تاقیکردنەوەی ملاتۆنین ئاستی هۆرمۆنی ڕێکخەری کاتژمێری زیندەیی و خەوتن و بەئاگابوونەوە دەستنیشان دەکات، بۆ ناسینەوەی تێکچوونی خەوتن.
تاقیکردنەوەی ملاتۆنین چییە؟
ئەمە پشکنینێکی پزیشکییە بۆ دیاریکردنی بڕی هۆرمۆنی ملاتۆنین کە غوددەی پینیاڵی مێشک دەری دەکات. بەرهەمهێنانی ئەم هۆرمۆنە لە تاریکیدا زیاد دەبێت و بە بەرکەوتن لەگەڵ ڕووناکی کەم دەبێتەوە؛ بۆیە ئاستەکەی لە نیوەشەودا بەرزترینە و بەیانی زوو لە نزمترین ئاستدایە. ڕۆڵی تەنها لە خەوتندا نییە؛ بەشداری لە ڕێکخستنی سووڕی مانگانە و پاراستنی مێشک لە هەندێک نەخۆشیی لەناوبەری عەسەبی، وەک ئەلزایمەر و پارکینسۆن، دەکات.
جۆرەکانی تاقیکردنەوەی ملاتۆنین
ڕێگاکانی پێوانەکردنی ئەم هۆرمۆنە جۆراوجۆرن و بە جۆری نموونەی وەرگیراو دەگۆڕێن:
- پشکنینی تف: لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا چەند نموونەیەک کۆدەکرێتەوە. ئەم پشکنینە بۆ دەستنیشانکردنی تێکچوونی قۆناغی خەوتن و دیاریکردنی کاتی دەستپێکردنی دەرچوونی هۆرمۆن بەسوودە.
- پشکنینی خوێن: لە کاتە جیاوازەکانی ڕۆژدا نموونە لە ڕەگ وەردەگیرێت.
- تاقیکردنەوەی ملاتۆنین لە میز: هۆرمۆنەکە ڕاستەوخۆ ناپێوێت، بەڵکوو ماددە بەرهەمهاتووەکانی لێ دەپێوێت؛ گرنگترینیان «٦-سەلفاتۆکسیملاتۆنین»ە. ئەم ڕێگایە وردە، چونکە ئەو ماددە بەرهەمهاتووە لە سەرەتادا هەتا بەیانی جێگیر دەمێنێتەوە؛ ئەمەش پێویستی بە خەبەربوونەوەی دووبارە بۆ کۆکردنەوەی نموونە لابەر دەبات.
چۆنیەتی تاقیکردنەوەی ملاتۆنین و ڕێنماییەکان
ڕێوشوێنەکان بەپێی جۆری پشکنین دەگۆڕێن:
لە پشکنینی تفدا:
- پێش وەرگرتنی نموونە، بۆ ماوەی یەک کاتژمێر لە خواردن و خواردنەوە (جگە لە ئاو) خۆ بپارێزە.
- یەک کاتژمێر پێش پشکنین ددان مەشوێ، کرێمی شەف مەخەرە و گۆمەز مەجووە.
- لە کاتی کۆکردنەوەی نموونەکانی شەودا تەنها ڕووناکیی لاواز بەکاربهێنە.
- سێ ڕۆژ پێش پشکنین، خواردنی حەبی ملاتۆنین بوەستێنە.
- ئەگەر دەرمان وەک دژەخەمۆکی، دژەنیگەرانی یان بەرهەمی کەنەب دەخۆیت، تاقیگە ئاگادار بکەرەوە.
لە پشکنینی خوێندا:
خوێن لە ڕەگ وەردەگیرێت؛ پێش وەرگرتنی خوێن، لەوانەیە دوو کاتژمێر پێشتر کاتیتەری ڕەگی دابنرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی ئەدریناڵین کاریگەری لەسەر ئەنجامەکان دانانێت.
لە پشکنینی میزدا:
چوار نموونە کۆدەکرێتەوە: یەکێک هەر کە لە خەو هەستایت، یەکێکی تر دوو کاتژمێر دواتر، نموونەیەک ئێوارە و نموونەی کۆتایی پێش خەوتن.
لێکدانەوەی ئەنجامی تاقیکردنەوەی ملاتۆنین
بەها ئاساییەکان بە پێی کات دەگۆڕێن؛ لە تفدا، شەوانە (کاتژمێر ١٢ی نیوەشەو) لە نێوان ١٥ و ٤٠ پیکۆگرام/ملە، و ڕۆژانە (کاتژمێر ٦ی بەیانی) کەمترە لە ١٤ پیکۆگرام/مل. لە خوێندا، شەوانە لە نێوان ١٨.٥ و ١٨٠ پیکۆگرام/ملە، و ڕۆژانە لە نێوان ٢ و ٨٠ پیکۆگرام/ملە.
