بەڵێ، تووشبوونی منداڵان بە ڤایرۆسێکی کۆرۆنا ڕوودەدات، بەڵام لە زۆربەی حاڵەتەکاندا نیشانەکان بە بەراورد بە گەورەساڵان سووک یان بێ‌نیشانەن.
تووشبوونی منداڵان بە ڤایرۆسێکی کۆرۆنا چۆنە؟
توێژینەوەکان نیشانیان داوە کە ڕێژەی منداڵانی تووشبوو نزیکەی ٩.٥%ی کۆی تووشبووانە. زۆربەی ئەم حاڵەتانە سووکن: لە ٤٥%ی منداڵانی تووشبوو هیچ نیشانەیەک نابینرێت، لە کاتێکدا تەنها ١٦%یان نیشانەیان دەردەکەوێت. نیشانە باوەکان کۆکە و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی جەستن، هەروەها هەندێک نیشانەی گەدە و ڕیخۆڵە وەک ڕشانەوە و سکچوونیش دەردەکەون.
حاڵەتە توندەکان کە پێویستیان بە مانەوە لە نەخۆشخانە هەیە، لە منداڵاندا زۆر دەگمەنن. لە هەر ١٠٠,٠٠٠ تووشبوونێکدا تەنها ٨ حاڵەت پێویستیان بە چاودێری نەخۆشخانەیی هەیە، لە کاتێکدا ئەم ڕێژەیە لە گەورەساڵاندا ١٦٥ حاڵەتە لە هەر ١٠٠,٠٠٠ تووشبوونێکدا.
بۆچی تووشبوون لە منداڵاندا سووکترە؟
چەندین هۆکار کاریگەریی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر منداڵان کەم دەکەنەوە:
- سیستەمی بەرگریی لەش: سیستەمی بەرگریی لەش ڕۆڵێک لە بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسدا دەگێڕێت.
- وەرگرەکانی ئەنزایمی گۆڕکەری ئەنجیۆتێنسین: ئەم پرۆتینانە وەک دەرگای چوونەژوورەوەی ڤایرۆس بۆ خانەکان کار دەکەن و لە سییەکانی منداڵاندا بە زۆری هەن؛ ئەمە یارمەتی کۆنترۆڵکردنی هەوکردن و ڕێگریکردن لە دەرکەوتنی نیشانە توندەکان دەدات.
- ئەزموونی پێشووی بەرگریی لەش: تووشبوونی منداڵان بە جۆرەکانی تری ڤایرۆسی تاجدار یارمەتی دروستبوونی دژەتەن دەدات.
شیرخۆرەکان و تازە لەدایکبووان و گۆڕاوەی دێڵتا
پێیان وایە شیرخۆرەکان و منداڵانی خوار تەمەنی یەک ساڵ زیاتر لە مەترسی تووشبوون دان. تووشبوون لە تازە لەدایکبوواندا زۆرجار بە هۆی هەڵمژەی دایک یان ستافی پزیشکی دەگوازرێتەوە. توێژینەوەکان ئاماژە دەکەن کە ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی ناوی زگ، شلەی دەوری کۆرپە یان شیری دایکەوە لە دایکەوە بۆ کۆرپە ناگوازرێتەوە، بەڵام لە دوای لەدایکبوون ڕەنگە بگوازرێتەوە.
سەبارەت بە گۆڕاوەی دێڵتا، دەرکەوتووە کە توانای بڵاوبوونەوەی زیاترە و زیاتر لە دوو هێندە لە گۆڕاوەکانی پێشووتر گوازراوەتەوە؛ ئەمەش مەترسی تووشبوونی منداڵانی زیاد کردووە، بە تایبەتی ئەوانەی ڤاکسینیان وەرنەگرتووە. نیشانەکانی لەگەڵ جۆرە سەرەتاییەکاندا جیاوازن؛ سەرئێشە، هەوکردنی قوڕگ، ئاوسانی لووت و تا دەردەکەون، لە کاتێکدا لەدەستدانی بۆن و کۆکە کەمتر باون.
