تریگلیسیرایدەکان ماددەیەکی چەورین کە وزە بە جەستە دەدەن؛ بەڵام بەرزی تریگلیسیراید دەتوانێت کێشەی تەندروستی وەک نەخۆشی دڵ و لەختەی مێشک دروست بکات.
تریگلیسیراید چییە و چۆن لە جەستەدا زیاد دەبێت؟
تریگلیسیراید جۆرێک لە چەورییە کە لە ئەستەری گلیسیرۆڵ و سێ ئەسیدی چەوری پێک دێت. لە سەرچاوەی ڕووەکی و ئاژەڵیدا هەیە، بەڵام ئەوەی سەرچاوە ئاژەڵییەکەیە مەترسیدارترە. جەستە ئەم چەورییانە لە ڕیخۆڵەوە هەڵدەمژێت و بە خوێن دەیانگەیەنێتە خانەکان؛ ئەوەی لە پێویستی وزە زیاتر بێت هەڵدەگیرێت.
بەرزبوونی تریگلیسیراید لە جەستەدا کاتێک ڕوودەدات کە بڕێکی زۆر خواردن بخورێت، بە تایبەتی ئەوانەی کاربۆهایدراتیان زۆرە؛ جەستە کالۆرییە زیادەکان دەگۆڕێت بۆ چەوریی هەڵگیراو.
هۆکارەکانی بەرزی تریگلیسیراید لە خوێندا
هۆکارەکانی زیادبوونی ئەم چەورییانە جۆراوجۆرن، لە گرنگترینیان:
- شێوازی ژیان: قەڵەوی، زیادبوونی کێش، جگەرەکێشان، کەمی چالاکی جەستەیی و خواردنەوەی زۆری کحول.
- ڕێژیمی خواردن: خواردنی شەکرە سادەکان و کاربۆهایدرات بە بڕی زۆر.
- دۆخی پزیشکی: شەکرەی کۆنترۆڵ‌نەکراو، نەخۆشییەکانی جگەر و گورچیلە، و کەمی کاری تیڕۆئید؛ هەروەها هۆکاری میراتی و تەمەنی پاش وەستانی مانگانە.
- دەرمانەکان: هەندێک دەرمان ڕەنگە ئاستی تریگلیسیرایدەکانی خوێن بەرز بکەنەوە، وەک حەبی ڕێگری لە دووگیانی، تامۆکسیفین، کۆرتیکۆستیرۆیدەکان و دەرمانی میزڕێژ (بە تایبەتی جۆری تیازاید بە دۆزی بەرز)، هەروەها بلۆکەرە کۆنەکانی ڕەچەڵەکی بیتا وەک ئاتینۆلۆڵ و پرۆپرانۆلۆڵ.
ئاستی تریگلیسیراید و دەستنیشانکردن
دەستنیشانکردن بە تاقیکردنەوەی خوێن دەکرێت، دوای بەتاڵبوونی سک بۆ لانیکەم ٨ کاتژمێر و کەمکردنەوەی چەوری بۆ ماوەی ٣ ڕۆژ. ئەنجامەکان بەم شێوەیە پۆلێن دەکرێن:
- ئاسایی: کەمتر لە ١٥٠ ملغ/ د.ل. (هەندێک دامەزراوە بۆ تەندروستیی باشتر پێشنیاری کەمتر لە ١٠٠ دەکەن).
- پێش نەخۆشی (سنووری مەترسی): ١٥٠ - ١٩٩ ملغ/ د.ل.
- بەرز: ٢٠٠ - ٤٩٩ ملغ/ د.ل.
- زۆر بەرز: ٥٠٠ ملغ/ د.ل. یان زیاتر.
نیشانەکانی بەرزی تریگلیسیراید و ئاڵۆزییەکان
زۆرجار نیشانەی ئاشکرا نابێت، مەگەر لە دۆخە توندەکاندا:
١. بەرزبوونی زۆر (١,٠٠٠ - ٢,٠٠٠ ملغ/ د.ل.): ڕەنگە ببێتە هۆی هەوکردنی پانکریاس، ئازاری توندی سک، دڵتێکچوون و نیشانەکانی دڵ وەک ئازاری سنگ و تەنگەنەفەسی.
٢. بەرزبوونی زۆر توند (زیاتر لە ٥,٠٠٠ ملغ/ د.ل.): ڕەنگە ببێتە هۆی گەورەبوونی جگەر و سپڵ، دەرکەوتنی لکەی زەرد لەسەر پلکی چاو، گرێی بچووک و بێ‌ئازار لەسەر پێست (ئۆرەمی زەرد)، تاریکبوونی قەرنیەی چاو و نیشانە عەصەبییەکان وەک لەدەستدانی بیرەوەری و خەمۆکی.
