خەمۆکیی توند پێش سووڕی مانگانە (PMDD) دۆخێکی توندی تەندروستییە کە پێش مانگانە نیشانە دەروونی و جەستەیییە بەهێزەکان دروست دەکات.
تێگەیشتن لە خەمۆکیی توند پێش سووڕی مانگانە
هەرچەندە زۆر کەس نیشانەکانی پێش سووڕی مانگانە وەک ماندووبوون یان ئارەزووی خواردنی خواردنی دیاریکراو دەبینن، ئەم دۆخە جدیترە. دەتوانێت ئەوەندە ماندووکەر بێت کە کاریگەری لەسەر ژیانی کۆمەڵایەتی، خوێندن، کار و پەیوەندییەکانی کەسەکە دابنێت.
نیشانەکان بە شێوەیەکی ئاسایی لە هەفتەی پێش سووڕی مانگانە دەردەکەون و تا چەند ڕۆژێک دوای دەستپێکردنی مانگانە بەردەوام دەبن. لەوانەیە ئەمانە لەخۆ بگرن:
- کاریگەرییە دەروونییەکان: هەستی بێ‌هیوایی، خەمۆکی، تووڕەیی توند، نیگەرانی، گۆڕانی دۆخی دەروونی و بیرکردنەوەی خۆکوژی. هەندێک کەس لەوانەیە تووشی کێشەی سەرنجدان، گومانباریی توند یان لەدەستدانی ئارەزوو بۆ چالاکییە ئاساییەکانیان ببن.
- کاریگەرییە جەستەییەکان: هەڵئاوسان، هەستیاریی مەمک، ئازاری جومگە یان ماسولکە، سەرئێشە و فشار لە ناوچەی خوارەوەی سک. نیشانەکانی دیکە دەتوانن جووش، دڵتێکچوون، زیادبوونی کێش و لێدانی خێرای دڵ بن.
هۆکارەکانی PMDD و خەمۆکیی توند پێش سووڕی مانگانە
هۆکاری وردی ئەم دۆخە نادیارە. بەڵام توێژەران پێیان وایە لەوانەیە بەهۆی وەڵامدانەوەیەکی نائاسایی بە گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکانەوە بێت کە لە ماوەی سووڕی مانگانەدا ڕوودەدەن.
فاکتەرە دیاریکراوەکانی مەترسی و پەیوەندییەکان ئەمانەن:
- ئاستی سیرۆتۆنین: پەیوەندی بە ئاستی نزمەکانی سیرۆتۆنینەوە هەیە؛ مادەیەکی کیمیایی لە مێشک کە ئازار، خەو، سەرنج و دۆخی دەروونی کۆنترۆڵ دەکات. گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان لەوانەیە ئەم ئاستە کەم بکەنەوە و نیشانەکان دەست پێ بکەن.
- مێژووی تەندروستیی دەروونی: ئەو کەسانەی مێژووی خەمۆکی یان نیگەرانییان هەیە، زیاتر مەترسییان هەیە تووشی ئەم دۆخە ببن.
- مێژووی کەسی و خێزانی: هەبوونی مێژووی خێزانیی نائارامییەکانی دۆخی دەروونی یان نیشانەکانی پێش مانگانە (PMS) مەترسی زیاد دەکات.
- ئەزموونەکانی ژیان: مێژووی ئەشکەنجە، تروما یان ڕووداوەکانی دیکەی پڕ لە فشار لەوانەیە بەشداری بکات.
بەڕێوەبردن و چارەسەرکردنی دۆخەکە
چارەسەرکردن زۆرجار تێکەڵەیەک لە ڕێکارە پزیشکییەکان و گۆڕانکاریی شێوازی ژیان دەگرێتەوە.
دەرمان و پاشکۆی خۆراکی
- دەرمانی بە ڕەچەتە: دەرمانی دژەخەمۆکی و حەبی ڕێگری لە دووگیانی لەوانەیە بەکاربهێنرێن. هەندێک کەس دەڵێن حەبەکە بۆ کورتکردنەوەی ماوەی مانگانە سوودبەخشە، بەڵام هەندێکی دیکە دەڵێن نیشانەکانیان خراپتر دەکات.
