بێخەوی و کەمخەوی دەتوانن هۆکارە جیاوازەکان هەبن؛ چارەسەرەکان لە گۆڕینی عادەتە ڕۆژانەکانەوە تا دەستێوەردانی پزیشکی دەگەن.
هۆکارە باوەکانی هۆکارەکانی بێخەوی و کەمخەوی
هۆکارەکانی تێکچوونی خەوتن جۆراوجۆرن، لە گرنگترینیان:
- هۆکارە دەروونی و مێشکییەکان: وەک دڵەڕاوکێ و فشارەکانی کار یان خێزان، هەروەها تێکچوونە دەروونییەکان وەک خەمۆکی، نیگەرانی، شێزوفرینیا و تێکچوونی دووقوتبی.
- شێوازی ژیان و عادەتەکان: شەونخوونی، درەنگ هەستانەوە لە ڕۆژدا، بەسەربردنی کاتی زۆر لەبەردەم شاشە ئەلیکترۆنییەکان، و خواردنی خواردنی قورس پێش خەوتن کە ڕەنگە ببێتە هۆی گەڕانەوەی ترشی گەدە.
- کاریگەرییەکانی خواردن و خواردنەوە: بەکارهێنانی زۆری کافایین کە لە چا و قاوەدا هەیە.
- گۆڕانی کاتژمێری زیندەوەری: گەشتکردن بۆ ناوچەی کاتی جیاواز (تێکچوونی گەشتی دوور) یان کارکردن بە شێفتی شەوانە.
- دۆخە تەندروستییەکان: نەخۆشییەکانی دڵ، شەکرە، هەناسەتەنگی، چالاکی زۆری غوددەی تیروئید، شێرپەنجە و ئازاری درێژخایەن وەک ئازاری جومگەکان، سەرئێشە و ئازاری پشت.
- تێکچوونی خەوتن: وەک نەخۆشیی بێئارامیی لاقەکان و وەستانی هەناسە لە خەودا کە ڕەنگە لەگەڵ خڕەخڕکردندا بێت.
- دەرمانەکان: هەندێک دەرمانی ئازارشکێن، دەرمانی فشاری خوێن، دژەخەمۆکییەکان و دەرمانی هەستیاری و سەرماخواردن.
هۆکارە تایبەتەکانی بێخەوی و کەمخەوی
هەندێک هۆکار بە پێی تەمەن یان ڕەگەز جیاوازن:
- ژنان: ڕەنگە بێخەوی بەهۆی گۆڕانکارییە هۆرمۆنییە پەیوەستەکان بە سووڕی مانگانەوە، لە سێیەکی کۆتایی دووگیانیدا، یان لە کاتی وەستانی مانگانە بەهۆی گەرما و عەرەقی شەوانەوە دەرکەوێت؛ هەروەها لە دۆخی هەبوونی کێشەی چەند کیسی لە هێلکەداندا.
- کەسانی بەساڵاچوو: ئەگەری تووشبوونیان زیاترە، بەهۆی گۆڕانی شێوازی سروشتی خەوتن، کەمبوونەوەی چالاکیی جەستەیی، زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکانی وەک خەرفەت و ئەلزهایمر، و بەکارهێنانی زۆری دەرمان. ئەمانە هۆکارەکانی بێخەوی لە کەسانی بەساڵاچوونن.
- منداڵان: زۆرجار بێخەوییان پەیوەندی بە فشارەوە هەیە، یان خواردنەوەی خواردنەوەی گازی و شۆکۆلاتی پڕکافایین، یان هەندێک دۆخی تەندروستی و دەرمان.
چارەسەری سروشتی بێخەوی
لە دۆخی بێخەویی سووکدا، دەتوانرێت ئەم ڕێکارانە جێبەجێ بکرێن:
- هەموو ڕۆژێک کاتی خەوتن و هەستانەوە جێگیر بکرێت.
- بەردەوام وەرزش بکرێت، بەڵام لە کاتی نزیکی خەوتندا نەکرێت.
