تووشبوون بە HPV لە کۆمەڵێک ڤایرۆسەوە دروست دەبێت کە زگیلی پێست دروست دەکەن؛ هەندێک جۆریش دەتوانن ببنە هۆی شێرپەنجە.
تووشبوون بە HPV چییە؟
زیاتر لە ١٠٠ جۆری ئەم ڤایرۆسە هەن و پێست یان پەردە موکۆزییەکان تووش دەکەن. لە زۆر حاڵەتدا، سیستەمی بەرگریی جەستە پێش ئەوەی هیچ نیشانەیەک دەرکەوێت، لەناوی دەبات. بەڵام هەندێک جۆر دەتوانن گەشەی زیادەی پێست دروست بکەن، لە کاتێکدا جۆرە دیاریکراوەکان پەیوەندییان بە زیادبوونی مەترسیی شێرپەنجەکانی ملەڕەحم، مەقعەد، ئەندامی زاوزێی نێرینە، ڤاژن و قوڕگ هەیە. ڤایرۆسی پاپیلۆما دەتوانێت بە شێوەی جیاواز ئەم ناوچانە تووش بکات.
جۆرەکانی زگیل و نیشانەکان
شێوە و شوێنی دەرکەوتنی زگیلەکان بە پێی جۆری ڤایرۆسەکە جیاوازە:
- زگیلی ئەندامی زاوزێ: وەک بەرزییەکی هاوشێوەی گوڵکەڵەم یان برینی تەخت دەردەکەوێت. لە ژناندا لەسەر فرج، ڤاژن یان ملەڕەحم دەردەکەوێت، و لە پیاواندا لەسەر ئەندامی زاوزێ یان کیسەی گۆن. ڕەنگە ببێتە هۆی خوران.
- زگیلی ئاسایی: گرێیەکی زبرە کە زۆرجار لەسەر پەنجەکان و دەستەکان دەردەکەوێت و ڕەنگە خوێنی لێ بێت یان ئازار دروست بکات.
- زگیلی بن پێ: گەشەیەکی ڕەقە کە لە بن پێ یان پاشنەکان دەردەکەوێت و زۆرجار ئازاربەخشە.
- زگیلی تەخت: برینێکی نەرم و کەم‌بەرزە؛ لە منداڵاندا لەسەر ڕوو، لە پیاواندا لە ناوچەی ڕیش و لە ژناندا لەسەر لاقەکان دەردەکەوێت.
ڕێگاکانی گواستنەوە و هۆکارەکانی مەترسی
ڤایرۆسی HPV لە ڕێگەی پەیوەندیی پێست بە پێستەوە دەگوازرێتەوە و لە ڕێگەی خراش یان برینی بچووکەوە دەچێتە ناو جەستە. جۆرەکانی ئەندامی زاوزێ لە ڕێگەی سێکس یان پەیوەندیی پێست لە ناوچەکانی ئەندامی زاوزێدا دەگوازرێنەوە، لە کاتێکدا برینەکانی دەم ڕەنگە لە ڕێگەی سێکسی دەمەوە بگوازرێنەوە.
لەو حاڵەتانەدا ئەگەری تووشبوون زیاترە:
- زۆربوونی هاوبەشە سێکسییەکان.
- لاوازیی بەرگریی جەستە کە بەهۆی دەرمانەکانی دوای چاندنی ئەندام یان ڤایرۆسی کەمبەرگریی مرۆڤەوە دروست دەبێت.
- زیان‌دیدنی پێست یان بوونی کون لە پێستدا.
- بەکارهێنانی شوێنە گشتییەکان وەک حەوزی مەلەوانی بەبێ پاراستن.
پێشگیری و ڤاکسینی HPV
ڤاکسینەکان ڕێگایەکی کاریگەرن بۆ پاراستن لە جۆرەکانی ڤایرۆس کە دەبنە هۆی شێرپەنجە و زگیلی ئەندامی زاوزێ.
- تەمەنی گروپەکان: پێشنیار دەکرێت بە شێوەی ڕووتین لە تەمەنی ١١ و ١٢ ساڵیدا بدرێت، و دەکرێت لە تەمەنی ٩ ساڵییەوە دەست پێ بکرێت.
- دۆزەکان: منداڵانی خوار ١٥ ساڵ دوو دۆز وەردەگرن کە ماوەی ٦ مانگ لە نێوانیاندا بێت؛ کەسانی تەمەنی ١٥ تا ٢٦ ساڵیش پێویستیان بە سێ دۆزە.
