بەهای خۆراکی پرتەقاڵ بە ڤیتامینی C و ڕیشاڵ دەوڵەمەندە؛ بۆیە هەڵبژاردەیەکی تەندروستە کە ماددە پێویستەکانی جەستە دابین دەکات.
بەهای خۆراکی پرتەقاڵ چییە؟
ئەم میوەیە بە کەمبوونی کالۆری جیاوازە؛ دانەیەک (بە کێشی ١٤٠ گرام) نزیکەی ٧٣ کالۆری دابین دەکات. ئەم کالۆرییانە بەو شێوەیە دابەش دەبن: ٩١% لە کاربۆهایدرەت، ٧% لە پرۆتین و ٢% لە چەوری.
وردەکاری بەهای خۆراکی دانەیەک پرتەقاڵ (١٤٠ گرام) بەم شێوەیەیە:
- ڤیتامینەکان: ٨٢.٧ ملغ ڤیتامینی C (کە دەکاتە ٩٢%ی پێداویستی ڕۆژانە)، و ٩٥ مایکرۆگرام ڤیتامینی B1، و ٣٥ مایکرۆگرام ئەسیدی فۆلیک.
- کانزاکان: ٢٣٢ ملغ پۆتاسیۆم، ٦٠.٢ ملغ کالسیۆم، و ٠.١٥٤ ملغ زینک.
- ڕیشاڵ و شەکرەکان: ٢.٨ گرام ڕیشاڵی تێدایە (نزیکەی ١٠%ی پێداویستی ڕۆژانە)، و ١٢ گرام شەکر (گرنگترینیان سوکرۆزە).
- پێوەری گلیسێمی: ٤٠ە؛ ئەمە پێوەرێکی نزمە و بەرزبوونەوەیەکی توندی شەکری خوێن دروست ناکات.
پێکهاتە سروشتییەکان و سوودەکانی پرتەقاڵ
پرتەقاڵ پێکهاتەی زیندووی تێدایە کە تەندروستی گشتی بەهێز دەکەن، لەوانە:
- فلاڤۆنۆیدەکان: وەک نارینجین و هێسپێریدین، کە وەک دژەهەوکردن و دژەئۆکسیدان کار دەکەن.
- کارۆتینۆیدەکان: وەک لاییکۆپین، زیاکسانتین و بێتا-کریپتۆکسانتین، کە هۆکاری ڕەنگی پرتەقاڵییەکەی دەبن.
- کۆلین: پشتگیری لە کارکردی دەمارەکان و مێشک، جووڵەی ماسولکەکان و خەو دەکات.
- ئەسیدی سیتریک: تامی ترشیی ئەم میوەیەی پێ دەبەخشێت.
سەبارەت بە سوودی پرتەقاڵ بۆ جەستە، یارمەتی بەهێزکردنی بەرگریی جەستە، پاراستنی دڵ و دەمارەکان، و کەمکردنەوەی کۆلیسترۆڵ و پەستانی خوێن دەدات. هەروەها یارمەتی پاراستن لە کەمخوێنی، پاراستنی چاو لە شێوەگۆڕانی ماکولا و تاریکبوونی لێنز، و باشترکردنی هەستیاریی ئینسولین دەدات. بۆ ژنی دووگیان، ئەسیدی فۆلیکی تێیدا مەترسیی کەموکوڕییەکانی لوولەی دەمارەکانی کۆرپە کەم دەکاتەوە. جگە لەوەش، تەندروستیی پێست باشتر دەکات، خێرایی چاکبوونەوەی برین زیاد دەکات و پارێزگاری لە گورچیلەکان لە بەرد دەکات.
زیانەکانی پرتەقاڵ و ئاگادارییەکان
سەرەڕای سوودەکانی، بەکارهێنانی زۆری پرتەقاڵ یان خواردنی بۆ هەندێک کەس دەتوانێت ببێتە هۆی هەندێک زیان:
- زیادبوونی ڤیتامینی C: خواردنی بڕی زۆری لەوانەیە ببێتە هۆی سەرئێشە، بێخەوی، دڵتێکچوون، ڕشانەوە، کڕژانی سک و سکچوون.
- هەستیاری: هەندێک کەس تووشی هەستیارییەکی دەگمەن دەبن کە خارش و هەراسانی لە دەمدا دروست دەکات.
- کێشەی سیستەمی هەرس: لەوانەیە بەهۆی ترشییەکانەوە نیشانەکانی گەڕانەوەی ترشیی گەدە بۆ مری یان سووتانی گەدە زیاد ببن.
- کارلێکی دەرمان: لەو کەسانەی دەرمانی بلۆکەری ڕەچاوکەرەکانی بێتا بەکاردەهێنن، لەوانەیە ئاستی پۆتاسیۆمی خوێن بەرز بکاتەوە و کاریگەری لەسەر گورچیلەکان هەبێت.
پرسیارە باوەکان
پرتەقاڵ باشترە یان ئاوی پرتەقاڵ؟
باشترە میوەکە بە تەواوی بخورێت؛ چونکە کالۆریی کەمتر (٧٣ کالۆری بۆ هەر دانەیەک بەرامبەر ١١٠ کالۆری بۆ هەر پەرداخێک)، ڕیشاڵ و ڤیتامینی Cی زیاتر، و ڕێژەی شەکری کەمتر لە ئاوی پرتەقاڵی تێدایە؛ ئاوی پرتەقاڵ بۆ هەر پەرداخێک ٢٠ گرام شەکری تێدایە، هەرچەندە پۆتاسیۆمی زیاتر دابین دەکات.
ئایا پرتەقاڵ شەکری خوێن بەرز دەکاتەوە؟
بەرزبوونەوەیەکی زۆری ئاستی شەکر دروست ناکات، چونکە پێوەری گلیسێمییەکەی نزمە و ٤٠ە.
ئایا پرتەقاڵ کاریگەری لەسەر نەخۆشانی گورچیلە هەیە؟
بەڵێ، ئەگەر نەخۆشەکە دەرمانی بلۆکەری ڕەچاوکەرەکانی بێتا بەکاردەهێنێت، خواردنی بڕی زۆری پرتەقاڵ لەوانەیە پۆتاسیۆمی خوێن بەرز بکاتەوە و زیان بە تەندروستیی گورچیلەکان بگەیەنێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانەکانی هەستیاریی خواردن وەک ئاوسان یان خاری توندی دەم دەرکەوتن، یان تووشی گەڕانەوەی توندی ترشیی گەدە بۆ مری بوویت و تێبینی خراپتربوونی نیشانەکانت دوای خواردنی پرتەقاڵ کرد، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت. هەروەها ئەگەر دەرمانی پەستانی خوێنی جۆری بلۆکەری بێتا بەکاردەهێنیت و گۆڕانکاری لە کارکردی گورچیلەکانتدا تێبینی دەکەیت، پێویستە ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پسپۆڕی پزیشکی ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- گیای یارمەتیدەر بۆ هەرسکردنی خێرا و سوودەکانی
- یانسۆن بۆ دووگیان: سوود و مەترسییەکان
- گیای سروشتی بۆ چالاککردنی هێلکەدان و دووگیانبوون
- ڕۆنی دارچین: سوود و زیانەکانی
- زیاتر دەربارەی گیا پزیشکییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team