تشنجی گەرمی لە منداڵانی تەندروستدا بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرما ڕوودەدات؛ زۆرجار چەند خولەکێک دەخایەنێت و زیانی هەمیشەیی دروست ناکات.
تشنجی گەرمی چییە و نیشانەکانی چین؟
ئەم دۆخە بە شێوەی تشنج لە منداڵانی بە شێوەی ئاسایی گەشەدەکەن دەردەکەوێت و زۆرجار لە ماوەی ٢٤ کاتژمێر لە دەستپێکی تا ڕوودەدات. نیشانە باوەکان بریتین لە:
- لەدەستدانی هۆشیاری.
- لەرزین یان هەژانی قاچ و باڵ.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرما بۆ زیاتر لە ٣٨ پلەی سێلسیۆس (١٠٠.٤ فاهرەنهایت).
- سەختبوونی جەستە یان لەرزینی تەنها بەشێک لە جەستە لە هەندێک حاڵەتدا.
جۆرەکانی تشنجی تا لە منداڵان
پزیشکان ئەم تشنجانە بە دوو جۆری سەرەکی دابەش دەکەن:
١. تشنجی سادەی گەرمی: ئەمە باوترین جۆرە و لە چەند چرکەیەکی کەمەوە تا ١٥ خولەک دەخایەنێت، لە ماوەی یەک ڕۆژدا دووبارە نابێتەوە و تەنها لە یەک لای جەستە ڕوونادات.
٢. تشنجە ئاڵۆزەکان: زیاتر لە ١٥ خولەک دەخایەنێن، یان لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا زیاتر لە جارێک دووبارە دەبنەوە، یان تەنها لە یەک لای جەستە دەردەکەون.
هۆکارەکان و فاکتەرەکانی مەترسی
ئەم تشنجانە بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای جەستە ڕوودەدەن و تەنانەت تا کە پلەی گەرمای کەمیشی هەبێت دەتوانێت هۆکار بێت. تووشبوون بە ڤایرۆس، وەک ئەنفلۆنزا و ڤایرۆسی هۆکاربەری ڕەشەبا، لە هۆکارە باوەکانن؛ لە کاتێکدا تووشبوون بە بەکتریا کەمتر ڕوودەدات. هەروەها ڕەنگە دوای هەندێک ڤاکسین (وەک ڤاکسینی سورێژە یان کزاز) تشنج ڕووبدات؛ ئەمە بەهۆی تاوە کە دوای ڤاکسین دەردەکەوێت، نەک بەهۆی خودی ڤاکسینەکە.
ئەگەری تووشبوون لەم حاڵەتانەدا زیاترە:
- منداڵانی تەمەنیان لە ٦ مانگ تا ٥ ساڵە (بەتایبەتی لە تەمەنی ١٢ تا ١٨ مانگ).
- هەبوونی مێژووی خێزانیی تووشبوون.
- ئەگەر یەکەم تشنج بەهۆی تاێکی سووکەوە ڕووی دابێت یان یەکەم نیشانەی نەخۆشی بووبێت.
چۆن مامەڵە لەگەڵ تشنجی گەرمی بکەین
ئەگەر منداڵەکەت تووشی تشنج بوو، ئارام بمێنەوە و ئەم ڕێنماییانە جێبەجێ بکە:
- منداڵەکە لەسەر لای خۆی، لەسەر ڕوویەکی نەرم و تەخت (وەک زەوی) دابنێ بۆ ئەوەی ڕێگری لە هەڵمژینی ڕشانەوە بکەیت.
- هەر شتێکی تیژ یان ڕەق لە دەوروبەری دوور بخەرەوە.
- جلە تەنگەکانی شل بکەوە.
- ماوەی تشنجەکە بە وردی چاودێری بکە.
- جووڵەی منداڵەکە مەبەستە و هیچ شتێک مەخەرە ناو دەمیدا.
دەستنیشانکردن و چارەسەری پزیشکی
دەستنیشانکردن زۆرجار پشت بە مێژووی نەخۆشی دەبەستێت. منداڵانی کە لە کاتی خۆیدا ڤاکسینەکانیان وەرگرتووە و بۆ یەکەم جار تووشی تشنجێکی سادە بوون، لەوانەیە پێویستیان بە پشکنین نەبێت. لە حاڵەتەکانی تردا، پزیشک ڕەنگە ئەمانە داوا بکات:
- تاقیکردنەوەی خوێن و میز، یان پونکسیۆنی پشت بۆ دڵنیابوون لە نەبوونی تووشبوون لە سیستەمی دەمار.
- تۆمارکردنی کارەبایی مێشک (EEG) یان وێنەگرتنی ڕیزۆنانسی مێگناتیسی، لە حاڵەتی تشنجە ئاڵۆزەکان یان بوونی نیشانە دەمارەییە نائاساییەکاندا.
لەبارەی چارەسەرەوە، زۆربەی تشنجەکان خۆیان لە ماوەی دوو خولەکدا کۆتایی دێن. پزیشکان ڕەنگە بۆ ئەو تشنجانەی زیاتر لە ٥ خولەک دەخایەنن دەرمانی وەک دیازەپامی ڕێگای مەقعەدی یان میدازۆلامی ڕێگای لووت بنووسن؛ بەڵام بۆ پێشگیری، بە گشتی دەرمانی دژە‌تشنج بەهۆی کاریگەرییە لاوەکییەکانی بەکارناهێنرێت.
پرسیارە باوەکان
تشنجی گەرمی چییە؟
تشنجێکە کە لە منداڵانی بچووکدا بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمای جەستە بەهۆی تووشبوون ڕوودەدات و بە پێویست واتای تووشبوون بە شێرپەنجەی مێشک (سەرع) نییە.
ئایا ئەم تشنجانە زیانی مێشک دروست دەکەن؟
تشنجی سادەی گەرمی نەخۆشیی فێربوون یان کێشەی بیرکردنەوە دروست ناکات و زیانی مێشکیش بەدوایدا نایەت.
ئایا دەرمانی دابەزێنەری تا ڕێگری لە تشنج دەکات؟
بەکارهێنانی ئەسیتامینۆفین یان ئیبۆپرۆفین ڕەنگە هەستی منداڵەکە باشتر بکات، بەڵام ڕێگری لە ڕوودانی تشنج ناکات.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
دوای یەکەم تشنج پێویستە بە زووترین کات ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت، بەڵام ئەگەر:
- تشنجەکە زیاتر لە ٥ خولەک بەردەوام بوو.
- تشنجەکان بەدوای یەکدا دووبارە بوونەوە.
- منداڵەکە دوای تەواوبوونی تشنجەکە بە خێرایی هۆشیاریی خۆی نەگرتەوە.
- لەگەڵ تشنجەکەدا ڕشانەوە، سەختبوونی مل، کێشەی هەناسەدان یان خەواڵوویی زۆر هەبوو، دەبێت دەستبەجێ پەیوەندی بە فریاکەوتنەوە بکەیت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سندرۆمی لێنۆکس گاستۆ: نیشانە و چارەسەر
- سەرئێشەی نیوەسەر: نیشانە و چارەسەر
- سەرئێشەی میگرێن و سکچوون
- نەخۆشی مۆیامۆیا: نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی فێ
Photo: Bango Renders, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team