دەرمانە پێشگیرەکان یارمەتی کەمکردنەوەی ئەگەری تووشبوون بە ڤایرۆسی HIV دەدەن لە کەسانی تووشنەبوو کە مەترسییەکی بەرزی تووشبوونیان هەیە.
ڕێگاکانی پێشگیری بە دەرمان لە ڤایرۆسی کەمبوونی بەرگری
دوو ڕێکاری دەرمانی بۆ پێشگیری لە تووشبوون هەن، کە هەر یەکەیان لە کاتی بەکارهێنان و مەبەستدا جیاوازن:
١. چارەسەری پێشگیرانە پێش بەرکەوتن (PrEP):
ئەم جۆرە بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە تووش نەبوون و مەترسییەکی بەرزی تووشبوونیان هەیە، وەک:
- ئەوانەی هاوبەشێکیان هەیە کە تووشی ڤایرۆسەکە بووە.
- ئەو کەسانەی پەیوەندیی سێکسییان لەگەڵ چەند کەسێکە یان پەیوەندیی بێ پاراستن دەکەن (بێ کۆندۆم).
- ئەوانەی لە شەش مانگی ڕابردوودا مێژووی تووشبوون بە نەخۆشییە گوازراوەکان بە پەیوەندیی سێکسییان هەیە.
- بەکارهێنەرانی دەرزییەکانی ماددە، کە کەرەستەکان بە هاوبەشی بەکاردەهێنن.
- ئەوانەی دەیانەوێت دووگیان بن و یەکێک لە هاوبەشەکانیان تووشی ڤایرۆسەکە بووە.
ئەم ڕێگایە پشت بە خواردنی تێکەڵەیەک لە دەرمانە دژەڤایرۆسییەکان دەبەستێت (وەک ئیمترێسیتابین لەگەڵ تێنۆفۆڤیر) کە ڕۆژانە و بەردەوام لە هەمان کاتدا دەخورێن. ئەم حەبانە ئەو ئەنزایمە ڕادەگرن کە ڤایرۆسەکە بۆ زۆربوون بەکاری دەهێنێت، و بەمەش بڵاوبوونەوەی لە جەستەدا ڕێگری لێ دەکرێت.
٢. چارەسەری پێشگیرانە دوای بەرکەوتن (PEP):
ئەم چارەسەرییە تەنها بۆ دۆخی فریاکەوتنە، کاتێک گومان لە بەرکەوتن بە ڤایرۆسەکە هەبێت؛ وەک بەرکەوتن بە دەستدرێژیی سێکسی یان پەستبوونی دەرزییەکی پیسبوو لە شوێنی کار. دەبێت دەست بە خواردنی ئەم دەرمانانە بکرێت لە ماوەی ٧٢ کاتژمێر لە کاتی بەرکەوتنەکەوە، و چارەسەرییەکە ٢٨ ڕۆژ بەردەوام دەبێت.
کاریگەری و نیشانە لاوەکییەکانی حەبی پێشگیری لە ڤایرۆسی HIV
هەڵسەنگاندنی کاریگەری بە پێی ڕێگای بەرکەوتن و پابەندبوون بە خواردنی دەرمان جیاوازە:
- ڕێژەی پێشگیری لە تووشبوونی سێکسی دەکرێت بگاتە ٩٩%، لە کاتێکدا هەڵسەنگاندنەکانی دیکە ڕێژەکە بە ٩٢% دەخەمڵێنن.
- ڕێژەی پێشگیری لە تووشبوون بەهۆی دەرزیی پیسبووەوە نزیکەی ٧٤%ە.
کاریگەرییە لاوەکییەکان و تێبینییەکان:
ئەم دەرمانانە دەکرێت هەندێک کاریگەریی لاوەکی دروست بکەن، وەک سەرئێشە، ئازاری جومگەکان، ڕشانەوە و کەمبوونەوەی کێش. گرنگە بزانرێت کە ئەم حەبانە لە نەخۆشییە سێکسییە گوازراوەکانی دیکە ناپارێزن؛ بۆیە بەکارهێنانی کۆندۆم هەر ئامرازێکی پێویستی پاراستنە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی پێشگیری لە ڤایرۆسی HIV
چ دەرمانێک بۆ پێشگیری پێش بەرکەوتن بەکاردێت؟
پێشگیری بە تێکەڵەی دوو دەرمانی دژەڤایرۆسی دەکرێت: یان (تێنۆفۆڤیر دیسۆپرۆکسیل فۆڤات لەگەڵ ئیمترێسیتابین) بۆ هەموو ئەو کەسانەی مەترسییان هەیە، یان (تێنۆفۆڤیر ئالافیناماید لەگەڵ ئیمترێسیتابین) بۆ ئەو کەسانەی لە ڕێگەی پەیوەندیی سێکسییەوە مەترسییان هەیە (جگە لە هاوبەشی وەرگر لە سێکسیی واژینایی).
چارەسەری پێشگیرانە پێش بەرکەوتن چۆن دەخورێت؟
دەرمانەکە ڕۆژانە دەخورێت، نەک تەنها لە کاتەکانی پێش پەیوەندیی سێکسی. بۆ دڵنیابوون لە زۆرترین کاریگەری، پێشنیار دەکرێت هەموو ڕۆژێک لە هەمان کاتدا بیخۆیت.
ئایا دەتوانرێت چارەسەری پێشگیرانە دوای بەرکەوتن بەردەوام دووبارە بەکاربهێنرێت؟
نەخێر، چارەسەری پێشگیرانە دوای بەرکەوتن تەنها بۆ دۆخی فریاکەوتنە و لە کاتی بەرکەوتنی دووبارەدا وەک جێگرەوەی پێشگیریی بەردەوام بەکارناهێنرێت.
چارەسەری پێشگیرانە دوای بەرکەوتن چەندە دەخایەنێت؟
دەرمانەکان بۆ ماوەی ٢٨ ڕۆژ دەخورێن، بە مەرجێک دەست بە چارەسەرییەکە بکرێت لە ماوەی ٧٢ کاتژمێر لە کاتی بەرکەوتن بە ڤایرۆسەکەوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو دۆخانەدا پێویستە بێ‌درەنگ داوای چاودێریی تەندروستی بکەیت:
- ئەگەر گومان لە بەرکەوتن بە ڤایرۆسەکە هەیە (لە ڕێگەی پەیوەندیی سێکسی یان دەرزییەوە)، بۆ داواکردنی چارەسەری PEP پێش تێپەڕبوونی ٧٢ کاتژمێر.
- ئەگەر دەتهەوێت دەست بە بەرنامەی پێشگیرانەی PrEP بکەیت، بۆ هەڵسەنگاندنی مەترسییەکان.
- ئەگەر دوای خواردنی دەرمانە پێشگیرەکان کاریگەریی لاوەکیی توندت هەبوو.
- ئەگەر پێویستت بە پشکنینی بەردەوامی بڕی ڤایرۆس یان ژمارەی خانەکانی CD4 هەیە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- تووشبوون بە HIV و ڕێگاکانی پێشگیری
- ڕۆژی جیهانی ئایدز: هۆشیاری و پێشگیری
- باوەڕە هەڵەکان دەربارەی چارەسەری ئەیدز
- پێشگیری لە ڤایرۆسی ئایدز و ڕێکارەکان
- زیاتر دەربارەی HIV و ئایدز
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team