هەناسەدانی دەنگدار لە هەندێک کاتدا باوە، بەڵام خڕەکردنی زۆر و بەردەوام دەتوانێت نیشانەی کێشەیەکی خەوتن یان تەندروستیی بنەڕەتی بێت.
خڕەکردن چییە؟
خڕەکردن کاتێک ڕوودەدات کە ڕێڕەوی هەوا لە ڕێڕەوی سەرەوەی هەناسە، بە تایبەتی نازۆفارینکس، تەسک دەبێت یان دادەخرێت. ئەم تەسکبوونە وا دەکات شانەکانی قوڕگ بلەرزن و لە کاتی هەناسەداندا دەنگ دروست بکەن. هەرچەندە زۆرجار تەنها مایەی بێزاریی هاوبەشەکانی خەوە، بەردەوامبوونی ئەم دۆخە دەتوانێت کوالێتیی خەوی ئەو کەسە کەم بکاتەوە.
هۆکارەکانی خڕەکردن لە کاتی خەوتن
هۆکارە جۆراوجۆرەکان دەتوانن لە کاتی خەوتندا ڕێڕەوی هەوا تەسک بکەن. هۆکارە باوەکانی خڕەکردن ئەمانەن:
- شێوەی جەستە: چەناگەی بچووک یان لە جێی خۆی دەرچوو، گەورەبوونی بادەمەکان یان ئەدینۆیدەکان، و کامەی نەرم یان لوولەی کامەی درێژ.
- کێش و تەمەن: قەڵەوی دەتوانێت شانەی قوڕگ گەورە بکات و ڕێڕەوی هەوا پەست بکات. خڕەکردن هەروەها بە زیادبوونی تەمەن زۆرتر دەبێت.
- هۆکارەکانی شێوازی ژیان: کەمی خەو، خواردنەوەی کحول یان بەکارهێنانی دەرمانی ئارامکەرەوە دەتوانێت ببێتە هۆی شل‌بوونەوەی زۆری ماسولکەکانی قوڕگ.
- کێشەکانی لووت: لاری تیغەی ناو لووت، پولیپی لووت یان گیربوونی بەردەوامی لووت.
- شوێنی خەوتن: خەوتن بەسەر پشتەوە زۆرجار زیاتر لە خەوتن بە لاوە ڕێڕەوی هەوا تەسک دەکات.
کەسانی دووگیان لەگەڵ پێشکەوتنی دووگیانییەکەدا ڕەنگە زیاتر خڕە بکەن. زۆرجار ئەمە بەهۆی زیادبوونی کێش، گۆڕانکاریی هۆرمۆنییەوە کە دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی شلە لە ڕێڕەوەکانی لووت، و زیادبوونی ڕەوتی خوێن (تا ٤٥%) ڕوودەدات.
کەی خڕەکردنی زۆر بۆ تەندروستی خراپە؟
خڕەکردنی سووک یان کەمجار لە زۆر حاڵەتدا نیگەرانییەکی پزیشکی نییە. بەڵام بە نیشانەی سەرەکیی وەستانی هەناسەی خەوی ئابستراکتیڤ (OSA) دادەنرێت؛ ئەو دۆخەی کە ڕێڕەوی هەوا بە شێوەیەکی جەستەیی دادەخرێت.
لە منداڵاندا توندیی خڕەکردن جیاوازە. خڕەکردنی سەرەتایی لە نزیکەی ١٠% تا ١٢%ی منداڵاندا ڕوودەدات، بەبێ نیشانەی دیکە. بە پێچەوانەوە، OSA کاریگەری لەسەر ١.٢% تا ٥.٧%ی منداڵان دەکات و دەتوانێت کاریگەری لەسەر تەندروستیی جەستەیی، فێربوون و ڕەفتاریان دابنێت.
وەستاندنی خڕەکردن و باشترکردنی خەو
بەپێی هۆکارەکە، چەند چارەسەری خڕەکردن بەردەستن:
- گۆڕانکاریی شێوازی ژیان: خەوتن بە لاوە، کەمکردنەوەی کێش و خۆپاراستن لە خواردنەوەی کحول پێش خەوتن.
