لەم ڕێنماییەدا خرافەکانی گریپ و ڕاستییە پزیشکییەکانیان دەناسیتەوە، هەروەها جیاوازیی نێوان گریپ و سەرماخۆردن و ڕێگاکانی پێشگیری دەزانیت.
ڕاستیی خرافەکانی گریپ و جیاوازیی نێوان گریپ و سەرماخۆردن
هەندێک کەس وایان بۆ دەچێت گریپ تەنها وەشانی توندتری سەرماخۆردنە، بەڵام لە ڕاستیدا نەخۆشییەکە مەترسیدارترە و ئەگەر گرنگی پێ نەدرێت، دەتوانێت ببێتە هۆی ئاڵۆزیی تەندروستی. نیشانەکانی بریتین لە تا، سەرئێشە، ئازاری ماسولکەکان، لەرز، کۆکە و ئازاری قوڕگ؛ ئەمەش دەتوانێت پێویستی بەوە بکات چەند ڕۆژێک لە جێگای خۆت بمێنیتەوە، بە پێچەوانەی سەرماخۆردن کە ڕێگەت پێدەدات ژیانی ڕۆژانەت بە شێوەی ئاسایی بەڕێوە ببەیت.
ڕاستکردنەوەی تێگەیشتنەکان دەربارەی واکسینی گریپ
دەربارەی سەلامەتیی واکسینکردن پرسیاری زۆر دەکرێت؛ ئەمانە ڕاستییەکانن:
- بوونە هۆی نەخۆشی: ئەو واکسینەی ڤایرۆسی ناچالاک (مردوو)ی تێدایە، نەخۆشی دروست ناکات. بەڵام سپرەی لووت کە ڤایرۆسی لاوازکراوی تێدایە، لەوانەیە ببێتە هۆی نیشانەی سووکی هاوشێوەی سەرماخۆردن، بەڵام ئەوانە گریپ نین.
- ماوەی پاراستن: واکسینکردن پاراستنی هەمیشەیی نادات، چونکە جۆرەکانی ڤایرۆس ساڵانە دەگۆڕێن؛ بۆیە دەبێت هەموو ساڵێک واکسینی نوێ وەربگیرێت.
- گرووپە ئامانجکراوەکان: واکسینەکە بۆ منداڵان پێویستە؛ لە تەمەنی ٦ مانگ تا ٢ ساڵی بە دەرزی دەدرێت و لە تەمەنی ٢ تا ١٧ ساڵی بە سپرەی لووت.
- دووگیانی و شیردان: واکسینی دروستکراو لە ڤایرۆسی مردوو لە هەموو قۆناغەکانی دووگیانیدا سەلامەتە و لە مانگە سەرەتاییەکانی دوای لەدایکبوونی منداڵ، پارێزگاری لە کۆرپە دەکات. هەروەها دوای وەرگرتنی واکسینەکە شیردانی سروشتی سەلامەتە.
- هەستیاری: زۆربەی ئەو کەسانەی هەستیارییان هەیە، لەوانە هەستیاریی هێلکە، دەتوانن بە سەلامەتی واکسینەکە وەربگرن؛ جگە لەوانەی مێژووی کاردانەوەی هەستیاریی توندیان بەرامبەر پێکهاتەکانی واکسینەکە هەیە.
چارەسەری گریپ و ڕێگاکانی پێشگیری
تێکەڵکردنی چارەسەری ڤایرۆسی و بەکتریایی باوە:
- دژەبەکتریا: گریپ چارەسەر ناکەن، چونکە تەنها بەکتریا دەکوژن و کاریگەرییان لەسەر ڤایرۆس نییە؛ مەگەر تووشبوونی بەکتریاییی دووەم ڕووبدات و پێویستی بە بەکارهێنانیان هەبێت.
- ڤیتامینەکان: هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە کە ڤیتامینی C ڕێگری لە تووشبوون بکات، بەڵام لەوانەیە نیشانەکان سووک بکات. لە کاتێکدا ڤیتامینی D بە بەکارهێنان لە خۆر بۆ ماوەی ١٥ خولەک لە بەیانیان، یارمەتی بەهێزکردنی بەرگریی جەستە دەدات.
