆسێسکردنی توانای بیرکردنەوە و هەستەکان سەرنج دەدات.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەمانە بەسەرتدا هاتن، ڕاوێژ بە پزیشک یان پسپۆڕی تەندروستی بکە:
- خەونی خراپی ڕوونی دووبارەبووەوە کە لەگەڵ جووڵەی جەستەیی لە کاتی خەودا (وەک مشت هەڵگرتن یان لەتدان) دەبێت.
- خەواڵوویی بەیانیان یان نەتوانین لە سەرنجدان بەردەوام بێت، سەرەڕای هەوڵدان بۆ زیاتر خەوتن.
- نیشانەکانی گەڕانەوەی ڕێم، وەک سەرئێشەی توند و سەرلێشێواوی دوای بەئاگابوونەوە.
- گومان بە بوونی ناڕێکیی خەو هەبێت کە ڕێگرتنت لێ دەکات بگەیتە قۆناغە قووڵەکانی خەو یان قۆناغی ڕێم.
ئاگاداری: ئەم زانیارییانە تەنها بۆ مەبەستی فێرکارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە، دەستنیشانکردنی نەخۆشی یان چارەسەر نین.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پشکنینی خەو: ئەگەر لە کاتی پشکنین نەخەویت
- خەوی زۆر: نیشانە و چارەسەر
- جەژنی سوپاسگوزاری بەبێ گۆشتی بوقەلموون
- هەناسەتەنگی لە کاتی خەوتندا: هۆکارەکان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team