- گەورەساڵان: بەڕێوەبەرایەتیی خۆراک و دەرمان بەکارهێنانی ڤاکسینی گارداسیل ٩ی بۆ کەسانی تا تەمەنی ٤٥ ساڵ پەسەند کردووە.
- ئامۆژگاریی زیاتر: بەکارهێنانی کۆندۆم مەترسییەکە کەم دەکاتەوە، بەڵام بە تەواوی لای نابات؛ هەروەها پێشنیار دەکرێت لە حەوزە گشتییەکانی مەلەوانیدا پێڵاوی پێ بپۆشرێت بۆ خۆپاراستن لە زگیلی بن پێ.
دەستنیشانکردن و چارەسەر
هەندێک جار بە تماشاکردن، یان بە تاقیکردنەوەی شلەی سرکە، یان بە تاقیکردنەوەی DNA و وەرگرتنی نموونە لە ملەڕەحم دەستنیشان دەکرێت. چارەسەرێک بۆ خودی ڤایرۆسەکە نییە، بەڵام چارەسەر بۆ نیشانەکان هەیە:
- دەرمانەکان: وەک ئەسیدی سالیسیلیک بۆ زگیلی ئاسایی، یان ئیمیکویمۆد و پۆدۆفیلۆکس بۆ زگیلی ئەندامی زاوزێ.
- ڕێکارە پزیشکییەکان: بەستن بە نایتڕۆجینی شلە، سووتاندنی کارەبایی، لەیزەر یان لابردنی نەشتەرگەری دەگرێتەوە.
- چارەسەری ملەڕەحم: ڕەنگە کۆڵپۆسکۆپی و لابردنی برینەکان بە نەشتەرگەریی ساردکەرەوە یان لابردنی بە شێوەی کون‌مەخروتی لەخۆ بگرێت.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو حاڵەتانەدا پێویستە ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت:
- دەرکەوتنی زگیل کە ئازار یان ناڕەحەتی دروست دەکات.
- بوونی زگیل کە بۆ تووشبووەکە یان منداڵەکەی ببێتە هۆی شەرمەزاریی دەروونی.
- پێویستی بە پشکنینی بەردەوامی ملەڕەحم (وەک تاقیکردنەوەی «پاپ» هەر ٣ ساڵ جارێک بۆ ژنانی تەمەنی ٢١ تا ٢٩ ساڵ).
پرسیارە باوەکان
ڤایرۆسی HPV چۆن دەگوازرێتەوە؟
ڤایرۆسەکە بە شێوەی سەرەکی لە ڕێگەی پەیوەندیی پێست بە پێستەوە دەگوازرێتەوە؛ لەوانە پەیوەندیی سێکسی بە جۆرە جیاوازەکانی، یان دەست‌لێدانی کەسێکی تووشبوو، یان بەکارهێنانی کەرەستەیەک کە زگیلی کەسێکی تر پێی بەرکەوتووە. لە HPV لە پیاواندا، زگیلەکان ڕەنگە لەسەر ئەندامی زاوزێ یان کیسەی گۆن دەربکەون.
ئایا ڤاکسین بۆ ڤایرۆسی HPV هەیە؟
بەڵێ، ڤاکسین وەک گارداسیل ٩ هەیە کە لە جۆرە باوەکانی ببنە هۆی شێرپەنجە و زگیلی ئەندامی زاوزێ دەپارێزێت؛ پێش ئەوەی کەس تووشی ڤایرۆسەکە ببێت و لە تەمەنی بچووکدا وەرگرتنی کاریگەریی زیاترە.
ئایا هەموو تووشبوونێک بە ڤایرۆس دەبێتە هۆی شێرپەنجە؟
نەخێر، زۆربەی تووشبوونەکان نابنە هۆی شێرپەنجە و زۆر کەس بەهۆی سیستەمی بەرگریی جەستەیانەوە بە خۆڕایی چاک دەبنەوە.
بەرپرسیارێتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڤاکسینی ئەنفلۆنزا بۆ پاراستنی ساڵانە
- دۆزی یادەوەری: بۆچی دوای ڤاکسینیش پێویستە؟
- پێشگیری دوای تووشبوون: کاریگەری و بەکارهێنان
- نیشانەکانی ئایدز لە ژناندا و پشکنین
- زیاتر دەربارەی ڤاکسین و کوتان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team