بزانە خواردن بۆ کەمکردنەوەی کۆلێستڕۆڵ و دەرمانی ستاتین چۆن پێکەوە کار دەکەن بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی جەڵتەی دڵ و سکته‌ی مێشک.
بەڕێوەبردنی ئاستی چەورییەکانت گرنگە، چونکە کۆبوونەوەی زۆریان لە ناو خوێنبەرەکاندا دەتوانێت ڕەوتی خوێن سنووردار بکات و مەترسیی نەخۆشیی درێژخایەن زیاد بکات. پزیشکان زۆرجار دەرمانی ستاتین بۆ ڕاگرتنی بەرهەمهێنانی کۆلێستڕۆڵ لەلایەن جگەرەوە دەنووسن، بەڵام ئەم دەرمانانە هەمیشە ئاستی ئامانج ناگرنەوە.
بۆچی دەرمانی ستاتین لەوانەیە بەس نەبێت؟
ئەوە زۆر دەگمەنە کە کەسێک بە تەواوی بەرگری لەم دەرمانانە بکات. بەڵام چەند هۆکارێک دەتوانن ڕێگری لە کاریگەریی باشی ئەوان بکەن:
- بەکارهێنانی ناپەیوەست: لەبیرکردنی دۆزەکان یان پابەند نەبوون بە کاتی دیاریکراوی بەکارهێنان، هۆکارێکی باوی نەگۆڕانی ئاستەکانە.
- هەڵبژاردەکانی خواردن: خواردنی زۆری چەوریی تێربوو دەتوانێت کاریگەریی دەرمانەکە پووچەڵ بکاتەوە.
- دۆز و کات: هەندێک نەخۆش بۆ بینینی ئەنجام پێویستیان بە دۆزی بەرزترە، هەندێکی تریش لەوانەیە تەنها پێویستیان بە کاتی زیاتر بێت، چونکە کاریگەریی ئەم دەرمانانە دەستبەجێ نییە.
- کاریگەریی نەخۆشییەکانی تر: کێشەی تەندروستیی پەیوەندیدار بە گورچیلە، جگەر یان تیروئید دەتوانێت ئاستەکان بەرز بکاتەوە. هەروەها، هەندێک ڤیتامین، پاشکۆی خۆراک یان دەرمان دەتوانێت کاریگەریی دەرمانەکە تێک بدات.
- جینەتیک: جیاوازییەکانی جینەکان لە هەندێک کەیسدا دەتوانن ببنە هۆی بەرگریی ڕاستەقینە.
باشترکردنی خواردن بۆ کەمکردنەوەی کۆلێستڕۆڵ
گۆڕانکاریی شێوازی ژیان بەشێکی بنەڕەتیی چارەسەرەکەیە. بۆ کەمکردنەوەی کۆلێستڕۆڵی LDLی «خراپ» و بەرزکردنەوەی کۆلێستڕۆڵی HDLی «باش»، ئەم گۆڕانکارییانە لە خواردندا جێبەجێ بکە:
خواردنەکانی بەرزکەرەوەی کۆلێستڕۆڵ کە دەبێت دووریان لێ بکەیتەوە:
- چەوریی تێربوو کە لە خواردنی سوردکراو، بەرهەمە شیرییە پڕچەورییەکان و گۆشتی سووردا دەدۆزرێتەوە.
- چەوریی ترانس، لەوانە مارگارین و ڕۆنی ڕووەکیی نیمچە هیدرۆجینکراو، کە زۆرجار لە بەرهەمە پاکەتکراوەکاندا دەبینرێن.
ئەو خواردنانەی بخۆ:
- خواردنی پڕ لە ڕیشاڵ، وەک نیسک، سەوزە، میوە و هەڤەر.
- ئەسیدە چەورییەکانی ئۆمێگا-٣ لە گوێز و ماسی.
- پرۆتینی پشک لە سەرچاوە شیرییەکان.
جگە لە خواردن، دەتوانیت بە کەمکردنەوەی کێش، وازهێنان لە جگەرەکێشان و سنووردارکردنی خواردنەوەی کحول مەترسییەکەت زیاتر کەم بکەیتەوە.
جێگرەوەکانی ستاتین و هەڵبژاردەکانی تر
ئەگەر نەتوانیت کاریگەرییە لاوەکییەکانی ستاتین بەرگە بگریت، یان ئەگەر کاریگەرییان نەبوو، پزیشکەکەت لەوانەیە هەڵبژاردەکانی تری دەرمانی کۆلێستڕۆڵی بەرز پێشنیار بکات:
- بلۆکەرەکانی هەڵمژین: جیاکەرەوەکانی ئەسیدی زەرداو و ڕێگرەکانی هەڵمژینی کۆلێستڕۆڵ، ڕێگری لە وەرگرتنی چەوری و کۆلێستڕۆڵی خواردن لەلایەن جەستەوە دەکەن.
