بێخەوی لە کاتی سووڕی مانگانە کێشەیەکە کە هەندێک کەس لە قۆناغە دیاریکراوەکانی سووڕدا تووشی دەبن؛ لێرەدا نیشانەکان و ڕێگاکانی یارمەتیدان دەناسیت.
تێگەیشتن لە بێخەوی لە کاتی سووڕی مانگانە
سەرەڕای ناوەکەی، ئەم تێکچوونەکانی خەوە زۆرجار لە هەفتەی پێش دەستپێکردنی مانگانە دەردەکەون و بەگشتی کەمێک دوای دەستپێکردنی خوێنبەربوون کۆتایی دێن. ئەم شێوازە زۆرجار پەیوەندی بە نیشانەکانی پێش مانگانە (PMS) ـەوە هەیە؛ ئەم نیشانانە تا ٩٠%ی کەسانی مانگانەبین تووشی دەکەن، یان بە نەخۆشیی دیسفۆریکی پێش مانگانە (PMDD) ـەوە، کە شێوەیەکی توندترە و ٣% تا ٨%ی کەسان دەگرێتەوە.
کەسانی تووشبوو بەو دۆخانە لەوانەیە کوالیتی خەویان خراپتر بێت، ماندووبوونی ڕۆژانەیان زیاد بێت و زۆرتر تووشی بێخەوی ببن. ئەوانەی PMSیان هەیە بە گشتی دەتوانن ڕۆتینی ڕۆژانەیان بەردەوام بکەن، بەڵام نیشانەکانی PMDD لەوانەیە کاریگەریی توندیان لەسەر توانای ئەنجامدانی کارەکان هەبێت.
بۆچی هۆرمۆنەکان کاریگەری لەسەر خەو دەکەن
گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان لە قۆناغی لوتییالدا—کە ١٤ ڕۆژی کۆتاییی سووڕەکەیە—دەتوانن ئارامگرتن تێکبدەن. لە کەسانی تووشبوو بە PMDD، لەوانەیە جەستە مێلاتۆنین کەمتر بەرهەمبهێنێت یان وەڵامی کەمتر بەرامبەری بداتەوە. هەروەها، بەرزبوونەوەی پڕۆجێستیرۆن لە هەفتەی پێش مانگانەدا دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی خەو.
ئەم گۆڕانکارییانە دەتوانن پێکهاتەی خەو بگۆڕن؛ مەبەست لە پێکهاتەی خەو ئەوەیە کە چەند کات لە قۆناغە جیاوازەکانی خەودا بەسەر دەبرێت. گۆڕانکارییە باوەکان ئەمانەن:
- زیادبوونی خەوی سووک.
- کەمبوونەوەی خەوی جووڵەی خێرای چاو (REM).
- بۆ ئەوانەی PMDDیان هەیە، زیادبوونی خەوی قووڵ، کە لەوانەیە بەهۆی کەمبوونەوەی ئاستی مێلاتۆنینەوە بێت.
بەڕێوەبردنی نیشانەکانی بێخەوی لە مانگانە
باشترکردنی تەندروستیی خەو و گۆڕینی شێوازی ژیان دەتوانێت یارمەتی بدات بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ بێخەوی.
عادەتە ڕۆژانەکان
- لانیکەم ٣٠ خولەک لە ڕووناکیی توند و سروشتی بەسەر ببە.
- ٣٠ خولەک وەرزش بکە؛ باشترە لە دەرەوە و لە سەرەتای ڕۆژدا بێت.
- کاتی هەستان و چوونەخەوتنێکی جێگیر بپارێزە.
- خەوتنی نیوەڕۆ سنووردار بکە و خۆت لە خەوتنی زۆر درێژ یان لە کۆتایی ڕۆژدا بپارێزە.
ڕۆتینی پێش خەوتن
- ژووری خەوتن سارد، بێدەنگ و تاریک بهێڵەوە.