- هەڵبژاردەکانی بەبێ ڕەچەتە: دەرمانە دژەوەرمەکانی نائەستێرۆیدی (NSAIDs)، ئیبۆپرۆفین و ئەسپرین دەتوانن بۆ قەرەباڵغیی سک و سەرئێشە یارمەتیدەر بن. دەرمانی میزڕێن لەوانەیە بۆ هەڵئاوسان بەکاربهێنرێت.
- پاشکۆی خۆراکی: خواردنی ١,٢٠٠ میلیگرام کەلسیۆم لە ڕۆژێکدا لەوانەیە یارمەتیدەر بێت. مەگنیزیۆم، ڤیتامین B6 و L-تریپتۆفانیش هەڵبژاردەی دیکەن، بەڵام پێش بەکارهێنانیان دەبێت ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت. هەندێک کەس گیای چەست‌بێری پێشنیار دەکەن، بەڵام توێژینەوە لەسەر ئەوە سنووردارە.
شێوازی ژیان و چارەسەری دەروونی
- عادەتەکان: وەرزشی بەردەوام، بەڕێوەبردنی فشار و گۆڕینی ڕێژیمی خۆراک دەتوانن نیشانەکان کەم بکەنەوە.
- چارەسەری دەروونی: گفتوگۆکردن لەگەڵ چارەسەرکاری دەروونی یان ئەنجامدانی یۆگا، مەدیتەیشن و ڕیفلێکسۆلۆژی لەوانەیە سوودبەخش بێت.
ئاڵۆزییەکانی PMDD
ئەگەر چارەسەر نەکرێت، ئەم دۆخە دەتوانێت ببێتە هۆی خەمۆکیی توند و خۆکوژی. هەروەها دەتوانێت زیانی بەرچاو بە پیشە و پەیوەندییە کەسییەکانی کەسەکە بگەیەنێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر لانیکەم پێنج نیشانەت هەیە کە ٧ تا ١٠ ڕۆژ پێش مانگانە دەست پێ دەکەن و کەمێک دوای دەستپێکردنی خوێنبەربوون ون دەبن، ڕاوێژ بە پڕۆفیشناڵێکی تەندروستی بکە. ئەگەر بیرکردنەوەی خۆکوژیت هەیە، دەستبەجێ داوای یارمەتی بکە.
پرسیارە باوەکان
PMDD چییە؟
شێوەیەکی توندی نیشانەکانی پێش مانگانە (PMS) ـە کە نیشانەی دەروونی و جەستەییی ناتوانەپێکەر دروست دەکات و بەڕێوەبردنی چالاکییە ڕۆژانەکان قورس دەکات.
نەخۆشیی خەمۆکی پێش مانگانە چی دەهێنێتە بوون؟
هەرچەندە هۆکاری وردەکەی نادیارە، پێشبینی دەکرێت وەڵامدانەوەیەکی نائاسایی بە گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان و کەمبوونەوەی مادەی کیمیایی سیرۆتۆنین لە مێشکدا بێت.
چۆن خەمۆکیی توند پێش سووڕی مانگانە چارەسەر دەکرێت؟
هەڵبژاردەکانی چارەسەر بریتین لە دەرمانی دژەخەمۆکی، دەرمانی ڕێگری لە دووگیانی، پاشکۆی کەلسیۆم، وەرزشی بەردەوام و چارەسەری گفتوگۆیی.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی هەر پرسیارێک سەبارەت بە دۆخێکی پزیشکی، ڕاوێژ بە پزیشک یان دابینکەرێکی دیکەی چاودێریی تەندروستیی شارەزا بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئازاری خوارەوەی پشت پێش سووڕی مانگانە
- نەشتەرگەری بچووککردنەوەی مەمک و چاوەڕوانییەکان
- حەبی مینی و چۆنیەتی بەکارهێنانی
- خوێنڕژانی زۆری مانگانە و کەمخوێنی
- زیاتر دەربارەی تەندروستی گشتی ئافرەتان
Photo: governortomwolf, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team