خواردنە هەستیارییەکان و نیشانەکانیان بناسە، هەروەها ڕێگاکانی مامەڵەکردن و پاراستن فێربە بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی هەستیاری بە خواردن.
لیستی خواردنە هەستیارییەکان
هەستیاری بە خواردن ڕوودەدات کاتێک سیستەمی بەرگریی جەستە پرۆتینە دیاریکراوەکانی ناو خواردن وەک جەستەی زیانبەخش دەناسێتەوە و هێرشیان دەکات. لە باوترین ئەم خواردنانەدا ئەمانە هەن:
- هێلکە: زۆرجار هەستیاری بە پرۆتینی سپیی هێلکە دروست دەبێت، هەندێک جاریش بە زەردەکەی. لەوانەیە وەک پێکهاتەیەکی شاراوە لە مایۆنیز و شیرینییە پێکراوەکاندا هەبێت.
- خواردنی دەریایی: ماسیی وەک تونا و سەلمۆن، و ئاژەڵە پووستەسەختەکان وەک مەحار و کەڵەکە دەگرێتەوە. لە گەورەساڵاندا زیاتر ڕوودەدات و لەوانەیە تا کۆتایی ژیان لەگەڵیان بمێنێتەوە.
- شیر: بە تایبەتی شیری مانگا؛ لە منداڵی شیرخۆر و منداڵاندا باوە و زۆرجار بە پێشکەوتنی تەمەن ون دەبێت.
- گوێزەکان: وەک بادام، گوێزی درەخت، کاجو، پستە و فندوق.
- فستقی زەوی: هەستیاری بە فستقی زەوی تەنانەت بە بڕی کەمیش کاردانەوەی توند دروست دەکات، و کەرە و ڕۆنی فستقی زەویش دەگرێتەوە.
- گەنم و گلوتین: هەستیاری بە گەنم کێشە لە هەڵمژینی ماددە خۆراکییەکان دروست دەکات و لە ماکارۆنی و ناندا دەبینرێت.
- سۆیا: سۆسی سۆیا و پێکهاتە خۆراکییە پشتبەستووەکان بە سۆیا دەگرێتەوە، و لەوانی دیکە کەمتر باوە.
- خواردنی دیکە: وەک کەنجد (کە لە تەحینە و حوموسدا هەیە)، شەڵغەم، و گۆشتی سوور (سندرۆمی ئەلفا-گال).
نیشانەکانی هەستیاری بە خواردن
نیشانەکانی هەستیاری بە خواردن لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە دەگۆڕێن، و لەوانەیە چەند خولەک یان چەند کاتژمێر دوای خواردنی خواردنەکە دەربکەون. ئەم نیشانانە دەگرنەوە:
- کاردانەوەی پێست: ڕەشەڵەک، خوران، یان ئاوسانی ڕوو، لێو و زمان.
- کێشەی هەرسکردن: دڵتێکچوون، ڕشانەوە، سکچوون، گرژبوون و ئازاری سک.
- نیشانەکانی هەناسەدان: هەناسەتەنگی، ئاوسانی لووت، یان کۆکە.
- نیشانە گشتییەکان: سەرگێژی، نائارامی لە هاوسەنگی، یان سەرئێشە.
چۆنیەتی پاراستن و مامەڵەکردن لەگەڵ هەستیاری بە خواردن
بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکان، پێشنیار دەکرێت ئەمانە جێبەجێ بکرێن:
١. پێش کڕینی بەرهەمەکان، لیستی پێکهاتەکان بە وردی بخوێنەوە بۆ دڵنیابوون لەوەی ماددە هەستیاری‌دروستکەرەکانیان تێدا نییە.
٢. ئەو خواردنانەی هەستیاری دروست دەکەن بە جێگرەوەی تەندروستتری دیکە بگۆڕە.
٣. خواردنی ڕەق بۆ منداڵی شیرخۆر (لە تەمەنی ٤ تا ٦ مانگیدا) بە هێواشی و هەر جارەیەک تەنها بە جۆرێک پێشکەش بکە بۆ چاودێریکردنی هەر کاردانەوەیەک.
٤. بە شێوەیەکی بەردەوام پزیشک ببینە بۆ دیاریکردنی ڕێژەی خواردنی گونجاو.
سەبارەت بە چارەسەری هەستیاری، بنەمای سەرەکی دوورکەوتنەوەیە لە ماددەی هەستیاری‌دروستکەر؛ لەگەڵ ئەوەشدا، هەرکات نیشانەکان دەرکەوتن، پزیشک ببینە بۆ وەرگرتنی چارەسەری گونجاو بۆ سووککردنیان.
کەی دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینیت؟
لەو حاڵەتانەی خوارەوەدا دەبێت بە خێرایی بچیتە ناوەندی چاودێری تەندروستی یان پزیشک ببینیت:
- هەناسەتەنگیی توند یان تەنگیی سنگ.
- ئاوسانی لەناکاوی ڕوو یان قوڕگ.
- تووشبوون بە شۆکی هەستیاری کە دەبێتە هۆی تێکچوونی سووڕی خوێن.
- دەرکەوتنی ڕەشەڵەکی فراوان لەگەڵ ڕشانەوەی بەردەوام.
پرسیارە باوەکان
نیشانەکانی هەستیاری بە گەنم چین؟
زۆرجار چەند خولەک دوای خواردنی گەنم دەردەکەون، و هەستیاری و هەراسانبوونی دەم و قوڕگ، ڕەشەڵەک، دڵتێکچوون، ڕشانەوە، ئازاری سک، سکچوون، گیربوونی لووت، هەراسانبوونی چاو، سەرئێشە و هەناسەتەنگی دەگرنەوە.
ئایا خواردنی خێرا هەستیاری بە خواردن زیاد دەکات؟
جیاوازی لە بۆچوونەکاندا هەیە؛ هەندێک توێژەر ئاماژە بەوە دەکەن کە لە خواردنی پرۆسێسکراو و سوورکراوەدا پێکهاتەیەک هەیە کە پەیوەندی بە زیادبوونی زۆری هەستیاریی خۆراکی لە منداڵاندا هەیە، لە کاتێکدا هەندێک شارەزا پێیان وایە هۆکاری جۆراوجۆر بەشداری لەوەدا دەکەن.
هەستیاری بە گەنم چۆن دەستنیشان دەکرێت؟
دەستنیشانکردن بە چەند ڕێگایەک ئەنجام دەدرێت؛ لەوانە تاقیکردنەوەی پێست (دانانی چەند دڵۆپ پرۆتینی گەنم لەسەر پێست)، تاقیکردنەوەی خوێن بۆ دۆزینەوەی دژەتەنەکان، تۆمارکردنی ڕۆژانەی خواردن، یان پەیڕەوکردنی ڕێژەی خواردنی لابردن بە چاودێریی پزیشکی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هەستیاری لووت و ونبوونی بۆن: هۆکار و چارەسەر
- نەخۆشی خانە ماستەکان: نیشانە و چارەسەر
- تاوی خوێنبەربوونی ڤایرۆسی: نیشانە و خۆپاراستن
- مۆنۆنوکلێۆسیسی عەفونی: نیشانە و چارەسەری
- زیاتر دەربارەی هەستیاری و کۆئەندامی بەرگری
Photo: Carlos Eduardo Joos, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team