جگەرەکێشان زیان بە سیستەمی ماسولکە و ئێسک دەگەیەنێت؛ چڕی ئێسک کەم دەکاتەوە، چاکبوونەوەی شکان دواکەوێنێت و ئازاری پشت زیاد دەکات.
چۆن کاریگەری لەسەر سیستەمی ماسولکە و ئێسک دەردەکەوێت؟
ماددەکانی ناو جگەرە، وەک نیکۆتین و مۆنۆکسیدی کاربۆن، زیان بە جۆرەها شانەی جەستە دەگەیەنن. ئەم کاریگەرییانە لە چەند ڕووێکەوە دەردەکەون:
- مفصل و نەرمەئێسکەکان: مەترسی سایینەوەی مفصلی ئەژنۆ و کەلک زیاد دەبێت، هەروەها ئەگەری پەرەسەندنی ئاوسانی مفصلی ڕۆماتۆئیدی بەرزتر دەبێتەوە.
- پشت و ستوونی پشت: جگەرەکێشان پەیوەندی بە زیادبوونی ئازاری خوارەوەی پشتەوە هەیە، و توێژینەوەکان دۆزیویانەتەوە کە ١٨%ی جگەرەکێشان تووشی خلیسکانی دیسک دەبن.
- ئەندامەکان و پەیەکان: مەترسی تووشبوون بە ئاوسانی پەیی شان لە جگەرەکێشاندا دوو هێندەیە، هەروەها ئەگەری پێچان و شکان زیاد دەبێت.
- دەست و پەنجەکان: جگەرەکێشان لەوانەیە ببێتە هۆی ڕەقبوونی مفصلەکان و کورتبوونەوەی بەندی کف‌دەست، بەهۆی گۆڕانکاری لە شانەی پەیوەستکەر و کەمبوونەوەی ڕەوتی خوێن.
- مفصلی کەلک: مەترسی مردنی سەری مفصلی کەلک لە جگەرەکێشاندا چوار هێندە زیاد دەبێت، بەهۆی تەسکبوونەوەی خوێنبەرەکان و وەستانی گەیاندنی خوێن.
کاریگەری جگەرەکێشان لەسەر ئێسک و ماسولکە و چڕی ئێسک
توتون لە ژنان و پیاواندا لەدەستدانی کانزا و کتلەی ئێسک خێراتر دەکات، کە دەبێتە هۆی لاوازی ستوونی پشت و زیادبوونی پووکبوونەوەی ئێسک.
- هەڵمژینی کەلسیۆم: نیکۆتین ڕێگری لە پرۆسەی دروستبوونی ئێسک دەکات و کاریگەری نەرێنی لەسەر هەڵمژینی کەلسیۆم لە سیستەمی هەرسکردندا هەیە.
- هۆرمۆنەکان: جگەرەکێشان هۆرمۆنی ئیسترۆجین بە خێرایی زیاتر تێکدەشکێنێت؛ ئەم هۆرمۆنە بۆ دروستکردنی سکێلێتی ئێسکی بەهێز لە ژناندا پێویستە.
- ژنان و تەمەن: مەترسی پووکبوونەوەی ئێسک و شکانی ئێسکی ڕان لە ژنانی جگەرەکێشدا زیاد دەبێت، بەتایبەتی دوای وەستانی مانگانە یان کاتێک مانگانە زوو بوەستێت.
چاکبوونەوەی شکان و برینەکان
جگەرەکێشان ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر خێرایی و کوالێتی چاکبوونەوەی بریندارییە جەستەییەکان هەیە:
- یەکگرتنەوەی ئێسک: جگەرەکێش بۆ دروستکردنی ١ سم ئێسک سێ مانگ پێویستە، لە کاتێکدا کەسێک کە جگەرە ناکێش دوو مانگی پێویستە. هەروەها ڕێژەی سەرنەکەوتنی یەکگرتنەوەی ئێسک لە جگەرەکێشاندا بە ٩٠% زیاد دەبێت.
- نوێبوونەوەی خانەکان: نیکۆتین خانەکانی دروستکەری ئێسک دەکوژێت و بۆ خانە فیبرۆبلاستییەکان ژەهراوییە.
- گەیاندنی ئۆکسجین: مۆنۆکسیدی کاربۆن تێکەڵ بە گواستنەوەی ئۆکسجین دەبێت و ئاستی ئۆکسجین لە شوێنی شکان و برینەکاندا کەم دەکاتەوە.
- چاکبوونەوەی پێست: ڕێژەی زام و قڕچ لە پێستی ئەو جگەرەکێشانەدا زیاد دەبێت کە تووشی شەلەلی مۆخی پشت بوون. هەروەها برینەکانی نەشتەرگەریی ستوونی پشت درەنگ چاک دەبنەوە، بەهۆی تەسکبوونەوەی خوێنبەرەکان و زیادبوونی ئەگەری دروستبوونی پەتاوە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی سیستەمی ماسولکە و ئێسک و جگەرەکێشان
ئایا جگەرەکێشان خێرایی چاکبوونەوەی شکان کەم دەکاتەوە؟
بەڵێ، جگەرەکێشان دروستبوونی ئێسکی نوێ دوا دەخات و ماوەی چاکبوونەوە درێژتر دەکاتەوە، هەروەها کوالێتی ئێسک لە شوێنی شکاندا کەم دەکاتەوە.
پەیوەندی جگەرەکێشان بە پووکبوونەوەی ئێسک چییە؟
جگەرەکێشان لەدەستدانی کانزا لە ئێسکەکان خێراتر دەکات و کاریگەری لەسەر هەڵمژینی کەلسیۆم هەیە؛ ئەمەش مەترسی تووشبوون بە پووکبوونەوەی ئێسک و شکان لە تەمەنی بەرزدا زیاد دەکات.
ئایا جگەرەکێشان ئازاری پشت دروست دەکات؟
پەیوەندی لە نێوان ئاستی جگەرەکێشان و زیادبوونی هەستی ئازاری پشت و ماسولکەکاندا هەیە، هەروەها جگەرەکێشان پەیوەندی بە زیادبوونی حاڵەتەکانی خلیسکانی دیسکەوە هەیە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی خوارەوە دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت:
- ئازاری توند و لەناکاوی خوارەوەی پشت یان مل، لەگەڵ بێ‌هەستی.
- ئاوسان یان ئاوسانی توندی مفصلی شان یان ئەژنۆ.
- دواخستنی بەرچاوی چاکبوونەوەی برینەکان یان دەرکەوتنی زامی پێست کە چاک نابێتەوە.
- لەدەستدانی توانای جوڵاندنی یەکێک لە مفصلەکان یان هەستکردن بە ڕەقییەکی توند لە پەنجەکانی دەست.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئەرکی جومگەکان و چۆنیەتی کارکردنیان
- ئازاری بەردەوامی ماسولکە و هۆکارەکانی
- پچڕانی لیگامێنتی ئەژنۆ: کەی نەشتەرگەری پێویستە؟
- ماسولکە، ژێ و برینداربوون لە دووگیانیدا
- زیاتر دەربارەی ماسولکە، ژێ و برینداربوون
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team