ئەنفلۆنزا نەخۆشییەکی ڤایرۆسیی وەرزییە و لە زستاندا زیاتر بڵاودەبێتەوە؛ تووشبوون بە ئەنفلۆنزا بە دڵۆپ و کەلوپەلی کەسی تووشبوو دەگوازرێتەوە.
تووشبوون بە ئەنفلۆنزا چییە؟
ئەنفلۆنزا تووشبوونێکی ڤایرۆسییە کە هێرش دەکاتە سەر سیستەمی هەناسەدان و لە وەرزە دیاریکراوەکاندا بڵاودەبێتەوە. پێویستە جیاوازیی لەگەڵ «ئەنفلۆنزای گەدە» (سووربوونەوەی گەدە و ڕوودە) بکرێت؛ ئەوەی دووەم لەلایەن ڤایرۆسەکانی هێرشبەر بۆ ڕوودەوە دروست دەبێت، وەک «نۆرۆ» و «ڕۆتا». واکسینی ئەنفلۆنزای هەناسەدان پاراستن لە تووشبوونی گەدە ناکات.
نیشانەکانی ئەنفلۆنزا
نیشانە کلینیکییەکان لە نەخۆشێکەوە بۆ نەخۆشێکی تر دەگۆڕێن، و لەوانەیە هەموو نیشانەکان لە هەموو کەسێکدا دەرنەکەون. نیشانەکان بریتین لە:
- تا و لەرز.
- کۆکە و ئازاری قوڕگ.
- گرتنی لووت و سەرئێشە.
- هەستکردن بە ماندووبوونی گشتیی جەستە.
- هەندێک جار ڕشانەوە یان سکچوون.
ئایا تووشبوون بە ئەنفلۆنزا مەترسی بۆ جەستە دروست دەکات؟
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا تووشبوونەکە مامناوەندە و پێویستی بە چاودێریی پزیشکیی چڕ نییە. بەڵام هەندێک گرووپ زیاتر لە مەترسیی تووشبوون بە ئاڵۆزییە توندەکان دان؛ بۆیە پێشنیار دەکرێت هەموو ساڵێک واکسین وەربگرن:
- منداڵان (لە تەمەنی ٦ مانگ تا ١٩ ساڵ).
- بەساڵاچووان، بە تایبەتی ئەوانەی تەمەنیان لە ٦٥ ساڵ زیاترە.
- دووگیانان یان ئەوانەی پلانی دووگیانبوونیان هەیە.
- ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە.
- ئەوانەی لە خانەی چاودێریی بەساڵاچووان دەژین، یان لە چاودێریی تەندروستیدا کار دەکەن، و هەروەها ئەوانەی چاودێریی منداڵی شیرخۆر دەکەن.
سەبارەت بە دووگیانان، هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە تووشبوونەکە لەوانەیە ئەگەری تووشبوونی منداڵ بە ئۆتیزمی منداڵی یان ئاڵۆزیی دووقوتبی زیاد بکات؛ بۆیە پێشنیار دەکرێت لە تێکەڵبوون لەگەڵ تووشبووان خۆ بپارێزن و وریای واکسینبوون بن.
چارەسەر لە کاتی تووشبوون بە ئەنفلۆنزا
مامەڵەکردن لەگەڵ نەخۆشییەکە بە پێی توندییەکەی دیاری دەکرێت:
١. حاڵەتە مامناوەندەکان: دەرمانی بێ پێویستی بە ڕەچەتە بەکاردەهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی تا و ئازار؛ ئەگەر زوو بەکاربهێنرێت، لەوانەیە ماوەی نەخۆشییەکە بە یەک یان دوو ڕۆژ کەم بکاتەوە.
٢. حاڵەتە توندەکان: پزیشک بە پێی نیشانەکان چارەسەری گونجاو دیاری دەکات.
ڕێنمایی گرنگ بۆ ئەنفلۆنزا
بۆ یارمەتیدانی چاکبوونەوە و کەمکردنەوەی توندیی نیشانەکان، دەتوانرێت ئەم ڕێنماییانە جێبەجێ بکرێن:
- پشوودان و پاکوخاوێنی: لە ماڵەوە بمێنەوە، بە قەدەر پێویست بخەوە و بەردەوام دەستەکانت بشۆ.
- خۆراک و شلە: خۆراکی دەوڵەمەند بە ڤیتامین بخۆ و زۆر ئاو و خواردنەوەی گەرم بخۆرەوە؛ لە کافایین و شەکر دوور بکەوە.
- کەمکردنەوەی گرتنی لووت: هەناسەدانی هەڵمی ئاو یان خۆشۆردن بە ئاوی گەرم، و دانانی کۆمپرێسی گەرم لەسەر لووت و پێشەوەی سەر بۆ کەمکردنەوەی سەرئێشە.
- چالاکیی جەستەیی: بە پێی توانای تەندروستی، ڕاهێنانی سووک وەک یۆگا یان پیاسەکردن بۆ ماوەی ٢٠ خولەک بکە.
کەی پێویستە بچیتە لای پزیشک؟
ئەگەر تا بەرزەکە زیاتر لە ٣ ڕۆژ بەردەوام بوو، یان ئەم نیشانانە دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت:
- هەناسەتەنگی یان ئازاری سنگ.
- سەرگێژی، شێواوی یان کەمبوونەوەی هۆشیاری.
- ڕشانەوەی بەردەوام یان ئازاری توندی قوڕگ.
- نیشانەکان باشتر ببن و پاشان دووبارە بگەڕێنەوە.
پرسیارە باوەکان
تووشبوون بە ئەنفلۆنزا واتای چییە؟
تووشبوونێکی ڤایرۆسیی وەرزییە کە سیستەمی هەناسەدان دەگرێتەوە و بە ئاسانی لە ڕێگەی دڵۆپەکان یان کەلوپەلی پیسبووەوە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگوازرێتەوە.
چارەسەری ئەنفلۆنزا چییە؟
لە حاڵەتە سووکەکاندا دەرمانی ئازارشکێن و دابەزێنەری تا بەکاردەهێنرێت؛ بەڵام پزیشک چارەسەری گونجاو بۆ حاڵەتە توندەکان دیاری دەکات.
ئایا ئەنفلۆنزا مەترسی بۆ جەستە دروست دەکات؟
بە گشتی مەترسیدار نییە، بەڵام لەوانەیە لە گرووپە زیاتر لە مەترسیدا، وەک دووگیانان، منداڵان و بەساڵاچووان، ببێتە هۆی ئاڵۆزی.
کەی پێویستە بچیتە لای پزیشک؟
ئەگەر هەست بە هەناسەتەنگی، ئازاری سنگ یان سەرگێژی دەکەیت، یان ئەگەر دوای سێ ڕۆژ تا کەم نەبووەوە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڤیتامین و ماددە کانزاییەکان بۆ کۆرۆنا
- باوکبوون مەترسی سەرماخۆردن کەم دەکات
- نەخۆشی کۆرۆنا: نیشانە و ڕێگاکانی پاراستن
- زۆربەی کۆکەکان بە ئەنتیبیۆتیک چارەسەر نابن: هۆکارەکان
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team