نزیکەی دوو لە سێی ئەو کەسانەی تووشی تێکچوونی خەوتن لە پارکینسۆن دەبن، خەوی باشیان نییە؛ ئەمەش لەوانەیە نیشانەیەکی زووە.
بۆچی خەڵک تووشی تێکچوونی خەوتن لە پارکینسۆن دەبن؟
چەندین هۆکار دەبنە هۆی تێکچوونی خەوی ئەو کەسانەی نەخۆشی پارکینسۆنیان هەیە. هەرچەندە لەرزەکانی ڕۆژانە زۆرجار لە کاتی خەودا وەستێن، بەڵام نەخۆشان بەهۆی نیشانە جووڵەییەکانەوە زۆرجار ناتوانن شوێنێکی ئاسوودە بدۆزنەوە. هەندێک کەس کاتێک خەو دێتە چاویان، تووشی خەیاڵی ترسناک دەبن؛ ئەمەش لەوانەیە پەیوەندی بە لاوازیی توانای ناسینەوە یان دەرمانی دیاریکراوەوە هەبێت.
تەندروستی دەروونیش ڕۆڵی هەیە، چونکە دڵەڕاوکێ و خەمۆکی زۆرجار لەگەڵ بێخەوی هاوکات دەبن. هەروەها، دەرمانەکانی چارەسەری ئەم نەخۆشییە لەوانەیە ببنە هۆی خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە (EDS). ئەم ماندووییەی ڕۆژانە دەتوانێت مەترسیدار بێت و لەوانەیە شۆفێریکردنی ئۆتۆمبێل بۆ کەسەکە نا‌سەلامەت بکات.
دۆخە باوەکانی خەوتن و نیشانەکانی پارکینسۆن
هەندێک تێکچوونی خەوتن لە کەسانی تووشی ئەم نەخۆشییەی جووڵە زۆرتر ڕوودەدەن:
- تێکچوونی ڕەفتاری خەوی REM: ئەم دۆخە تا ٥٠%ی نەخۆشان دەگرێتەوە و وایان لێدەکات خەونە ڕوون و زیندووەکانیان بە جەستە جێبەجێ بکەن؛ هەندێک جار بە توندی هاوبەشە خەوتووەکەیان دەدەن. زۆرجار چەند ساڵ پێش دەستنیشانکردنی نەخۆشی دەردەکەوێت.
- سندرۆمی قاچی بێئارام: لە نێوان ٣٠% و ٨٠%ی نەخۆشان لە کاتی پشووداندا هەست بە پێویستییەکی بەهێز و ناچارکەر دەکەن بۆ جووڵاندنی قاچەکانیان؛ ئەمە بە ئەگەری زۆر بەهۆی کەمی دۆپامینەوەیە.
- وەستانی هەناسەدانی خەوی گیرکەر: ئەمە بریتییە لە وەستانە دووبارەبووەکانی هەناسەدان و هەناسەدانەوەی بە دەنگ. ئەوانەی نیشانەکانی پارکینسۆنیان هەیە لەوانەیە زیاتر تووشی ئەم دۆخە ببن، بەهۆی نەخۆشیی سییەکانی سنووردارکەر یان گیرانی ڕێگای سەرەوەی هەناسەدان.
- تێکچوونی بازنەی ڕۆژ و شەو: کەمی ئاستی دۆپامین دەتوانێت کاتژمێری ناوخۆیی جەستە بگۆڕێت و ببێتە هۆی بێخەوی.
- پیشابکردنی شەوانە: زۆربەی نەخۆشان شەوانە زۆر جار پێویستیان بە پیشابکردن دەبێت، کە خەویان پارچەپارچە دەکات.
مامەڵەکردن لەگەڵ کێشەی خەوتن لە پارکینسۆن
لەبەر ئەوەی نەخۆشییەکە بەردەوام پێشکەوتن دەکات، بەڕێوەبردنی بۆ باشترکردنی کوالێتی ژیانە. پزیشکان لەوانەیە لێکۆڵینەوەیەکی خەوتن بە ناوی پۆلیسۆمنۆگرافی بەکاربهێنن بۆ چاودێریکردنی جووڵەی چاو و قۆناغەکانی خەو.
