جۆرەکانی ئیدمانی ئینتەرنێت لەسەر بنەمای چالاکی جیاوازن؛ بەکارهێنانی زۆری تۆڕ دەتوانێت کاری ڕۆژانە تێک بدات و کەس لە دەوروبەری دوور بخاتەوە.
ئیدمان بە ئینتەرنێت چییە؟
ئەم تێکچوونە بە پێویستییەکی دەروونی و ناچاری بۆ بەکارهێنانی تۆڕ، بەهۆی نەگەیشتن بە تێرکردن، ناسراوە. ئەم شێوازەی ئیدمان خاسیەت و کاریگەرییە جەستەیی و دەروونییەکانی لەگەڵ ئیدمانی ماددەی هۆشبەر و کحول هاوشێوەیە. هەندێک توێژینەوە گۆڕانکارییان لە مێشکی ئەو کەسانەدا بینیوە کە تووشی ئەم کێشەیە بوون؛ بە تایبەتی لە ڕیشاڵەکانی ماددەی سپی کە بەرپرسی سەرنج، بڕیاردان و وەڵامدانەوەی سۆزدارییە. ئەم گۆڕانکارییانە لەوانە دەچن کە کۆکایین دروستیان دەکات.
وردەکاریی جۆرەکانی ئیدمانی ئینتەرنێت
چالاکییە جۆراوجۆرەکان دەتوانن ببنە هۆی پەیوەستبوونی نەخۆشخوازانە بە تۆڕ؛ لە دیارترینیان ئەمانەن:
- ئیدمانی یارییە ڤیدیۆییەکان: یاری‌کردنی ئەلیکترۆنی بە شێوەیەک کە کەس کۆنترۆڵی لەدەست بدات و ژیانی ئاسایی تێک بچێت. ئەم جۆرە لە منداڵان و هەرزەکاراندا زۆرترە، چونکە هەستی هەڵەی سەرکەوتن و باشتر‌بوون لەوانی تر پێیان دەبەخشێت. ئەم شێوەیە بە ئیدمانی ئینتەرنێت و یارییە ئەلیکترۆنییەکانیش ناسراوە.
- ئیدمانی پەیوەندییە ئۆنلاینەکان: بەردەوام بەدواداگەڕان بۆ هاوبەش یان هاوڕێ لە ڕێگەی ماڵپەڕەکانی گفتوگۆ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە، کە دەبێتە هۆی پشتگوێخستنی پەیوەندییە ڕاستەقینەکان و بەکارهێنانی ناسنامەی ساختە.
- ئیدمانی زانیاری: بەردەوام و بە شێوەیەکی نەخۆشخوازانە بەدواداچوونی هەواڵ و نوێکارییە زانستییەکان، یان گەڕان لە ماڵپەڕەکانی کڕینی ئۆنلاین بە شێوەیەکی زۆر، تەنانەت ئەگەر کەسەکە بیەوێت هیچ شتێک نەکڕێت.
- ئیدمانی ڕەفتارە ناچارییەکان لەسەر ئینتەرنێت: ئەم جۆرە پەیوەندی بە تێکچوونی وسواسی ناچارییەوە هەیە و چالاکییەکانی وەک قمارکردنی ئۆنلاین، مامەڵەکردن بە پشکەکان، یان دووبارە گەڕانەوە بۆ ئیمەیڵ و ماڵپەڕی کەش‌وهەوا دەگرێتەوە، بە شێوەیەک کە بەرپرسیارییەکان تێک دەدات.
- ئیدمانی سێکسی ئۆنلاین: ئەمەش لە نیشانەکانی وسواسی ناچارییە و بە شێوەی دڵەڕاوکێ و خۆبەستن بە وێنە و ڤیدیۆی سێکسی، یان ژوورەکانی گفتوگۆی سێکسی دەردەکەوێت؛ ئەمەش کێشەی کۆمەڵایەتی و سۆزداری لە ژیانی ڕاستەقینەدا دروست دەکات.
نیشانە و مەترسییەکانی ئیدمانی ئینتەرنێت
لە کەسی تووشبوودا نیشانە ئاگادارکەرەوەکان دەردەکەون، لەوانە:
- بەسەربردنی کاتژمێرانێک کە لە کاتی پێشوەختە دیاریکراو زیاترە لەبەردەم شاشەکان.
- هەستکردن بە فشار و دڵەڕاوکێ یان خەمۆکی کاتێک نەکرێت پەیوەندی بە تۆڕەوە بکرێت.
- پشتگوێخستنی ئەرکە خێزانی، پیشەیی و خوێندنییەکان.
- دەرکەوتنی نیشانەی کێشانەوەی جەستەیی و دەروونی کاتێک بەکارهێنان کەم دەکرێتەوە.
- کاریگەریی تەندروستی، وەک قەڵەوبوون بەهۆی دانیشتنی درێژخایەن، و زیان بە چاو و گوێ.