- جێگایەکی خەوتنی پاڵپشتیکەر و سەرین بەکاربهێنە.
- چالاکییە ئارامکەرەوەکان وەک یۆگا، خوێندنەوە یان گوێگرتن لە مۆسیقا ئەنجام بدە.
- ئێواران خواردنی بچووکتر بخۆ.
- لانیکەم ٣ کاتژمێر پێش خەوتن لە خواردنەوەی کحول و جگەرەکێشان دوور بکەوە.
- لانیکەم ٦ کاتژمێر پێش خەوتن لە کافایین دوور بکەوە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری بێخەوی پێش مانگانە
ئەگەر گۆڕانکارییەکانی شێوازی ژیان بەس نەبن، بە تایبەتی بۆ ئەوانەی PMDDیان هەیە، پزیشک لەوانەیە پلانی چارەسەری پزیشکی پێشنیار بکات. هەڵبژاردەکان لەوانەیە ئەمانە بگرنەوە:
- چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی یان ئەکوپانکچەر.
- چارەسەری بە ڕووناکیی توند.
- دەرمانی هۆرمۆنی یان کۆنترۆڵی لەدایکبوون.
- دژەخەمۆکییەکان، وەک ڕاگرتنەوەرە هەڵبژێردراوەکانی وەرگرتنەوەی سیرۆتۆنین (SSRIs).
- پاشکۆی ڤایتێکس.
پرسیارە باوەکان
مانای بێخەوی چییە؟
ئەمە زاراوەیەکی ناپزیشکییە بۆ تێکچوونی خەو کە زۆرجار لە هەفتەی پێش دەستپێکردنی مانگانەدا ڕوودەدات.
بێخەوی پێش مانگانە بەهۆی چییە؟
پەیوەندی بە گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکانەوە هەیە، لەوانە زیادبوونی پڕۆجێستیرۆن و کەمبوونەوەی ئاستی مێلاتۆنین یان کەمبوونەوەی وەڵامدانەوەی جەستە بەرامبەری.
بێخەوی لە کاتی مانگانە چەندە دەخایەنێت؟
بە گشتی لە هەفتەی پێش مانگانەدا ڕوودەدات و کەمێک دوای دەستپێکردنی مانگانە چارەسەر دەبێت.
چی یارمەتی خەون نەچوون لە کاتی مانگانە دەدات؟
وەرزشی بەردەوام، بەکەوتنەبەر ڕووناکیی سروشتی و پابەندبوون بە ڕێساکانی تەندروستیی خەو—وەک دوورکەوتنەوە لە کافایین و کحول پێش خەوتن—دەتوانن یارمەتیدەر بن.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەمانەی خوارەوەت هەبوو، ڕاوێژ بە پڕۆفیشناڵێکی تەندروستی بکە:
- تێکچوونی خەو کە وای لێ دەکات نەتوانیت کار بکەیت یان پابەندییە کۆمەڵایەتییەکانت جێبەجێ بکەیت.
- گۆڕانکاریی توندی هەست و سۆز، وەک تووڕەیی، خەمۆکی یان زوو تووڕەبوون.
- هەستکردن بەوەی کۆنترۆڵت لەدەست چووە یان نەتوانیت سەرنج بخەیتە سەر شتێک.
- ماندووبوونی بەردەوامی ڕۆژانە کە کاریگەری لەسەر توانای جێبەجێکردنی کارە ڕۆژانەکانت دەکات.
ئاگادارکردنەوە: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی هەر دۆخێکی پزیشکییەوە ڕاوێژ بە پڕۆفیشناڵێکی تەندروستیی شایستە بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- شەربەتی گیلاس بۆ خەو و باشترکردنی خەوتن
- خەوی کورت: ڕێنمایی خێرا بۆ پشوودان
- گرتنی لووت لە شەوی دووگیانیدا: چارەسەر
- هۆکارەکانی بێخەوی و ڕێگاکانی چارەسەر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team