- لانیکەم ٣٠ خولەک پێش خەوتن لە ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان دوور بکرێتەوە.
- ژووری خەوتنێکی ئاسوودە، تاریک و بە پلەی گەرمای گونجاو ئامادە بکرێت کە بێدەنگ بێت.
- لە خەوی نیوەڕۆیی کە ماوەکەی لە ٣٠ خولەک زیاترە خۆ بپارێزرێت.
- تەکنیکی ئارامبوونەوە بەکاربهێنرێت، وەک مەدەیتەیشن، ڕاهێنانی هەناسەی قوڵ یان خواردنەوەی پەرداخێک شیرە گەرم.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری پزیشکی بێخەوی
کاتێک بێخەوی دەبێتە کێشەیەکی درێژخایەن، ڕەنگە پزیشک ئەم هەڵبژاردانە پێشنیار بکات:
- چارەسەری ڕەفتاری-مەعریفی: بۆ گۆڕینی ڕەفتارە هەڵەکان و فێربوونی تەکنیکەکانی ئارامبوونەوە.
- دەرمانەکان: بنزۆدیا زەپینەکان (بۆ ماوەیەکی کورت، لە ٢ بۆ ٤ هەفتە بەکاردێن)، و نابنزۆدیا زەپینەکان وەک زۆلپیدێم، ئیسۆپیکلۆن و زالیپلۆن.
- پاشکۆکان و ئاگۆنیستەکان: وەک مێلاتۆنین یان دەرمانی ڕامێلتێۆن کە گیرەوەرەکانی هۆرمۆنی مێلاتۆنین چالاک دەکات.
- دژە گیرەوەرەکانی ئۆرێکسین: وەک لێمبۆرێکسانت و سۆڤۆرێکسانت بۆ کەمکردنەوەی بەئاگایی زۆر.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەتوانرێت بێخەوی و کەمخەوی بە گیا چارەسەر بکرێت؟
بەڵێ، هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە بابوونە، لاڤەندەر (خوزامی) و ڤالێریان یارمەتی خەوتن دەدەن؛ بەڵام پێویستە سەرەتا ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت، بە تایبەتی ئەوانەی دەرمانی دیکە بەکاردەهێنن.
هۆکارەکانی کەمخەوی لە پیاوان چین؟
هۆکارەکانی بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە هۆکارە گشتییە باسکراوەکان جیاوازن نییە؛ وەک فشارە دەروونییەکان، عادەتە ناتەندروستییەکان یان کێشە پزیشکییەکان.
ئایا هۆکارەکانی بێخەوی لە منداڵان جیاوازن؟
لەگەڵ هۆکارە گشتییەکان هاوبەشن، بەڵام زیاتر بە خواردنی ماددە هەڵچێنەرەکان وەک شۆکۆلات و خواردنەوە گازییەکان، فشار و هەندێک دەرمانەوە پەیوەستن.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەردەکەون، ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- بەردەوامبوونی تێکچوونی خەوتن بۆ ماوەی زیاتر لە مانگێک.
- دەرکەوتنی ڕەفتاری ئاڵۆزی خەوتن، وەک ڕۆیشتن لە کاتی خەودا.
- خراپتربوونی نیشانەکانی خەمۆکی یان دەرکەوتنی بیرۆکەی خۆکوشتن لە کاتی بەکارهێنانی هەندێک دەرمانی خەو.
- کاریگەریی بێبەشبوون لە خەو لەسەر توانای ئەنجامدانی ئەرکە سەرەکییە ڕۆژانەکان.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- زانوبەند لە کاتی خەوتندا؛ ڕێنمایی بەکارهێنان
- خەرف و خەوتن: پەیوەندی و ڕێگاکانی باشترکردن
- پارچەکانی ئامێری CPAP و بەشە سەرەکییەکانی
- تێکچوونی جووڵە لە خەودا: نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team