هۆکارەکانی بەرزبوونەوەی ئاستەکان
- خواردنی پاشکۆی ترپتۆفان یان دۆزی زۆری ملاتۆنین.
- تێکچوونی هەستی وەستانی یان بێ‌ئیشتیهایی عەسەبی.
- گرێی غوددەی پیتووتەری یان نیشانەکانی هەبوونی چەندین کیسی هێلکەدان.
- بەکارهێنانی هەندێک دەرمان، وەک فلوڤۆکسامین و ڕووەکی سانت جۆن.
هۆکارەکانی نزمبوونەوەی ئاستەکان
- پیر بوون، کە بەرهەمهێنانی سروشتی هۆرمۆن کەم دەکاتەوە.
- بەرکەوتن لەگەڵ ڕووناکیی دەستکردی توند لە شەودا یان کارکردن بە شێوازی شیفت.
- سترێس، زۆر خواردنەوەی کافایین، تووتن یان ئەلکۆل.
- خواردنی دەرمان وەک بلۆکەرەکانی بێتا، بلۆکەرەکانی کەناڵی کالسیۆم یان دۆزی بەرزی ڤیتامینی B12.
کەی پزیشک داوای تاقیکردنەوەی ملاتۆنین دەکات؟
کاتێک نیشانەکانی تێکچوونی کاتژمێری زیندەیی دەردەکەون، پشکنینەکە داوا دەکرێت، وەک:
- قورس‌بوونی خەوتن یان بەردەوام هەستیاربوونەوە لە شەودا (پچڕانی خەوتن).
- خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا.
- زۆر زوو لە خەو هەستان، بەبێ ئەوەی هەست بە خەوی بەس بکرێت.
- تێکچوونی خەوتن کە بە گەشتکردن بۆ ناوچەی کاتیی جیاواز پەیوەستە (تێکچوونی کاتی گەشت بە فڕۆکە).
پرسیارە باوەکان
کەمیی ملاتۆنین چییە؟
بارودۆخێکە کە تێیدا ئاستی هۆرمۆن لە جەستەدا دادەبەزێت؛ ئەمەش دەبێتە هۆی تێکچوونی کاتژمێری زیندەیی و قورس‌بوونی خەوتن، و لەوانەیە پەیوەندی بە زیادبوونی کێش یان خەمۆکییەوە هەبێت.
تاقیکردنەوەکە چۆن ئەنجام دەدرێت؟
بە کۆکردنەوەی نموونەی تف یان میز لە ماڵەوە و ناردنی بۆ تاقیگە ئەنجام دەدرێت؛ یان لە ڕێگەی وەرگرتنی نموونەی خوێن لە نەخۆشخانە، لە کاتە دیاریکراوەکانی ڕۆژدا.
ئایا ملاتۆنین بۆ خەوتن لە هەندێک بارودۆخی نەخۆشیدا سوود دەبەخشێت؟
بەڵێ، لەوانەیە بۆ چارەسەرکردنی بێخەوی کە بەهۆی هەندێک دەرمانی فشاری خوێن (بلۆکەرەکانی بێتا) دروست دەبێت، یان ماندووبوونی گەشتی دوورودرێژ و تێکچوونی سووڕی خەوتن بەکاربهێنرێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی خوارەوەت بینی، پێشنیار دەکرێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- بێخەویی درێژخایەن کە ڕێگرتن لە ئەنجامدانی چالاکییە ڕۆژانەکانت دەکات.
- گۆڕانی توندی هەڵوێست یان هەڵمەتەکانی خەمۆکی کە پەیوەندییان بە شێوازی خەوتنەوە هەیە.
- زیادبوونی نادیاری کێش کە هاوکاتە لەگەڵ تێکچوونی خەوتن.
- خەواڵوویی زۆر کە کاریگەری لەسەر سەرنج و شۆفێریکردن لە ڕۆژدا دادەنێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هایپەرپلازیی مادرزادیی ئەدریناڵ: نیشانە و چارەسەر
- خواردن بۆ هاوسەنگی هۆرمۆنەکان و تەندروستی
- ستێرۆیدی ئانابۆلیک: جۆرەکان و مەترسییەکان
- ڕێنمایی چارەسەری هەوکردنی غودەی تیروئید
- زیاتر دەربارەی هۆرمۆنەکان و میتابۆلیزم
approved by: Medica Health team