ئۆپیۆیدەکان بەهێزترین مسکّن دوای نەشتەرگەری دادەنرێن و بۆ ئازاری توند بەکاردێن کە بە جۆرەکانی دیکەی مسکّن وەڵام ناداتەوە.
جۆرەکانی مسکّن و بەکارهێنانیان
دەرمانەکانی کەمکردنەوەی ئازار بە پێی توندی و هۆکاری ئازارەکە جیاوازن؛ ئازارەکە دەکرێت توند و لەناکاو بێت، وەک سەرئێشە و پێچانی قۆڵەپێ، یان درێژخایەن بێت و بەهۆی نەخۆشییەکانی وەک شێرپەنجە و ئارتریتیسەوە دروست ببێت.
- پاراسیتامۆڵ: یەکێکە لە بژاردە باو و سەلامەتەکان و بۆ ئازاری سووک تا مامناوەند و کەمکردنەوەی تا بەکاردێت، بەڵام هەوکردن چارەسەر ناکات.
- دژەهەوکردنە ناستێرۆیدییەکان: وەک ئایبۆپڕۆفین، ناپڕۆکسین و دیکڵۆفیناک. ئەم دەرمانانە ئەنجایمی (COX) کەم‌کار دەکەن کە بەرپرسی دروستکردنی ماددە هەوکردن و ئازار‌هێنەرەکانە.
- مسکّنی ئازاری دەمارەکان: گاباپەنتین و پێرگابالین دەگرێتەوە و بۆ دۆخی دیاریکراو، وەک ئازاری دەمار لە نەخۆشانی شەکرە یان سیاتیک، بەکاردێت.
بەهێزترین مسکّن دوای نەشتەرگەری و ئازاری توند
کاتێک ئازار زۆر توند بێت، پەنا دەبرێتە بەر مسکّنە ئۆپیۆیدییەکان؛ ئەمانە تێگەیشتنی مێشک بۆ ئازار دەگۆڕن و ڕەسەپتەرەکانی لە سیستەمی عەسەبی ناوەندی کەم‌کار دەکەن. نموونەی ئەم دەرمانانە:
- مۆرفین.
- ترامادۆڵ.
- کۆدین.
- هایدرۆمۆرفۆن.
ئۆپیۆیدەکان بەهێزترین مسکّنەکانن بۆ نەخۆشانی شێرپەنجە و کەیسە نەشتەرگەرییەکان؛ بەڵام تەنها بە ڕەچەتەیەکی وردی پزیشکی دەدرێن، چونکە مەترسییەکانیان بریتین لە دڵەڕاوکێی بەکارهێنان و وابەستەبوون (پێویستی بە زیادکردنی دۆز) و لاوازیی هەناسەدان. بۆ زۆر کەس، گەڕان بەدوای باشترین مسکّن دوای نەشتەرگەریدا دەستپێکی پرسیارەکەیە، بەڵام ئەم دەرمانانە تەنها بە ڕەچەتە دەدرێن.
ئاگاداری و مەترسییەکانی بەکارهێنانی مسکّن
ڕاسپاردە و ئاگادارییەکان بە پێی جۆری دەرمان و دۆخی تەندروستی نەخۆش جیاوازن:
- تەندروستی جگەر: لە بەکارهێنانی پاراسیتامۆڵدا وریا بە؛ زۆرترین دۆزی ڕۆژانە ٤ گرامە (٨ حەب بە دۆزی ٥٠٠ ملجم)، و تێپەڕاندنی ئەم دۆزە دەکرێت ببێتە هۆی ژەهراویبوونی کوشەندەی جگەر.
- تەندروستی دڵ و گەدە: خزمەتگوزاری تەندروستیی ناوخۆیی ئاگاداری دەداتەوە کە دژەهەوکردنە ناستێرۆیدییەکان ڕەنگە مەترسی تووشبوون بە هێرشی دڵ یان جەڵتەی مێشک زیاد بکەن. هەروەها ڕەنگە ببنە هۆی برینی گەدە یان خوێنبەربوون؛ بۆیە باشترە لەگەڵ خۆراکدا بخورێن.
- منداڵان: بەکارهێنانی ئەسپیرین بۆ منداڵانی خوار تەمەنی ١٩ ساڵ قەدەغەیە بۆ ڕێگریکردن لە تووشبوون بە سێندرۆمی ڕای، کە زیانی جگەر و مێشک دروست دەکات.
- دووگیانی: دژەهەوکردنە ناستێرۆیدییەکان لە ماوەی دووگیانیدا بە سەلامەت دانانرێن، بە تایبەتی لە سێ مانگی کۆتایی.
پرسیارە باوەکان دەربارەی مسکّن
مسکّن بە ئینگلیزی چییە و بۆچی بەکاردێت؟
وشەی «مسکّن» بە ئینگلیزی «analgesic» یان «painkiller» ـە. مسکّن بۆ کەمکردنەوەی جۆرە جیاوازەکانی ئازار بەکاردێت؛ لە سەرئێشەی سووکەوە تا ئازاری شکان، نەشتەرگەری و ئازاری درێژخایەنی بەهۆی شێرپەنجە یان ئارتریتیس.
بەهێزترین مسکّنەکان کامانەن؟
مسکّنە ئۆپیۆیدییەکان بەهێزترین جۆرن؛ بۆ ئازاری زۆر توند بەکاردێن و ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر سیستەمی عەسەبی ناوەندی دادەنێن.
ئەم دەرمانانە چۆن کار دەکەن؟
شێوازی کاریان جیاوازە؛ هەندێکیان ڕێگری لە دروستبوونی نێرەری ئازار لە سیستەمی عەسەبی دەکەن، وەک پاراسیتامۆڵ؛ هەندێکی دیکە ئەنجایمەکانی هەوکردن کەم‌کار دەکەن، وەک دژەهەوکردنە ناستێرۆیدییەکان؛ ئۆپیۆیدەکانیش شێوازی تێگەیشتنی مێشک بۆ ئازار دەگۆڕن.
دەرمانە دژەهەوکردنە ناستێرۆیدییەکان چین؟
کۆمەڵێک دەرمانن، وەک ئایبۆپڕۆفین، ناپڕۆکسین و ئەسپیرین؛ بۆ کەمکردنەوەی ئازار، کەمکردنەوەی تا و چارەسەرکردنی هەوکردن و نەقرس بەکاردێن.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر هەر یەکێک لەم نیشانانە دەرکەوت، واز لە خواردنی مسکّن بهێنە و سەردانی پزیشک بکە:
- پیسایی ڕەش یان سوور، یان ڕشانەوەیەک کە وەک تفالەی قاوەیە.
- زەردبوونی پێست یان چاو (ژەیران) یان میزێکی تاریک.
- ئازاری توندی سنگ یان تەنگەنەفەسی.
- تا کە زیاتر لە ٣ ڕۆژ بەردەوام بێت.
- دەرکەوتنی ڕەشەڵەی پێستی لەناکاو یان خاڵی مۆر لەسەر پێست.
بەیاننامەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئینسولینی هەفتانە: بەڕێوەبردنی ئاویکلی
- مەترسییەکانی بەکارهێنانی دەرمان بەبێ ڕەچەتە
- دەرمانە کاریگەرەکان لەسەر خوێن: جۆر و کاریگەری
- کلسیفیکەیشنی بێ‌مەترسیی مەمک چییە؟
- زیاتر دەربارەی دەرمان و دەرمانسازی
Photo: Martin Vorel, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team