- بلۆکەرەکانی پرۆتین و ئەنزایم: ڕێگرەکانی PCSK9 و ڕێگرەکانی ACL (وەک ئەسیدی بێمپێدۆیک) پڕۆسەی بەرهەمهێنانی کۆلێستڕۆڵ لە جگەر ئامانج دەگرن.
- دەرمانەکانی تر: فایبرەیتەکان دەتوانن HDL بەرز بکەنەوە، لە کاتێکدا نیاسین یارمەتی کەمکردنەوەی LDL دەدات.
- چارەسەری تایبەت: بۆ نەخۆشییە جینەتیکییە دەگمەنەکان وەک هایپەرکۆلێستڕۆڵیمیای خێزانی، هەڵبژاردەکان بریتین لە ئەفێرێزی لیپۆپرۆتین، لۆمیتاپاید، میپۆمێرسێن یان گواستنەوەی جگەر.
پرسیارە باوەکان
ئایا کاریگەرییە لاوەکییەکانی ستاتین توندن؟
زۆربەی خەڵک ئەم دەرمانانە بە سەلامەت دەزانن. باوترین کێشە لاوازی یان ئازاری ماسولکەیە؛ لە تاقیکردنەوەکاندا نزیکەی ٣%ی کەسانی بەشداربوو و لە داتای دوای بازاڕکردندا ١٠% کاریگەرییان لێ دەبینن. ئاڵۆزییە توندەکان، وەک نائاسایییەکانی جگەر یان نەبوونی بەرگەگرتنی گلوکۆز (کە لە نزیکەی ٥ لە هەر ١,٠٠٠ کەسدا ڕوودەدەن)، زۆر دەگمەنن.
ئایا دەتوانم تەنها بە خواردن و وەرزش ئاستەکانم ڕێک بخەم؟
بە کەسەکەوە پەیوەستە. هەرچەندە خواردنی تەندروست یارمەتی دەدات، زۆرجار بۆ ئەوانەی پێشگریمانی جینەتیکییان هەیە یان پێشتر تووشی ڕووداوێکی دڵ و خوێنبەر بوون، بەس نییە.
ئەگەر دەرمانەکە نەخۆم چی ڕوودەدات؟
ستاتین دەتوانێت مەترسیی سکته‌ی مێشک یان جەڵتەی دڵ بە نزیکەی ٢٥% بۆ ٣٥% کەم بکاتەوە. بەبێ ئەم دەرمانانە، ئەو کەسانەی هۆکاری مەترسیی بەرزیان هەیە لەوانەیە زیاتر لە مەترسیی ئەم ڕووداوانەدا بن.
ئایا ئەم دەرمانانە زیاتر لە پێویست دەنووسرێن؟
بەڵگەکان پێشنیار دەکەن کە لەوانەیە لە ڕاستیدا کەمتر لە پێویست دەنووسرێن، چونکە زۆرێک لە نەخۆشانی شیاو ئەو چارەسەرییە وەرناگرن کە پێویستیان پێیەتی.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەمانەی خوارەوەتان هەبوو، دەستبەجێ پەیوەندی بە دابینکەری چاودێریی تەندروستیتانەوە بکەن:
- ئازار یان لاوازیی توندی ماسولکە کە نامێنێتەوە.
- نیشانەکانی کێشەی کارکردنی جگەر.
- نیشانەی تازە دوای دەستپێکردنی دەرمانێکی نوێ.
هەمیشە پزیشکەکەت لەبارەی هەموو پاشکۆکانی خۆراک و دەرمانە بێ‌پێویستییەکانی ڕەچەتەی پزیشکی ئاگادار بکەرەوە، بۆ ئەوەی لە کارلێکە مەترسیدارەکان خۆت بپارێزیت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ، دەستنیشانکردن یان چارەسەری پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دەرمانەکانی دژە PCSK9 و کاریگەرییان
- دەرمانی ستاتین و مەترسییەکانی
- کەمکردنەوەی کۆلێسترۆڵی خراپ: ڕێنمایی گرنگ
- بەرزبوونی فشاری خوێنی سییەکان: نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی کۆلیسترۆڵ و چەوری خوێن
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team