ئەم وتارە دەڵێت بەرگری یاسایی لە پاراسۆمنیا چۆن لە دادگا بەکاردێت، کاتێک کەسێک لە کاتی خەوتندا کردارێکی توندوتیژ ئەنجام دەدات.
بەرگری یاسایی لە پاراسۆمنیا چییە؟
بەرگری یاسایی لە پاراسۆمنیا ڕێبازێکی یاسایییە کە بەکاردێت کاتێک کەسێک بە تاوانێک تۆمەتبار دەکرێت، بەڵام بانگەشە دەکات کە لە کاتی ڕووداوەکەدا خەوتوو بووە. لە زۆربەی دادگاییە تاوانییەکاندا، بۆ تاوانبارکردن دەبێت بسەلمێندرێت کە کەسەکە بە ئیرادەی خۆی کرداری کردووە و ئاگاداری ئەنجامەکانی بووە. لەبەر ئەوەی هەندێک نەخۆشیی خەوتن دەبنە هۆی جووڵەی جەستەییی بێئاگایی، ئەگەری ئەوە هەیە کە کەسەکە ئەو مەبەست یان زانیارییەی نەبێت کە بۆ بڕیاری تاوانباربوون پێویستە.
توێژینەوەکانی ساڵانی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ئاماژە بەوە دەکەن کە هەرچەندە دەگمەنە، بەڵام ئەگەری ئەوە هەیە کە کەسێک لە کاتی خەوتن‌ڕۆیشتندا کوشتنێک ئەنجام بدات. ئەم بەرگرییە لە کەیسەکانی پەیوەندیدار بە دەستدرێژیی جەستەیی، دەستدرێژیی سێکسی و کوشتندا بە سەرکەوتوویی بەکارهاتووە.
مانای پاراسۆمنیا و میکانیزمەکان
بۆ تێگەیشتن لەم بانگەشە یاسایییە، زانینی مانای پاراسۆمنیا بەسوودە. پاراسۆمنیاکان نەخۆشیی خەوتنن کە بە ڕەفتاری ناخوازیاری ڕووداو لە کاتی خەوتن یان لە نێوان خەبەربوون و خەوتندا دەناسرێنەوە. ئەم دۆخانە کاتێک ڕوودەدەن کە مێشک نە بە تەواوی خەبەرە و نە بە تەواوی خەوتووە؛ بەشەکانی مێشک کە جووڵە بەڕێوە دەبەن، لەوانەیە چالاک بن، لە کاتێکدا ئەو بەشانەی کە هۆشیاری و بیرەوەری کۆنترۆڵ دەکەن، لە دۆخی خەوتندا بمێننەوە.
جۆرە باوەکانی پاراسۆمنیا بریتین لە:
- خەوتن‌ڕۆیشتن
- قسەکردن لە خەودا
- سێکس‌خەوتن
لە هەندێک حاڵەتدا، کردارە توندوتیژەکان لەوەوە سەرچاوە دەگرن کە کەسەکە خەونەکەی دەخاتە بواری کردارەوە.
ئەو شێوە باوانەی لە توندوتیژیی پەیوەندیدار بە خەوتندا دەبینرێن
شیکردنەوەی زیاتر لە ٣٠ کوشتنی پەیوەندیدار بە نەخۆشییەکانی خەوتن، ڕەوتی دیاریکراوی خستەڕوو. قوربانییەکان زۆرجار ئەندامی خێزانیی ژن بوون. چەکە بەکارهاتووەکان زۆرجار شتی تیژ یان چەک بوون کە لە نزیک جێگای خەوتن هەبوون. هەروەها، ئەوانەی ئەم کردارەیان ئەنجام دا، بە گشتی هەوڵیان نەدا تاوانەکانیان بشارەنەوە.
ئامارەکان نیشان دەدەن کە نزیکەی ٤٪ی گەورەساڵان لە ساڵی ڕابردوودا ئەزموونی خەوتن‌ڕۆیشتنیان هەبووە. توێژینەوەیەکی دیکە خەمڵاندوویەتی کە ١.٦٪ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە ١٥ ساڵ زیاترە، لە کاتی خەوتندا توندوتیژ بوون؛ بەڵام ئەم ژمارەیە لەوانەیە لە ڕاستیدا کەمتر بێت، چونکە هەموو حاڵەتەکان ڕاپۆرت ناکرێن. هەندێک توێژینەوەش لەبارەی کوشتن لە کاتی خەوتندا باس دەکەن.
ئاڵنگاری و ئەنجامە یاساییەکان
سەرەڕای ئەوەی ئەم بەرگرییە بنەمای زانستیی هەیە، هەمیشە کارا نییە. هەندێک هیئەتی دادوەران بەو بانگەشەیە قایل نابن، و لە کەیسەکانی کوشتندا بڕیارە جیاوازەکان دەردەچن. پسپۆڕانی پشکنینی یاساییی خەوتن هەروەها ئاماژە بەوە دەکەن کە زۆرێک لە تۆمەتباران کە هەوڵی بەکارهێنانی ئەم بەرگرییە دەدەن، بەڵگەی پزیشکی یان نیشانەی قەناعەتپێکەری نەخۆشیی خەوتنیان نییە.
پرسیارە باوەکان
ئایا خەوتن‌ڕۆیشتن دەتوانێت وەک بەرگرییەکی یاسایی بەکاربهێنرێت؟
بەڵێ، دەتوانرێت بۆ بانگەشەکردن بەوە بەکاربهێنرێت کە کەسەکە لە کردارەکانی خۆی ئاگادار نەبووە یان بە ئیرادەی خۆی ئەنجامی نەداون؛ ئەمەش لەوانەیە ببێتە هۆی بێتاوانکردن لە تاوانە توندوتیژەکاندا.
باوترین جۆرەکانی پاراسۆمنیا چین؟
نموونە باوەکان بریتین لە قسەکردن لە خەودا، سێکس‌خەوتن و خەوتن‌ڕۆیشتن.
ڕەفتاری توندوتیژ لە کاتی خەوتندا چەندە باوە؟
توێژینەوەیەک دۆزییەوە کە ١.٦٪ی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە ١٥ ساڵ زیاترە، لە کاتی خەوتندا کردارە توندوتیژەکانیان ئەنجام داوە؛ بەڵام ئەم ژمارەیە لەوانەیە کەمتر لە ڕێژەی ڕاستەقینە بێت.
کەی پزیشک ببینن
ئەگەر تۆ یان کەسێکی خۆشەویست ئەمانەی خوارەوە ئەزموون دەکەن، ڕاوێژ بە دابینکەری خزمەتگوزاریی تەندروستی بکەن:
- دووبارەبوونەوەی زۆری خەوتن‌ڕۆیشتن یان قسەکردن لە خەودا.
- بەڵگەی ڕەفتاری توندوتیژ یان وێرانکەر لە شەودا.
- لە خەبەربوونەوە و بیرنەکەوتنەوەی ئەو چاڵاکییە جەستەییانەی لە کاتی خەوتندا ئەنجام دراون.
- ڕەفتاری خەوتن کە خۆت یان کەسانی دیکە دەخاتە مەترسیی برینداربوونەوە.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی یاسایی یان پزیشکی پێک ناهێنێت.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەونەکان چەند دەخایەن؟ وەڵامەکە
- کێتۆ و بێخەوی: هۆکار و چارەسەر
- بێخەوی پێچەوانە و تێگەیشتن لە خەو
- ئامێرە بچووکەکانی CPAP؛ ئایا کاریگەرن؟
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team