ڕێگاکانی خۆپاراستن و مامەڵەکردن لەگەڵ تووشبوون
بۆ پاراستنی منداڵان لە تووشبوونی منداڵان بە ڤایرۆس، ئەم ڕێنماییانە جێبەجێ بکەن:
- دەستەکان بە ئاو و سابون بۆ ماوەی ٢٠ چرکە بشۆن، یان مادەی پاککەرەوەی دەستی بە ڕێژەی ٦٠% یان زیاتر بەکاربهێنن.
- دووریی ٦ پێ لە کەسانی تر بپارێزن و لە شوێنە قەرەباڵغەکان دوور بکەونەوە.
- ڕووەکانی ماڵ بەردەوام پاک بکەنەوە و دەست لە ڕووخسار مەدەەن.
- کەلوپەلی کەسی وەک فڵچەی ددان و پەرداخی خواردنەوە هاوبەش مەکەن.
کاتێک منداڵان ئاگادار دەکەنەوە، بە سادەیی بۆیان ڕوون بکەنەوە کە ڤایرۆسەکە میکرۆبێکە و نیشانەی وەک ئەنفڵوەنزا دروست دەکات؛ بەبێ ئەوەی بترسێن، وەڵامی پرسیارەکانیان بدەنەوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەربکەون، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- هەناسەدانی قورس یان کورتەهەناسە.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی جەستە (تا).
- دەرکەوتنی نیشانەکانی سندرۆمی هەوکردنی فرەسیستەمی (MIS-C)، کە چەند هەفتە دوای تووشبوون دەردەکەون، وەک:
- سووربوونی چاوەکان.
- ئازاری سنگ یان سک.
- پەڵەی پێست.
- نزمبوونەوەی پەستانی خوێن.
پرسیارە باوەکان
بۆچی گۆڕاوەی دێڵتا زیاتر منداڵان تووش دەکات؟
هۆکارەکە ئەوەیە کە ئەم گۆڕاوە ئاسانتر بڵاودەبێتەوە و لە جۆرەکانی پێشووتر زیاتر دەگوازرێتەوە؛ هەروەها زۆربەی منداڵان ڤاکسینیان وەرنەگرتووە.
نیشانەکانی کۆڤیدی درێژخایەن چین؟
بریتییە لە بەردەوامبوونی هەندێک نیشانە بۆ چەند مانگ دوای تووشبوون؛ گرنگترینیان ماندووبوونی زۆر، کورتەهەناسە، کۆکەی بەردەوام، ئازاری جومگەکان و کێشەی بیرکردنەوە یان نیگەرانییە.
ڤایرۆسەکە چۆن دەبێتە هۆی کۆڤیدی درێژخایەن؟
وەڵامی کۆتایی نییە، بەڵام پێشنیار کراوە کە ڤایرۆسەکە لە شوێنی بچووکدا لە جەستەدا بمێنێتەوە، وەک ڕیخۆڵە یان دەمارەکان؛ یان سیستەمی بەرگریی لەش دوای تووشبوون نەگەڕێتەوە بۆ دۆخی ئاسایی.
ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ (کۆڤید-١٩) لە نێوان گەنجاندا چەند بڵاوە؟
ڕاپۆرتەکان پشتڕاستیان کردووەتەوە کە گەنجان بەرگرییان لە ڤایرۆس نییە و ڕەنگە تووشی حاڵەتی توند ببن کە پێویستی بە مانەوە لە بەشی چاودێریی چڕ هەبێت. داتاکان نیشانیان داوە کە ڕێژەیەکی زۆری ئەو نەخۆشانەی لە نەخۆشخانە مانەوە، تەمەنیان لە ٦٥ ساڵ کەمتر بوو.
بەرپرسیاریەتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سوودی پزیشکی دوورەوە لە کۆرۆنا بۆ تەندروستی
- تاوی خوێنبەربوونی ڤایرۆسی: نیشانە و خۆپاراستن
- پاراستن لە ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢٠٢٤
- هلیکۆباکتەری پیلۆری و نیشانەکانی
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییە درمەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team