بێخەوی چییە؟ بێخەوی کێشەیەکی خەوتنە کە کەس ناتوانێت بە ئاسانی بخەوێت، خەوی بپارێزێت یان زوو لە خەو هەستێتەوە، و لە ڕۆژدا ماندوو دەبێت.
بێخەوی چییە؟
بێخەوی بارودۆخێکە کە نەتوانینی خەوی باش یان بە ئەندازەی پێویست پێناسەی دەکات. بە گشتی پێویستیی خەوی پێگەیشتووان لە شەودا لە نێوان ٧ و ٩ کاتژمێرە، بەڵام ئەوانەی ئەم کێشەیان هەیە بەدەستهێنانی ئەم ئەندازەیەیان بۆ قورسە. بە تێپەڕبوونی کات، نەخەوتنی بە ئەندازەی پێویست دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی تەندروستیی جدی، لەوانە خەمۆکی، ڕاوەستانی دڵ و بەرزیی پەستانی خوێن.
جۆری بێخەوی باو
پسپۆڕانی پزیشکی کێشەکانی خەوتن بە چەند شێوەیەک پۆلێن دەکەن بۆ ئەوەی یارمەتی دیاریکردنی باشترین چارەسەر بدەن.
پۆلێنکردن بە پێی ماوە
- بێخەوی حاد: ئەمە جۆرێکی کاتیی کورت‌ماوەی ئەم کێشەیەیە، کە لە یەک شەوەوە تا سێ مانگ دەخایەنێت. زۆرجار هۆکارەکەی فشارە کاتییەکانە، وەک پێگەیشتن بە دەستنیشانکردنی نەخۆشییەک، لەدەستدانی کەسێکی خۆشەویست، یان گۆڕانکارییە گەورەکانی ژیان.
- بێخەوی مزمن: ئەمە شێوازێکی درێژخایەنە. بەوە پێناسە دەکرێت کە کەسێک سێ شەو یان زیاتر لە هەفتەیەکدا بۆ ماوەی لانیکەم سێ مانگ کێشەی خەوتنی هەبێت.
پۆلێنکردن بە پێی شێواز
- دەستپێکردنی خەوتن: قورسایی خەوتن لە سەرەتای شەودا.
- پاراستنی خەوتن: لە شەودا بەئاگا هاتن و قورسایی خەوتنەوە بۆ ماوەی ٢٠ تا ٣٠ خولەک.
- بێخەوی کۆتایی: هەروەها بە بێخەوی درەنگ ناسراوە؛ بریتییە لە زۆر زووتر لەو کاتەی مەبەستە بەئاگا هاتن و نەتوانینی خەوتنەوە.
- بێخەوی تێکەڵ: کۆمەڵەیەک لە شێوازەکانی سەرەوەیە، کە کەسەکە هەم لە خەوتن و هەم لە مانەوە لە خەودا قورسایی هەیە.
- بێخەوی پێچەوانە: بارودۆخێکە کە کەس هەست دەکات زۆر کەمتر لەوەی بەڕاستی خەوتووە خەوی کردووە.
پۆلێنکردن بە پێی هۆکار
هەندێک سەرچاوە جیاوازی لە نێوان بێخەوی سەرەتایی (پەیوەندیی بە بارودۆخێکی تری تەندروستییەوە نییە) و بێخەوی دووەمی یان هاوبەش (کە لە کێشەیەکی تری تەندروستییەوە سەرچاوە دەگرێت) دادەنێن. بەڵام توێژینەوە نوێکان پێشنیار دەکەن کە زۆرجار پەیوەندییەکەیان دوولایەنەیە؛ واتە کێشەی خەوتن و بارودۆخی تەندروستی هەردووکیان دەتوانن ببنە هۆی یەکتر و خراپتریش بکەن.
هۆکارەکانی ئەم کێشانەی خەوتن چین؟
هۆکارەکانی تێکچوونی خەوتن بە پێی تاکەکەس دەگۆڕێن:
- شێوازی ژیان و ژینگە: نەبوونی ڕەفتاری باشی خەوتن، وەک کاتی جیاوازی خەوتن، بەکارهێنانی زۆری شاشە پێش خەوتن، یان ژوورێک کە زۆر گەرم یان ساردە.
- ماددەکان: هاندەرەکان وەک نیکۆتین و کافئین، یان ئەلکول، کە دەتوانن خەوی قووڵ تێکبدەن.
- بارودۆخی تەندروستی: سووتانی دڵ، ئەسم، ئارتەریت، یان کێشەکانی تەندروستیی دەروونی وەک نیگەرانی و خەمۆکی.
- ڕووداوەکانی ژیان: فشاری گۆڕینی کار، جیابوونەوە، یان دوای تووشبوون بە کۆڤید-١٩.
- دووگیانی: گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان، دڵتێکچوون و ناخۆشیی جەستەیی دەتوانن ببنە هۆی کێشەکانی خەوتنی پەیوەست بە دووگیانی؛ لە کۆتایی دووگیانیدا نزیکەی ٦٠%ی کەسان کاریگەرییان لێوەردەگرێت.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەم نیشانە ئاگادارکەرەوانەیەی خوارەوە لە تۆدا هەیە، ڕاوێژ بە دابینکەری خزمەتگوزاریی تەندروستی بکە:
- خەواڵوویی بەردەوامی ڕۆژانە کە توانای کارکردنت تێکدەدات.
- کێشەی خەوتن کە سێ مانگ یان زیاتر بەردەوامە.
- بە هەناسەبڕکێ یان خڕەخڕیی بەرز لە خەو هەستانەوە.
- تێکچوونی خەوتن کە هاوکاتە لەگەڵ دووگیانی، چونکە مەترسیی پێش‌ئیکلامپسیا یان شەکرەی دووگیانی زیاد دەکات.
پرسیارە باوەکان
بێخەوی چییە؟
کێشەیەکی خەوتنە کە کەس ناتوانێت بخەوێت، لە خەودا بمێنێتەوە، یان زۆر زوو لە خەو هەستێتەوە؛ ئەمەش دەبێتە هۆی ماندووبوونی لە ڕۆژدا.
هۆکاری بێخەوی چییە؟
هۆکارەکان بریتین لە فشار، ڕەفتاری نادروستی خەوتن، بارودۆخی پزیشکی (وەک گەڕانەوەی ترشی معدە بۆ مری یان خەمۆکی)، هەندێک دەرمان، و ماددەکانی وەک نیکۆتین یان ئەلکول.
بێخەوی دووگیانی چییە؟
قورسایی خەوتنە کە بەهۆی هۆکارە پەیوەستەکانی دووگیانییەوە دروست دەبێت، وەک گەشەکردنی منداڵ، زۆر جار چوونە ئاودەست و گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لە هەر پرسیارێک سەبارەت بە بارودۆخێکی پزیشکی، ڕێنمایی لە دابینکەرێکی شایستەی خزمەتگوزاریی تەندروستی وەربگرە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هیپنۆتیزم چییە؟ سوود و مەترسییەکان
- قەرەبووکردنەوەی خەوی REM: هۆکار و نیشانەکان
- ملاتۆنین بۆ منداڵان: بەکارهێنان و سەلامەتی
- کاریگەری خەوی نیوەڕۆ لەسەر خەوی شەو
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team