خوێنی لووت لە خەودا زۆرجار بەهۆی وشکی هەوا یان هەڵچوونی ناو لووتەوە ڕوودەدات؛ لێرەدا هۆکارەکان و ڕێگای ڕێگریکردن دەزانیت.
خوێنی لووت لە خەودا چییە؟
پسپۆڕانی تەندروستی وشەی «ئەپیس‌تاکسیس» بەکاردەهێنن بۆ وەسفکردنی خوێنبەربوونی لووت. ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە یەکێک لە پێنج شرێنەکەی خوێن کە ناوەوەی لووت دابین دەکەن، دەقەتێت. چونکە پێستی نزیک کونەکانی لووت باریکە و بەرکەوتەی گۆڕانی شێ و پلەی گەرمییە، ئەم ڕەگە خوێنییانە بە ئاسانی زیان‌پێدەگەن.
خوێن لە کونەکانی لووتەوە دەردەچێت یان بەرەو دواوە و بۆ قوڕگ دەڕوات. زۆربەی حاڵەتەکان سووکن و پێویستیان بە دەستێوەردانی پزیشکی نییە.
هۆکارەکانی خوێنبەربوونی لووت
چەندین هۆکار دەتوانن شەوانە خوێنبەربوون دروست بکەن:
- هۆکارە ژینگەییەکان: هەوای سارد و وشک ــ کە لە زستاندا یان لە کەشوهەوای گەرم و کەم‌شێدا باوە ــ دەتوانێت پەردەکانی ناو لووت وشک بکات. پیسبوونی هەواش دەتوانێت پۆششی ناو لووت هەڵبچێنێت.
- هەڵچوونی جەستەیی: دەستکردن بە لووت یان سوڕاندنی، هەروەها بەهێزی لووت‌فوکردن، لە هۆکارە باوەکانن.
- دۆخە تەندروستییەکان: هەستیاری، سەرماخۆردن، ئەنفلوەنزا و تووشبوونی سینۆسەکان هەڵئاوسان و گیربوونی لووت دروست دەکەن. دۆخە جدیترەکان وەک بەرزبوونی پەستانی خوێن، شەکرە، لەکارکەوتنی جگەر و نەخۆشییەکانی خوێنیش دەتوانن پەیوەندیدار بن.
- شێوازی ژیان و گرووپی تەمەن: نیکۆتین و بەکارهێنانی زۆری ئەلکۆل بە مەترسیی بەرزترەوە پەیوەستن. پیاوان و هەندێک گرووپی تەمەن ــ بە تایبەتی منداڵانی ٢ تا ١٠ ساڵ و گەورەساڵانی سەرووی ٦٥ ساڵ ــ زیاتر تووشی ئەم حاڵەتانە دەبن.
کاریگەریی لاوەکیی دەرمان و چارەسەرییەکان
هەندێک دەرمان و ئامێری پزیشکی دەتوانن مەترسیی خوێنبەربوونی لووت لە کاتی خەودا زیاد بکەن:
- دەرمانەکان: دەرمانی ڕەقیقکەرەوەی خوێن، ئەسپیرین، هەندێک دژەبەکتریا، هەندێک دەرمانی SSRI و کۆرتیکۆستیرۆیدەکانی ناو لووت.
- چارەسەرییە پزیشکییەکان: ئامێری CPAP کە بۆ وەستانی هەناسە لە خەوی جۆری گیراو بەکاردێت و شۆردنی لووت بە ئاوی خوێیی بۆ هەستیاری.
چۆن خوێنبەربوونی لووت بوەستێنین؟
ئەگەر لە خەودا بە خوێنبەربوون هەڵدەستیت، ئەم هەنگاوانە جێبەجێ بکە:
١. ئامادەکاری: بە نەرمونیانی پەڵەخوێنەکان بە دەستمال لاببە، بەڵام بەهێزی لووت مەفووکە.
٢. دانیشتن: ڕاست دابنیشە و سەرت کەمێک بەرەو پێش بخە. پاڵ مەکەوە.
٣. فشار دانان: بەشی نەرم و خوارەوەی لووت (سێیەکی خوارەوە) بۆ ماوەی ٥ تا ١٥ خولەک بە پەنجە بگرە و لە ڕێگەی دەمەوە هەناسە بدە.
٤. یارمەتیی هەڵبژاردەیی: سپرەی لووتی فێنیلەفرین یان ئۆکسیمێتازۆلین دەتوانێت یارمەتیدەر بێت. ئەگەر کێشەی دڵت هەیە یان پەستانی خوێنت بەرزە، پێش بەکارهێنانیان لەگەڵ پزیشک ڕاوێژ بکە.