هەروەها ئەم بەرزبوونەوەیە پەیوەندی بە «سندرۆمی میتابۆلیزم»ەوە هەیە، کە زیادبوونی کێش و بەرزبوونی پەستانی خوێن و شەکرە دەگرێتەوە؛ ئەمەش مەترسی تووشبوون بە هێرشەکانی دڵ زیاد دەکات.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری بەرزی تریگلیسیرایدی خوێن
چارەسەر پشت بە گۆڕینی شێوازی ژیان یان دەستێوەردانی دەرمانی دەبەستێت:
گۆڕانکاریی شێوازی ژیان و ماڵەوە
- چالاکی جەستەیی: وەرزشکردن (وەک پیاسە و مەلەوانی) بۆ ماوەی ٣٠ خولەک ڕۆژانە.
- ڕێژیمی خواردن: جێگۆڕکێکردنی چەوریی تێر بە ڕۆنی ناتێر (وەک ڕۆنی زەیتوون)، کەمکردنەوەی شیرینی و خواردنی سوورکراوە، و خواردنی ٥-٦ ژەمەی بچووک کە پڕن لە ڕیشاڵ (سەوزە، میوە و دانەوێڵە).
- خواردنی سوودبەخش: خواردنی ماسی وەک تونا و سەردین، چونکە ئۆمێگا ٣یان زۆرە.
چارەسەری بەرزی تریگلیسیراید بە دەرمان و پاشکۆی خواردن
- دەرمانەکان: پزیشک دەرمان وەک «فیبرات» (وەک فێنۆفیبرات) دەنووسێت کە چەوری بە ڕێژەی ٤٠-٦٠% دادەبەزێنێت، یان «نیاسین» کە ڕەنگە بە ڕێژەی ٥٠% دایبەزێنێت.
- پاشکۆکان: ڕەنگە تۆوی شەمبەلیلە، ڤیتامین D و کەرکومین یارمەتی دابەزاندنی ئاستەکان بدەن، بەڵام بۆ ڕێگریکردن لە کاریگەریی نێوان دەرمانەکان پێویستە لەگەڵ پزیشک ڕاوێژ بکرێت.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری بەرزی تریگلیسیراید چییە؟
هۆکارەکان دەگەڕێنەوە بۆ قەڵەوی، جگەرەکێشان، خواردنی زۆری شەکر و کاربۆهایدرات، هەندێک نەخۆشی وەک شەکرە و کەمی کاری تیڕۆئید، یان هۆکاری میراتی و هەندێک دەرمانی دیاریکراو.
نیشانەکانی بەرزی تریگلیسیراید چین؟
لە ئاستی مامناوەنددا نیشانە نابێت، بەڵام لە ئاستە زۆر بەرزەکاندا ڕەنگە ئازاری سک، دڵتێکچوون، پەڵەی زەردی پێست یان گەورەبوونی جگەر و سپڵ دەربکەوێت.
ئایا دەرمانی پەستانی خوێن ئاستی تریگلیسیراید بەرز دەکاتەوە؟
بەڵێ، هەندێک دەرمانی میزڕێژی تیازاید بە دۆزی بەرز و بلۆکەرە کۆنەکانی بیتا ڕەنگە ئەم چەورییانە زیاد بکەن، بەڵام زۆرجار سوودیان لە کەمکردنەوەی پەستانی خوێن زیاترە لە کاریگەرییە لاوەکییەکەیان.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانەی ئاگادارکەرەوەی وەک ئەمانە دەرکەوت، دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت:
- ئازاری توند و لەناکاوی سک کە بۆ پشت دەگوازرێتەوە (گومان لە هەوکردنی توندی پانکریاس).
- تا لەگەڵ ڕشانەوە و لەدەستدانی ئارەزووی خواردن.
- دەرکەوتنی پاشماوەی چەوریی زەرد لەسەر پێست یان پلکی چاو.
- تەنگەنەفەسی یان نائاساییبوونی لێدانی دڵ.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکی پسپۆڕانە نییە. هیچ دەرمانێکی نووسراو بەبێ ڕاوێژکردن لەگەڵ پزیشکت واز لێ مەهێنە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سۆماتۆستاتین و هۆرمۆنەکان و میتابۆلیزم
- کاریگەریی زیانەکانی هۆرمۆنی گەشە و ستیرۆید
- هۆرمۆنی ئێسترۆجین و کاریگەرییەکانی
- هۆرمۆنەکان و میتابۆلیزم: مەترسیی یۆدیۆمی ڕادیۆئاکتیڤ
- زیاتر دەربارەی هۆرمۆنەکان و میتابۆلیزم
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team