تێگەیشتن لە پەیوەندیی خەوتنی هەرزەکاران بە تەندروستییان یارمەتی خێزانەکان دەدات لەم ساڵە گرنگانەدا پشتیوانی لە گەشەی جەستەیی و دەروونییان بکەن.
بۆ تەندروستی خەوتنی هەرزەکاران چەند کات پێویستە؟
هەرچەندە پێویستییەکانی تاکەکان جیاوازن، پسپۆڕان بە گشتی پێشنیار دەکەن هەرزەکارانی تەمەنی ١٣ تا ١٨ ساڵ هەموو شەوێک ٨ تا ١٠ کاتژمێر بخەون. سەرچاوەکانی دیکە مەودایەکی ناوەندیی کەمێک تەسک‌تر، ٨ ١/٢ تا ٩ ١/٢ کاتژمێر، دەخەنەڕوو. بۆ بەراورد، منداڵانی تەمەنی ٦ تا ١٢ ساڵ بە شێوەیەکی ئاسایی پێویستیان بە ٩ تا ١٢ کاتژمێرە، لە کاتێکدا گەورەسالانی تەمەنی ١٨ ساڵ و زیاتر بە گشتی پێویستیان بە ٧ کاتژمێر یان زیاترە.
بۆچی پشووی باش بۆ هەرزەکاران گرنگە؟
خەوتنی بەشی پێویست بۆ گەشەی جەستە و مێشکی هەرزەکارێک گرنگە.
- کارکردنی مێشک: پشوودان پشتگیری لە بیرەوەری، سەرنج و بیرکردنەوەی شیکاری دەکات. یارمەتی مێشک دەدات فێربوون ڕێک بخات و بیرکردنەوەی داهێنەرانە هان بدات؛ ئەوەی بۆ خوێندن و فێربوونی لێهاتوویی پێویستە.
- جێگیریی سۆزداری: کەمیی خەوتن دەتوانێت ببێتە هۆی گۆڕانی خێرای دۆخی دەروونی و بێزاری. بێبەشبوونی درێژخایەن لە خەوتن بە مەترسیی زیاتر بۆ خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و بیرکردنەوەی خۆکوژی پەیوەستە.
- گەشەی جەستەیی: خەوتن ڕێکخستنی هۆرمۆنەکان دەکات و پشتگیری لە سیستەمی بەرگریی جەستە و چاکبوونەوەی شانەکان دەکات. خووی خراپی خەوتن لەوانەیە ببێتە هۆی دۆخێکی نیگەرانکەری میتابۆلیکی و مەترسیی کێشەکانی دڵ و ڕەگەکان و شەکرە زیاد بکات.
- سەلامەتی و ڕەفتار: کەمیی خەوتن کاریگەری لەسەر لوبی پێشەوەی مێشک دادەنێت، کە کۆنترۆڵی هەڵسوکەوتە لەسەرخۆیانەکان دەکات. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی ڕەفتاری مەترسیدارتر، وەک جگەرەکێشان، بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر یان شۆفێری‌کردن بەبێ بەستنەوەی قایشەی سەلامەتی. شۆفێری‌کردن لە کاتی خەواڵوویی دەتوانێت وەڵامدانەوە هێواش بکاتەوە، بە شێوەیەکی هاوشێوەی خواردنەوەی کحول.
زانیاری دەربارەی خەوتنی هەرزەکاران و ئاڵنگارییە کاریگەرەکان
زۆر هەرزەکار بەهۆی تێکەڵەیەک لە هۆکارە بایۆلۆژی و ژینگەییەکان، بۆ خەوتنی بەشی پێویست کێشەیان هەیە.
گۆڕانکارییە بایۆلۆژییەکان
زۆرجار خولەکەی خەوتن و بەئاگابوونی هەرزەکاران دوا دەکەوێت. جەستەیان هۆرمۆنی مێلاتۆنین ــ ئەو هۆرمۆنەی نیشانەی خەوتن دەدات ــ درەنگتر لە ئێوارەدا بەرهەم دەهێنێت و ئارەزووی ناوخۆیی جەستەیان بۆ خەوتن هێواشتر زیاد دەبێت. زۆرجار ئەمە وایان لێدەکات «شەونشین» بن؛ واتە بە سروشتی حەز دەکەن درەنگتر لە خەو هەستن، کە ئەمە زۆرجار لەگەڵ دەستپێکردنی زووی قوتابخانە ناکۆک دەبێت.
شێوازی ژیان و تەکنەلۆژیا
کاری زۆر، وەرزش و پابەندییە کۆمەڵایەتییەکان زۆرجار کاتی خەوتن کەم دەکەنەوە. هەروەها ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان تیشکی شینیان لێوە دەردەچێت، کە مێشک هەڵە دەخاتەوە و وای لێدەکات وا بزانێت ڕۆژە؛ ئەمەش مێلاتۆنین کەم دەکاتەوە. ناوەڕۆکی کارلێک‌پێکەر و ئاگادارکردنەوەکان زیاتر هۆشیاری زیاد دەکەن و خەوتن دەخەنە دواوە.
دۆخە پزیشکییەکان
هەندێک کێشەی تەندروستی دەتوانن خەوتن تێک بدەن:
- وەستانی هەناسەدان لە خەوتندا (OSA): دەبێتە هۆی وەستانی هەناسەدان و پارچەپارچەبوونی خەوتن.