هەڵبژاردەکانی چارەسەر
چارەسەری پزیشکی لەوانەیە هەمووشێوەکردنی قووڵی مێشک، چارەسەری بە ڕووناکی و وەرزش بگرێتەوە. بۆ ئەوانەی وەستانی هەناسەدانی خەویان هەیە، لەوانەیە ئامێری CPAP بەکاربهێنرێت؛ ئەوانەش کە تێکچوونی ڕەفتاری خەوی REMیان هەیە، پێویستە ژووری خەوتنیان بۆ سەلامەتی بگونجێنن. پزیشکان هەروەها لەوانەیە دۆز یان کاتی خواردنی دەرمان بگۆڕن بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکەی لەسەر خەو.
ڕێنماییەکانی پاکوخاوێنی خەوتن
- کاتێکی جێگیری خەوتن و ڕێوڕەسمێکی ئارامبەخش پێش خەو دابنێ.
- لە سەرەتای ڕۆژدا وەرزش بکە و زۆر لەبەردەم ڕووناکی بە.
- شەوانە لە کافایین، تووتن، کحول و خواردنی زۆر بپەرێزە.
- پێش خەوتن شلەکان کەم بکەوە و لە خەوی نیوەڕۆی درێژ یان درەنگی دواینیوەڕۆ بپەرێزە.
- یەک کاتژمێر پێش خەو شاشە ئەلیکترۆنییەکان بکوژێنەوە.
- ژووری خەوتن فێنک و تاریک بهێڵەوە و تەنها بۆ خەو و سێکس بەکاری بهێنە.
پرسیارە باوەکان
ئایا پارکینسۆن دەتوانێت کێشەی خەوتن دروست بکات؟
بەڵێ، خودی نەخۆشییەکە و چارەسەرەکانی دەتوانن ببنە هۆی بێخەوی، خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە و جۆرە جیاوازەکانی تێکچوونی خەوتن.
بۆچی نەخۆشانی پارکینسۆن بە خەوتنەوە کێشەیان هەیە؟
کێشەکان لە نیشانە جووڵەییەکانەوە سەرچاوە دەگرن کە دانیشتن و پاڵکەوتن قورس دەکەن، کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمان، کێشەکانی تەندروستی دەروونی وەک دڵەڕاوکێ، و گۆڕانکارییە کیمیاییەکانی مێشک.
وەستانی هەناسەدانی خەو لە پارکینسۆن چییە؟
لەم بارودۆخەدا، مەبەست وەستانی هەناسەدانی خەوی گیرکەرە؛ کە لە کاتی خەودا هەناسەدان بەردەوام دەوەستێت، و زۆرجار لەگەڵ خەڕەخەڕ دەبێت.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەم نیشانە ئاگادارکەرانەی خوارەوەت بینی، ڕاوێژ بە دابینکەری خزمەتگوزاریی تەندروستی بکە:
- لە کاتی خەودا جووڵەی توند یان جێبەجێکردنی خەون.
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە کە کاریگەری لەسەر شۆفێریکردن یان سەلامەتی دادەنێت.
- شەوانە زۆر جار هەناسەدانەوەی بە دەنگ یان دەنگی خنکاندن.
- کاتێک هەوڵ دەدەیت پشووبدەیت، هەست بە پێویستییەکی بەهێز و ناچارکەر بۆ جووڵاندنی قاچەکانت بکەیت.
بەرپرسیارێتی: ئەم بابەتە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەر، هەمیشە ڕاوێژ بە پزیشک بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- باشترین کات بۆ خەوتن و تەندروستی دڵ
- کاتاپلەکسی: نیشانەکان و چارەسەر
- خەوتنی کەمتر لە ٦ کاتژمێر و مەترسی جەڵتە
- گرتنی لووت لە شەوی دووگیانیدا: چارەسەر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team