- ڕێگاکانی پێشگیری: دەست‌شۆردن، داپۆشینی دەم لە کاتی پژمین، پاککردنەوەی ڕووی شتەکانی ماڵ، خۆپاراستن لە تێکەڵبوون لەگەڵ تووشبووان و لەبەرکردنی ماسک لەخۆ دەگرێت.
چۆن تووشبوون دەگوازرێتەوە و کەی نیشانەکان دەردەکەون؟
تووشبوون لە ڕێگەی وردە تۆزەکانی تف لە هەوادا یان دەستدان بە ڕووی شتە پیسبووەکانەوە دەگوازرێتەوە (ڤایرۆس لەسەر ئەو ڕووانە تا ٨ کاتژمێر دەمێنێتەوە). ماوەی حەشارگەیی لە ١ تا ٤ ڕۆژ دەست پێدەکات. کەسی تووشبوو دەتوانێت یەک یان دوو ڕۆژ پێش دەرکەوتنی نیشانەکان ڤایرۆسەکە بۆ کەسانی تر بگوازێتەوە، هەروەها تا ٧ ڕۆژ دوای دەرکەوتنیان. نەخۆشییەکە تەنها تایبەت بە زستان نییە و لە هاویشیندا ڕوودەدات؛ هۆکاری ئەوە سەرما نییە، بەڵکو ڤایرۆسەکانن کە لە کەشی سارددا لەوانەیە زۆرتر بن.
پرسیارە باوەکان
زیانەکانی واکسینی گریپ: ڕاستییەکە چییە؟
زۆربەی کاریگەرییە لاوەکییەکان سوکن و بەخۆیان لادەچن، وەک ئاوسان و سووربوونەوەی شوێنی دەرزی، یان سەرئێشە و تایەکی سووک. ڕوودانی کاریگەریی توند زۆر دەگمەنە؛ وەک سێندرۆمی گیلان-بارێ کە لەوانەیە تەنها یەک کەس لە هەر ملیۆن کەسێک کە واکسینەکەی وەرگرتووە تووشی ببێت.
بۆچی هەندێک کەس سەرەڕای واکسینکردن تووشی نەخۆشی دەبن؟
لەوانەیە ئەمە ڕووبدات ئەگەر کەسەکە پێش دەستپێکردنی کاریگەریی واکسینەکە تووشی ڤایرۆس بووبێت، یان جۆری ڤایرۆسی بڵاوبووەوە بە تەواوی لەگەڵ ئەو جۆرەی لە واکسینەکەدایە یەک نەگرێتەوە.
چۆن مامەڵە لەگەڵ کاریگەرییە لاوەکییەکانی واکسین بکەم؟
دەتوانیت بەردەوام ئەو باڵە بجوڵێنیت کە دەرزییەکەی پێوە دراوە، و دەربارەی بەکارهێنانی دژەئازارەکان وەک پاراسیتامۆڵ یان ئیبۆپڕۆفین لەگەڵ پزیشک ڕاوێژ بکەیت.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکەم؟
ئەگەر دوای واکسینکردن نیشانەکانی کاردانەوەی هەستیاریی توند دەردەکەون، دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت، وەک:
- هەناسەتەنگی، یان خڕەخڕ و خشەی دەنگ.
- ئاوسان لە دەوری لێو یان چاوەکان.
- خێرایی لێدانی دڵ، سەرگێژە، یان ڕەنگپەڕیو و لاوازیی گشتی.
- دەرکەوتنی کەیر (پەڵەی پێست) بە شێوەی لەناکاو.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێنمایی بۆ تووشبوون بە سەرماخۆردن
- ٥ جیاوازی ئەنفلۆنزا و کۆرۆنا: نیشانە و چارەسەر
- ئەنفلۆنزا لەگەڵ ئازاری جەستە: نیشانەکان
- مەترسیدارترین جۆرەکانی ئەنفلۆنزا کامانەن؟
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team