- نەخۆشیی پێی بێئارام: ئارەزوویەکی بەهێز و کۆنترۆڵ‌نەکراو بۆ جووڵاندنی قاچەکانە، کە زۆرجار لە نێوان تەمەنی ١١ و ٢٠ ساڵدا دەست پێدەکات.
- GERD: گەڕانەوەی ئەسیدی معدەیە کە لە کاتی پاڵکەوتندا دەتوانێت خولی خەوتن تێک بدات.
- کێشەکانی دیکە: نارکۆلێپسی یان دۆخە پەرەسەندنە-عەصبییەکان وەک ADHD و ئۆتیزم.
هەرزەکاران چۆن دەتوانن خەوتنی باشتر بەدەست بهێنن؟
باشترکردنی پاکوخاوێنیی خەوتن دەتوانێت یارمەتی هەرزەکاران بدات پشووی چاککەرەوە وەربگرنەوە.
- جێگیری: لە ڕۆژانی قوتابخانە و کۆتایی هەفتەدا، هەمان کاتی خەوتن و هەستان لە خەو بپارێزن.
- ژینگە: ژووری خەوتن تاریک، بێدەنگ و فێنک بهێڵنەوە. لە مەترەس و سەرینێکی پاڵپشتیکەر بەکاربهێنن.
- دوورکەوتنەوە لە ئامێرە دیجیتاڵییەکان: لانیکەم ٣٠ خولەک پێش خەوتن شاشەکان بکوژێننەوە و ئامێرەکان بێدەنگ دابنێن.
- هەڵبژاردەی خواردن و خواردنەوە: دوای نیوەڕۆ کافایین و خواردنەوە وزەبەخشەکان سنووردار بکەن. لە خواردنی پڕ لە شەکر دوور بکەونەوە، چونکە دەبنە هۆی بەرزبوونەوە و دابەزینی ئاستی شەکری خوێن.
- ڕۆتین: ڕێوڕەسمێکی ئارامکەرەوە پێش خەوتن دابمەزرێنن.
دایک و باوکان دەتوانن بە دانانی کاتی جێگیری خەوتن، کەمکردنەوەی زۆریی بەرنامە و چالاکییەکانی هەرزەکارەکەیان، یان داواکاری بۆ دواخستنی کاتی دەستپێکردنی قوتابخانە یارمەتی بدەن.
پرسیارە باوەکان
بۆچی هەرزەکاران درەنگانێک دەخەون؟
کاتژمێری بایۆلۆژیی ناوخۆییان دەگۆڕێت و وای لێدەکات مێلاتۆنین درەنگتر لە ئێوارەدا دەربچێت؛ بۆیە تا درەنگی شەو هەست بە بەئاگایی دەکەن.
ئایا هەرزەکاران خەوتنی بەشی پێویست وەردەگرن؟
بە گشتی، نەخێر. داتا پیشان دەدات نزیکەی ٦٠%ی قوتابیانی قۆناغی ناوەندی و ٧٠%ی قوتابیانی قۆناغی ئامادەیی لە شەوەکانی ڕۆژانی قوتابخانەدا خەوتنی بەشی پێویست وەرناگرن.
شاشەکان چۆن کاریگەری لەسەر خەوتن دادەنێن؟
ئامێرەکان تیشکی شین دەردەدەن کە مێلاتۆنین کەم دەکاتەوە، هەروەها ناوەڕۆکی هاندەر پێشکەش دەکەن کە هۆشیاری زیاد دەکات و دەستپێکی خەوتن دوا دەخات.
بۆچی خەوتن بۆ هەرزەکاران گرنگە؟
خەوتن بۆ گەشەی مێشک، ڕێکخستنی سۆزەکان، گەشەی جەستەیی و توانای بڕیاردانێکی سەلامەت و بەدوور لە لەسەرخۆنەبوون گرنگە.
کەی پێویستە پزیشک ببینن؟
ئەگەر هەرزەکارێک ئەمانەی هەبوو، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکەن:
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە، سەرەڕای ئەوەی کاتی پێویستی لە جێگادا بەسەر دەبات.
- خەڕەخەڕی بەهێز یان هەناسەهەڵکێشان لە شەودا.
- ئارەزوویەکی بەهێز و کۆنترۆڵ‌نەکراو بۆ جووڵاندنی قاچەکان لە کاتی پاڵکەوتندا.
- بێخەویی درێژخایەن یان گۆڕانی دۆخی دەروونی کە کاریگەری لە ژیانی ڕۆژانەیان دادەنێت.
ئاگادارکردنەوە: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی پێک ناهێنێت. بۆ هەر پرسیارێک سەبارەت بە دۆخێکی پزیشکی، هەمیشە ڕاوێژ بە دابینکەرێکی چاودێریی تەندروستیی شیاو بکەن.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەو و تەندروستی دڵ | ڕێکخراوی دڵ پشتڕاستی دەکاتەوە
- کاریگەری فایبرۆمیالژیا لەسەر خەو: ڕێگاکانی بەڕێوەبردن
- چارەسەری گەرمبوونی دەست و پێ لە کاتی خەوتن
- بێخەوی لە کاتی سووڕی مانگانە و چارەسەرەکان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team