ڕێگاکانی چارەسەری ئیدمانی ئینتەرنێت لە هەرزەکاراندا
چارەسەرێکی تاک و دیاریکراو نییە؛ ئامانج قەدەغەکردنی تەواو نییە، بەڵکو ڕێکخستنی بەکارهێنانە. هەڵبژاردە بەردەستەکان ئەمانەن:
دەستێوەردانی پزیشکی و دەرمانی
- دەرمان: ڕەنگە دەرمانەکانی دژەخەمۆکی و دژەدڵەڕاوکێ بەکاربهێنرێن بۆ کەمکردنەوەی ماوەی بەکارهێنان، بە تایبەتی ئەگەر ئیدمانەکە لەگەڵ تێکچوونی دەروونیی تریشدا هەبێت.
- چارەسەری بە شوکی کارەبایی: لە هەندێک حاڵەتدا، ئامێرێک بەکار دەهێنرێت کە لە کاتی سەردانی ماڵپەڕە دیاریکراوەکاندا لە تەختەکلیلەوە شوکی کارەباییی سووک دەدات.
چارەسەری دەروونی و ڕەفتاری
- دانیشتنە دەروونییەکان: چارەسەری مەعریفی-ڕەفتاری، گۆڕینی ڕەفتار، و چارەسەری بە هونەر یان کات‌بەسەربردن یان ئەسپ‌سواری دەگرێتەوە.
- چالاکیی جەستەیی: ڕاهێنانی وەرزشی یارمەتی دەدات کەمبوونەوەی ئاستی دۆپامین لە مێشک جێبگرێتەوە، کاتێک بەکارهێنانی تۆڕ کەم دەکرێتەوە.
ڕاسپاردە ماڵەوەییەکان بۆ یارمەتیدان
- دانانی پشوودان (بۆ نموونە، ١٥ خولەک پشوودان دوای هەر ٤٥ خولەک بەکارهێنان).
- کاتێک دەچنە دەرەوە، ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان لە ماڵەوە بهێڵنەوە.
- ئەنجامدانی چالاکییەکانی پێویستیان بە سەرنجی مێشکی یان هەوڵی جەستەییە، بۆ ئەوەی سەرنج لە بەکارهێنان بگوازرێتەوە.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری ئیدمانی مۆبایل و ئینتەرنێت لە منداڵان و هەرزەکاراندا چییە؟
هۆکارێکی تاک نییە؛ بەڵکو فاکتەرە جینی و ژینگەییەکان، هەروەها تێکچوونی دەروونی وەک دڵەڕاوکێ و خەمۆکی، کاریگەرییان هەیە. هاوسەنگ‌نەبوونی هۆرمۆنی سیرۆتۆنین و دۆپامینیش بەشداری لەمەدا دەکات، لەگەڵ خاسیەتەکانی تەمەنی هەرزەکاری وەک گەڕان بەدوای هەست و ئەزموونی توند، هەڵهاتن لە ڕاستی یان کەمی پشتگیریی سۆزداری.
ئایا ئیدمانی ئینتەرنێت بە فەرمی نەخۆشییەکی دەروونییە؟
بۆچوونەکان لەبارەی ئەمەوە جیاوازن؛ هەندێک کەس بە تێکچوونێک لە کۆنترۆڵکردنی پاڵنەرەکان دەزانن، کەسانی تر لە چوارچێوەی تێکچوونی وسواسی ناچارییدا پۆلێنی دەکەن. لە هەموو سەرچاوەکاندا بە شێوەیەکی کۆتایی وەک تێکچوونێکی دەروونیی فەرمی پۆلێن نەکراوە.
ئیدمانی زانیاری چۆن کاریگەری لە ژیانی ڕۆژانە دەکات؟
دەبێتە هۆی لەدەستدانی توانای کۆنترۆڵکردنی کاتی گەڕان و هەستکردن بە بێ‌ئارامی کاتێک وەستێنرێت؛ ئەمەش کاریگەریی نەرێنی لەسەر بەرپرسیارییەکان و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان دادەنێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک نیشانەکانی خوارەوە دەردەکەون، پێشنیار دەکرێت یارمەتیی پزیشکی پسپۆڕ بخوازرێت:
- خراپبوونی بەرچاوی ئەدای خوێندنی یان پیشەیی.
- دوورکەوتنەوەی تەواو لە دەوروبەری کۆمەڵایەتی و خێزانی.
- دەرکەوتنی نیشانەی خەمۆکیی توند یان دڵەڕاوکێی زۆر کاتێک لە ئینتەرنێت دوور دەکەونەوە.
- ئەنجامدانی ڕەفتاری ناچاری کە زیانی دارایی گەورە دروست دەکات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کاریگەرییەکانی تریاک: زیان و مەترسییەکان
- نیشانەکانی وازهێنان لە حەشیش و چارەسەری
- جگەرەکێشان و ماددەی هۆشبەر لە قوتابیاندا
- دەرمانی پێویستی بە ڕەچەتە: بەکارهێنانی سەلامەت
- زیاتر دەربارەی ئالوودەبوون
approved by: Medica Health team