تشخیص آسم به شناسایی این وضعیت التهابی مزمن در مجاری تنفسی کمک می‌کند تا بیمار بتواند برای کنترل علائم، مراقبت‌های پزشکی مناسب را دریافت کند.
تشخیص آسم چگونه است؟
تشخیص آسم اساساً بر پایه اسپیرومتری (سنجش تنفس) برای ارزیابی سرعت و مقدار بازدم استوار است؛ این اقدامی ضروری است که باید حداقل سالی یک‌بار و در صورت ناپایداری وضعیت، بیشتر تکرار شود. همچنین از پیک‌فلومتری برای ارزیابی قدرت بازدم استفاده می‌شود.
پزشک ممکن است برای اطمینان از دقت تشخیص، آزمایشات تکمیلی زیر را درخواست کند:
- تصویربرداری‌های پزشکی.
- اندازه‌گیری سطح اکسید نیتریک در بازدم.
- تست‌های حساسیت پوستی (به‌ویژه در آسم‌های آلرژیک)، که در آن پوست با موادی مانند پرز حیوانات یا کپک تحریک می‌شود تا واکنش بدن بررسی شود.
در مورد کودکان، تشخیص ممکن است پیچیده‌تر باشد زیرا تست‌های عملکرد ریه در پنج سال اول زندگی ممکن است دقیق نباشند؛ بنابراین پزشک بر تاریخچه بیماری و اطلاعات ارائه شده توسط والدین تکیه می‌کند.
گزینه‌های درمانی و کنترل بیماری
هدف از تجویز داروی آسم کاهش حملات و جلوگیری از محدود شدن فعالیت‌های بدنی است. داروها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
۱. داروهای کنترل‌کننده بلندمدت: مانند کورتیکواستروئیدهای استنشاقی و تعدیل‌کننده‌های لکوترین که التهاب مجاری تنفسی را کاهش می‌دهند و باید روزانه مصرف شوند.
۲. داروهای سریع‌الاثر (تسکین‌دهنده): مانند برونکودیلاتورها (گشادکننده‌های برونش) که تنگی نفس را فوراً برطرف می‌کنند، اما التهاب زمینه‌ای را درمان نمی‌کنند و نمی‌توان از آن‌ها به عنوان تنها درمان استفاده کرد.
تکنیک‌های استفاده از اسپری‌ها
برای اطمینان از رسیدن دارو به ریه‌ها، هنگام استفاده از اسپری‌های دوز مشخص باید مراحل زیر را دنبال کرد:
- تکان دادن ظرف به مدت ۵ ثانیه قبل از هر بار استفاده.
- بازدم آرام و کمی خم کردن سر به عقب.
- دم عمیق و آهسته همزمان با فشار دادن اسپری.
- نگه داشتن نفس به مدت ۵ تا ۱۰ ثانیه و سپس بازدم آهسته از طریق بینی.
- توصیه می‌شود به‌ویژه برای کودکان و سالمندان از «اسپیسر» (Spacer) برای تسهیل استنشاق استفاده شود.
نوآوری‌ها در درمان
تحقیقات به سمت توسعه داروهایی است که واکنش ایمنی در برونش‌ها را تنظیم کنند. برخی از داروهای جدید آسم عبارتند از:
- آنتی‌بادی‌های ضد IgE: این داروها از طریق تزریق زیرپوستی یک یا دو بار در ماه برای موارد شدیدی که به اسپری‌ها پاسخ نداده و در سال گذشته دو بار به استروئیدهای وریدی نیاز داشته‌اند، تجویز می‌شوند.
- گرمایش داخلی برونش‌ها: تکنیکی که از امواج رادیویی از طریق برونکوسکوپی برای کاهش بافت‌های عضلانی منقبض شده استفاده می‌کند. اگرچه در برخی مناطق استفاده می‌شود، اما اثربخشی و خطرات آن همچنان مورد بحث است.
- اسپری‌های هوشمند: هدف این ابزارها افزایش رسیدن دارو به ریه‌ها و در عین حال کاهش دوز و عوارض جانبی است.
عوامل تشدید آسم و محرک‌ها
شدت بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است و عواملی وجود دارند که باعث وخامت وضعیت می‌شوند:
- محرک‌های محیطی: گرد و غبار منزل، پرز حیوانات، گرده‌های گیاهان و کپک.
- آب و هوا: هوای سرد در زمستان و پاییز باعث تحریک حملات می‌شود، به‌ویژه در کودکان، زیرا منجر به تنگی برونش‌ها یا افزایش ابتلا به سرماخوردگی و آنفولانزا می‌گردد.
- داروها: برخی داروها مانند بتا-بلاکرها (برای فشار خون) یا آسپرین ممکن است باعث تشدید وضعیت شوند.
آسم در بارداری
این وضعیت ممکن است در دوران بارداری ظاهر شود یا ادامه یابد. پاسخ زنان متفاوت است؛ در یک‌سوم زنان باردار علائم افزایش، در یک‌سوم دیگر بهبود می‌یابد و در گروه باقی‌مانده تغییری ایجاد نمی‌شود. حملات اغلب در ماه ششم و اواخر سه ماه دوم افزایش می‌یابند.
پایداری وضعیت ضروری است زیرا کمبود اکسیژن می‌تواند منجر به عوارضی مانند زایمان زودرس یا کم‌وزنی نوزاد شود. درمان آسم در بارداری تفاوتی با حالت عادی ندارد (مانند استروئیدهای استنشاقی)، اما تجویز مورفین یا آدرنالین هنگام زایمان و همچنین دریافت واکسینه‌های حساسیت‌زدا در دوران بارداری ممنوع است.
سوالات متداول
آیا آسم در زمستان شدت می‌یابد؟
بله، حملات در زمستان و پاییز به دلیل استنشاق هوای سرد، گسترش ویروس‌های سرماخوردگی و استفاده از سیستم‌های گرمایشی که مانع از تجدید هوای محیط می‌شوند، افزایش می‌یابد.
آیا سرما بر بیماران آسم اثر می‌گذارد؟
بله، هوای سرد می‌تواند محرک‌های عصبی در ریه را فعال کند که منجر به تحریک التهاب و تنگی برونش‌ها شده و باعث تنگی نفس و خس‌خس سینه می‌شود.
والدین کودک مبتلا به آسم از پزشک چه انتظاری داشته باشند؟
پزشک علائم، تکرار آن‌ها و تاریخچه پزشکی را بررسی می‌کند و ممکن است برای رد تشخیص‌های مشابه مانند سینوزیت یا رفلاکس معده، آزمایشاتی درخواست کند و میزان پاسخ کودک به درمان را پیگیری نماید.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم زیر باید سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کنید:
- تکرار علائم (سرفه یا تنگی نفس) دو بار در هفته یا بیشتر.
- بروز حملات شدید که به اسپری‌های تسکین‌دهنده پاسخ نمی‌دهند.
- احساس تنگی نفس شدید که تهدیدکننده زندگی باشد.
- افت محسوس عملکرد ریه در اندازه‌گیری‌های دوره‌ای.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشورت پزشکی تخصصی نمی‌باشد.
مقالات مرتبط
- راهنمای جامع مراقبت از ریه‌ها و تقویت سیستم تنفسی
- شناخت علائم آلرژی فصلی و روش‌های درمان و پیشگیری
- آموزش گام‌به‌گام نحوه استفاده از اسپری آسم
- بیماری بینابینی ریه چیست و چه درمان‌هایی دارد؟
- بیشتر درباره بیماری‌های ریوی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team