- ئامێرەکانی ناو دەم: ئامێرەکانی پێشخستنی چەناگە (MADs) چەناگە بەرەو پێش دەگوازنەوە، لە کاتێکدا ئامێرەکانی ڕاگرتنی زمان (TRDs) ڕێگە لەوە دەگرن زمان بەرەو دواوە بکەوێت.
- ڕاهێنانی ماسولکە: ڕاهێنانەکانی ئۆرۆفارینکس بۆ قوڕگ و زمان دەتوانن ماسولکەکانی ڕێڕەوی هەوا بەهێز بکەن. بە گشتی، ئەم ڕاهێنانانە بۆ ماوەی ٣ مانگ، ڕۆژانە ٢ تا ٣ جار ئەنجام دەدرێن.
- چارەسەری پزیشکی: پزیشکان ڕەنگە چارەسەری CPAP پێشنیار بکەن؛ ئەم چارەسەرییە هەوای پەستاندار بەکاردەهێنێت بۆ ئەوەی ڕێڕەوەکانی هەوا کراوە بمێننەوە. هەروەها ڕەنگە سپرەی کۆرتیکۆستیرۆید بۆ گیربوونی لووت بنووسن.
- هەڵبژاردەکانی نەشتەرگەری: لە هەندێک حاڵەتدا نەشتەرگەری بۆ بچووککردنەوە یان لابردنی شانەکانی قوڕگ بەکاردەهێنرێت.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەم نیشانانەی ئاگادارکەرەوەت بینی، کاتی سەردانی پزیشک دابنێ:
- وەستانی هەناسەدان، خنکان یان هەناسەهەڵمژین لە کاتی خەوتندا.
- ماندووبوون یان خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا.
- خڕەکردنی بەرز و بەردەوام، یان خڕەکردنێک کە خراپتر دەبێت.
- لە منداڵاندا، زۆر ماندوو دیاربوون یان لە خەو هەستان بەهۆی کورتەهەناسەییەوە.
پرسیارە باوەکان
ئایا خڕەکردن مەترسیدارە؟
خڕەکردنی کەمجار زۆرجار زیانی نییە. کاتێک نیشانەی وەستانی هەناسەی خەوی ئابستراکتیڤ بێت، مەترسیدار دەبێت؛ چونکە دەتوانێت ببێتە هۆی خەوی پارچەپارچە و ئاستی نزم بۆ ئۆکسجین.
ئایا دەربارەی خڕەکردن پزیشک ببینم؟
بەڵێ، ئەگەر هاوبەشەکەت تێبینی بکات کە لە شەودا هەناسەدانت دەوەستێت، یان خڕەکردنەکەت لەگەڵ ماندووبوونی ڕۆژانەدا بێت.
چی یارمەتیی خڕەکردنی زۆر دەدات؟
کەمکردنەوەی کێش، خەوتن بە لاوە و ئامێرەکانی ناو دەم هەڵبژاردەی کاریگەرن. هەروەها پزیشک ڕەنگە ڕاهێنانی تایبەتی قوڕگ بۆ باشترکردنی تۆنی ماسولکەکان، یان ئامێری CPAP پێشنیار بکات.
ئایا کڕینی ئامێری دژە خڕەکردن یارمەتیدەرە؟
ئامێرەکانی ناو دەم هەڵبژاردەیەکی کاریگەرن. ئامێرەکانی پێشخستنی چەناگە چەناگە بەرەو پێش دەگوازنەوە، و ئامێرەکانی ڕاگرتنی زمان ڕێگە لەوە دەگرن زمان بەرەو دواوە بکەوێت.
بەیاننامەی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە، دەستنیشانکردنی نەخۆشی یان چارەسەر نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کاتژمێری خەوی پێویست: ٦ کاتژمێر بەسە؟
- تاقیکردنەوەی خەو: ڕێنمایی تەواو
- هۆکاری ئەپنەی خەو و چارەسەری
- زیانەکانی خەوتن بەبێ سەرین و کاریگەرییەکانی
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team