توێژینەوەی نوێ لەسەر بێخەوی و کۆڤید دەریدەخات کە بێخەوی لە نەجاتبووانی کۆڤیددا باوە، بەبێ گوێدانە ئاستی توندی نەخۆشییەکە.
توێژینەوەی نوێ لەسەر بێخەوی و کۆڤید: تێگەیشتن لە پەیوەندیی کۆڤید و خەو
بەڵگەکان سەبارەت بە ڕێژەی باوبوونی نەخۆشییەکانی خەو دوای تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنا، لە نێوان گرووپە جیاوازەکانی توێژەراندا جیاوازن. شیکارییەک لەسەر نزیکەی ٢٣٦,٠٠٠ نەخۆش کە تەمەنیان ١٠ ساڵ یان زیاتر بوو، دۆزییەوە کە نزیکەی ٣٤%ی نەجاتبووان لانیکەم تووشی یەک کێشەی دەروونی یان دەمارین بوون. لەم گرووپە تایبەتەدا، ٥.٤%ی هەموو نەخۆشان بێخەویان هەبوو. داتاکان نیشانیان دا کە مەترسییەکە بە توندتر بوونی نەخۆشییەکە زیاد دەبوو:
- نەخۆشانی نەخۆشخانەیی‌نەکراو: ٥.٢%
- نەخۆشانی بستری‌کراو: ٦%
- ئەوانەی لە بەشی چارەسەریی چڕدا بوون: ٧.٥%
- نەخۆشانی ئەنسێفالۆپاتی: ١٠%
بە پێچەوانەوە، توێژینەوەیەکی دیکە کە زیاتر لە ١,٠٠٠ گەورەساڵی ڤێتنامی گرتەوە، سەرنجی خستە سەر ئەوانەی نەخۆشخانەیی نەکرابوون و پێشتر کێشەی خەویان نەبوو. ئەم توێژینەوەیە ڕێژەیەکی زۆر بەرزتری دۆزییەوە؛ ٧٦%ی بەشداربووان لە ماوەی شەش مانگدا دوای تووشبوونیان، بێخەویان ڕاگەیاند. نزیکەی ٢٥%ی ئەم کەسانە نیشانەی توندیان هەبوو.
هۆکارەکانی مەترسی و نیشانەکانی کۆرۆنا
جگە لە تووشبوونی سەرەتایی، هەندێک هۆکار ڕەنگە ئەگەری دروستبوونی کێشەی خەو زیاد بکەن. ئەو کەسانەی نەخۆشیی میتابۆلیکی، نەخۆشیی دڵ یان ئاستی خوێندنی بەرزیان هەبوو، زیاتر تووشی کێشەی خەو دەبوون.
تەندروستیی دەروونیش ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت. پەیوەندییەکی دوولایەنە هەیە؛ نیگەرانی و خەمۆکی دەتوانن کێشەی خەو دروست بکەن و خەوی خراپیش دەتوانێت تەندروستیی دەروونی زیاتر خراپ بکات. زۆرێک لە نەجاتبووان کەمبوونەوەی کوالێتیی خەو، کورتبوونەوەی ماوەی پشوودان و زیاتر بوونی بەئاگاهاتنەوە لە شەودا ڕاپۆرت کرد. ئەم کێشانە زۆرجار بە ماندووبوونی ڕۆژانە یان سەختیی سەرنج‌دان دەردەکەون، کە لە نیشانە باوەکانی کۆڤید دوای تووشبوونن.
بۆچی ئەمە ڕوودەدات؟
زاناکان پێیان وایە چەند میکانیزمێک ڕەنگە ببنە هۆی ئەم کاریگەرییانە لەسەر دەمارەکان:
- ڤایرۆسەکە ڕەنگە بچێتە ناو سیستەمی دەمارە ناوەندییەکە.
- وەڵامی بەرگریی جەستە ڕەنگە فشار بخاتە سەر سیستەمی دەمار.
- کێشەکانی پەیوەندیدار بە لەختەبوونی خوێن ڕەنگە بەشداری لە زیانەکەدا بکەن.
پرسیارە باوەکان
بێخەویی دوای کۆڤید چییە؟
ئەوە نەخۆشییەکی خەوە کە تێیدا نەجاتبووانی ڤایرۆسەکە سەختییان هەیە لە خەوتن یان لە خەوماوەمانەوە، و زۆرجار دەبێتە هۆی خەواڵوویی لە ڕۆژدا.
دوای کۆڤید کێ زیاتر لە مەترسیی کێشەی خەودایە؟
ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنی پێشوویان وەک نەخۆشیی دڵ هەیە، ئەو کەسانەی خەمۆکی یان نیگەرانییان هەیە، و ئەو نەخۆشانەی پێویستیان بە چاودێریی چڕی نەخۆشخانە بووە، لە مەترسیی زیاتر دان.
ئەم دۆخە بە بەراورد لەگەڵ خەڵکی گشتی چەندە باوە؟
لە کاتێکدا ڕێژەی بێخەوی لە خەڵکی گشتیدا بە شێوەیەکی ئاسایی لە نێوان ١٠% و ٢٠%دایە، هەندێک توێژینەوە لەسەر نەجاتبووانی نەخۆشخانەیی‌نەکراو ڕێژەیەکی تا ٧٦%یان بینیوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینن؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی ئاگادارکەرەوەتان هەبوو، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکەن:
- سەختیی توند لە خەوتن یان لە خەوماوەمانەوە، بە شێوەیەک کە کاری ڕۆژانە تێک بدات.
- نەتوانینی بەردەوام بۆ سەرنج‌دان یان خەواڵووییی زۆری ڕۆژانە.
- هەستە نوێکان یان خراپتربوونی نیگەرانی یان خەمۆکی دوای چاکبوونەوە.
- بەئاگاهاتنەوەی زۆر لە شەودا کە بە ڕێنماییە سەرەتاییەکانی تەندروستیی خەو باش نابێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە. بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەر، ڕاوێژ بە دابینکەرێکی چاودێریی تەندروستی بکەن.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەونی ئاگادارانە و شێوازەکانی
- هۆکاری زۆر خەوتن و خەواڵوویی بەردەوام
- خەواڵووبوون دوای خواردن؛ هۆکار و چارەسەر
- هۆکارەکانی وەستانی هەناسە لە خەوی منداڵی شیرخۆر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team