چۆن ڕێگری لە خوێنبەربوونی لووت بکەین؟
بۆ کەمکردنەوەی دووبارەبوونەوەی خوێنبەربوونی شەوانەی لووت، ئەم ڕێگایانە تاقی بکەرەوە:
- شێ زیاد بکە: لە ژووری خەودا شێدەر بەکاربهێنە، یان پێش خەوتن چینێکی باریک ڤازەلین یان مەرهەمی دژەبەکتریا لە ناو کونەکانی لووت بمالە.
- چاودێریی لووت: سپرەی ئاوی خوێیی بۆ لووت بەکاربهێنە بۆ ئەوەی ناوەوەی لووت شێدار بمێنێتەوە و خۆت لە دەستکردن یان سوڕاندنی لووت بپارێزە.
- هۆکارەکان کۆنترۆڵ بکە: بۆ کەمکردنەوەی گیربوونی لووت هەستیاریی وەرزی چارەسەر بکە و بۆ کەمکردنەوەی هەڵئاوسانی ناو لووت جگەرەکێشان بوەستێنە.
- دەرمانەکان پێداچوونەوەیان بکە: بۆ وشەی «ئەپیس‌تاکسیس» پێکهاتەکانی دەرمانەکان بپشکنە و ئەگەر پێویست بوو، لەگەڵ پێشکەشکاری چاودێریی تەندروستی دەربارەی جێگرەوەکان گفتوگۆ بکە.
پرسیارە باوەکان
هۆکارەکانی خوێنبەربوونی لووت لە شەودا چین؟
باوترین هۆکارەکان هەوای وشک، هەستیاری و هەڵچوونی لووت بەهۆی دەستکردن پێی یان زۆر بەهێز لووت‌فوکردنن.
واتای خوێنبەربوونی لووت لە خەودا چییە؟
واتە ڕەگێکی خوێن لە ناو لووتدا دەتەقێت؛ زۆرجار حاڵەتێکی سووکە و بەهۆی هۆکارە ژینگەییەکان یان هەڵچوونی کەمەوە ڕوودەدات. مانای خوێنچوونی لووت لەم حاڵەتەدا زۆرجار تەنها تەقینی ڕەگێکی خوێنە.
چۆن خوێنبەربوونی لووت بوەستێنین؟
ڕاست دابنیشە، بەرەو پێش بخەرەوە و کونەکانی لووت بۆ چەند خولەکێک بگرە، لە کاتێکدا لە ڕێگەی دەمەوە هەناسە دەدەیت.
چۆن ڕێگری لە خوێنبەربوونی لووت بکەین؟
بە شێدەر یان سپرەی ئاوی خوێیی ڕێڕەوی لووت شێدار ڕابگرە و خۆت لە هەڵچووندنی لووت بپارێزە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەمانە ڕوویان دا، دەستبەجێ داوای یارمەتیی پزیشکی بکە:
- خوێنبەربوونەکە سەرەڕای فشار دانان زیاتر لە ٢٠ تا ٣٠ خولەک بەردەوام بێت.
- ڕژانی خوێن ئەوەندە زۆر بێت کە هەناسەدان ئاسان نەبێت.
- خوێنبەربوونەکە دوای برینێکی جدی، وەک ڕووداوی ئۆتۆمبێل یان کەوتنێکی توند، دەست پێ بکات.
- دەرمانی ڕەقیقکەرەوەی خوێن بەکاردەهێنیت یان نەخۆشییەکی ناسراوی خوێنبەربوونت هەیە.
- منداڵەکان لە کاتی خوێنبەربووندا سەرگێژە یان لاوازییان هەبێت.
ئەگەر خوێنبەربوونی لووتت زۆرجار ڕوودەدات یان تێبینی شینبوونی نامۆ و خوێنبەربوونی لە لثەکانت دەکەیت، بۆ چاودێریی پزیشکیی نائەورژانسی لەگەڵ پزیشک قسە بکە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم زانیارییانە تەنها بۆ مەبەستی فێرکارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نین. بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن، هەمیشە لەگەڵ پێشکەشکاری چاودێریی تەندروستی ڕاوێژ بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری هاڕینی ددان لە شەودا
- کەمبوونی خەو و کاریگەرییەکانی لەسەر تەندروستی
- کاتاپلەکسی: نیشانەکان و چارەسەر
- ماسکی CPAP بۆ خەوتنی لاوەکی؛ هەڵبژاردنی گونجاو
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team