جراحی تعویض مفصل به کاهش دردهای شدید ناشی از تخریب غضروف‌ها کمک می‌کند و به بیمار این امکان را می‌دهد تا تحرک و فعالیت‌های روزمره خود را بازیابد.
مفصل چیست و چگونه آسیب می‌بیند؟
مفصل از محل اتصال دو یا چند استخوان تشکیل شده است که توسط بافت‌های ضخیمی متصل شده و در داخل با غشای سینوویال پوشانده شده است. انتهای این استخوان‌ها توسط لایه‌ای سفید و نرم به نام غضروف پوشانده شده که مسئول تسهیل حرکت بدون اصطکاک است. هنگامی که این غضروف آسیب ببیند یا ساییده شود، اصطکاک ایجاد شده و منجر به خشکی مفصل و احساس درد می‌شود.
ضرورت جراحی تعویض مفصل
زمانی که درد به حدی شدید شود که فرد را از استفاده از مفصل بازدارد، این جراحی ضروری می‌گردد؛ زیرا این وضعیت باعث ضعف عضلات اطراف و دشواری بیشتر در حرکت می‌شود. هدف از این عمل، برداشتن بخش‌های آسیب‌دیده مفصل و جایگزینی آن‌ها با یک قطعه مصنوعی است.
این عمل معمولاً برای زانو و لگن انجام می‌شود، اما در نواحی دیگر نیز کاربرد دارد:
- شانه
- آرنج
- مچ پا
- انگشتان
انواع مفصل‌های مصنوعی و اجزای آن‌ها
مفصل‌های مصنوعی از مواد بادوام مانند تیتانیوم، کبالت یا آلیاژهای کروم ساخته می‌شوند و برای اطمینان از حرکت روان، از پلی‌اتیلن (یک نوع پلاستیک خاص) استفاده می‌کنند. این قطعات ممکن است با استفاده از سیمان استخوانی مخصوص تثبیت شوند یا به گونه‌ای طراحی شوند که بدون سیمان در جای خود قرار گیرند.
گزینه‌های تعویض مفصل زانو:
- مفصل ثابت: در این نوع، پلاستیک به طور محکم در فلز کاشته شده در ساق تثبیت می‌شود. این روش رایج است اما ممکن است در صورت وزن زیاد یا فعالیت مفرط، پلاستیک سریع‌تر ساییده شود.
- مفصل متحرک: اجازه چرخش بیشتری به زانو می‌دهد و برای جوانان یا افرادی با اضافه وزن توصیه می‌شود، اما برای جلوگیری از 脱ق، نیاز به رباط‌های قوی دارد و هزینه آن بالاتر است.
- مفصل جزئی: زمانی استفاده می‌شود که تنها یک سمت زانو آسیب دیده باشد.
- مفصل‌های تخصصی: انواع خاصی وجود دارند که بر اساس وضعیت رباط صلیبی پشتی (وجود داشتن یا حذف شده بودن آن) طراحی می‌شوند تا پایداری زانو تضمین شود.
بهبودی پس از جراحی
بیمار معمولاً از روز بعد از عمل با استفاده از عصا یا واکر شروع به راه رفتن می‌کند. مسیر بهبودی شامل موارد زیر است:
- در بیمارستان: کنترل درد از طریق داروهای وریدی و سپس قرص‌ها، استفاده از داروهای ضد انعقاد برای جلوگیری از لخته شدن خون و شروع زودهنگام حرکت.
- فیزیوتراپی: برنامه تمرینی برای تقویت عضلات ران و بهبود انعطاف‌پذیری مفصل.
- در منزل: حذف فرش‌ها و سیم‌های اضافی برای کاهش خطر لغزش، حفظ نظافت زخم و کنترل دمای بدن.
عوارض احتمالی
میزان موفقیت این عمل‌ها به ۹۰ تا ۹۵ درصد می‌رسد، اما برخی عوارض ممکن است رخ دهد:
- عفونت‌ها: ممکن است در محل زخم یا اطراف مفصل رخ دهد و با آنتی‌بیوتیک‌ها یا در موارد عفونت‌های عمیق، با جراحی درمان شود.
- لخته‌های خونی: به دلیل کم‌تحرکی ایجاد می‌شوند و با جوراب‌های فشاری و داروهای ضد انعقاد پیشگیری می‌شوند.
- 脱ق و شکستگی: مفصل لگن ممکن است جابجا شود یا بخش‌های فلزی و پلاستیکی (که نادر است) بشکنند، که ممکن است نیاز به جراحی اصلاحی داشته باشد.
- آسیب عصبی: بسیار نادر است و اغلب هنگام اصلاح تغییر شکل‌های شدید استخوانی رخ می‌دهد.
- سایش: ساییده شدن مفصل ممکن است منجر به شل شدن آن شود و نیاز به عمل مجدد را ایجاد کند.
سوالات متداول
جراحی تعویض مفصل زانو چیست؟
این عمل شامل برداشتن غضروف‌های تخریب شده زانو و جایگزینی آن‌ها با قطعات فلزی و پلاستیکی است تا درد کاهش یافته و توانایی راه رفتن بازگردد.
جراحی تعویض مفصل لگن چگونه است؟
در این روش، سر استخوان ران و حفره مفصل لگن که آسیب دیده‌اند برداشته شده و با یک مفصل مصنوعی (معمولاً یک کره و یک کاسه) جایگزین می‌شوند.
جراحی تعویض مفصل زانو چگونه است؟
پزشک از طریق یک برش جراحی، سطوح آسیب‌دیده استخوان‌های ران و ساق را تراشیده و قطعات مصنوعی را در جای خود قرار می‌دهد تا تراز مفصل اصلاح شود.
آیا تعویض مفصل دائمی است؟
انتظار می‌رود برای افراد مسن، مفصل ۱۵ سال یا بیشتر بدون درد دوام بیاورد، در حالی که بیماران جوان‌تر ممکن است در آینده به عمل تعویض مجدد نیاز داشته باشند.
فعالیت‌های ممنوعه پس از جراحی چیست؟
برای جلوگیری از فشار بیش از حد به مفصل جدید، باید از پریدن، دویدن، نشستن به صورت چ squat (قرفس) و بلند کردن وزنه‌های سنگین پرهیز کرد.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت بروز موارد زیر با تیم پزشکی تماس بگیرید:
- تب بالا.
- تورم ناگهانی یا درد شدید در ساق پا یا ران (احتمال لخته خون).
- جابجایی مفصل یا شنیده شدن صدای شکستگی.
- وجود علائم عفونت در ناحیه زخم.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشورت با پزشک متخصص نمی‌باشد.
مقالات مرتبط
- علت درد مفاصل چیست؟ آشنایی با دلایل و انواع درد مفاصل
- تاثیر سیگار بر دستگاه حرکتی و سلامت استخوان‌ها
- جراحی پارگی رباط زانو؛ چه زمانی ضروری است؟
- پیشگیری از دردهای عضلات، تاندون‌ها و آسیب‌ها در بارداری
- بیشتر درباره عضلات، تاندون‌ها و آسیب‌ها
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team