بلوغی زوو کاتێکە نیشانەکانی پێگەیشتنی ڕەگەزی پێش ٨ ساڵی کچان و ٩ ساڵی کوڕان دەردەکەون؛ پێویستی بە چاودێری پزیشکی و دەروونی هەیە.
ئایا منداڵەکەم تووشی بلووغی زوو بووە؟
بوونی یەک نیشانە بە تەنها واتای تووشبوون نییە، بەڵام ئەم دۆخە زۆرجار بە چەند گۆڕانکارییەکی جەستەیی لە تەمەنی کەمدا دەردەکەوێت، لەوانە:
- گەشەکردنی مەمک لە کچان، یان گەورەبوونی قەبارەی گون لە کوڕان.
- دەرکەوتنی جووش و بۆنی عەرەق کە لە بۆنی عەرەقی گەورەساڵان دەچێت.
- گەشەکردنی موو لە ناوچەی زاوزێ و ژێر باڵەکان.
- گۆڕانی دەنگ بۆ دەنگێکی قوڕس‌تر و قووڵ‌تر لە کوڕان.
- ڕوودانی مانگانە لە کچان.
- خێرا و لەناکاو گەشەکردنی باڵا.
جۆر و هۆکارەکانی بلووغی زوو
هۆکارەکانی ئەم دۆخە بە پێی جۆرەکەی جیاوازن و بە دوو بەشی سەرەکی دابەش دەبن:
بلووغی زووی ناوەندی
ئەمە باوترین جۆرە و لە ئەنجامی ئەوەوە ڕوودەدات کە مێشک هۆرمۆنی «گۆنادۆترۆپین» زوو دەردەدات و هان بە هێلکەدانەکان یان گونەکان دەدات. هۆکارەکە لەوانەیە ئەمانە بن:
- تومۆر یان کیست لە مێشک (زۆرجار خۆخوازن).
- برینداربوونی سەر، چارەسەری تیشکی، یان تووشبوون بە نەخۆشییەک وەک سیل.
- هۆکاری بۆماوەیی یان مێژووی خێزانیی بلووغی زوو.
- بەرکەوتن بە ماددە کیمیاییەکان کە «تێکدەری غددی ناوخۆیی» ناودەبرێن و لە هەندێک جۆری پلاستیک، دەرمانی کوشتنی مێروو و بۆندا هەن.
بلووغی زووی پەراوێزی
بە بلووغی ساختەش ناسراوە و پەیوەندی بە مێشکەوە نییە؛ بەڵکو لە ئەنجامی دەرچوونی هۆرمۆن لە ئەندامەکانی دیکەوە ڕوودەدات. هۆکارەکانی بریتین لە:
- کێشە یان تومۆر لە غدەی ئەدریناڵ، هێلکەدانەکان یان گونەکان.
- بەکارهێنانی دەرمان یان کرێمی تێیدا تێستۆستێرۆن یان ئیسترۆجین هەبێت.
- هەندێک گۆڕانی جینیی بۆماوەیی.
مەترسی و ئاڵۆزییەکانی بلووغی زوو
زۆرجار ئەم دۆخە کێشەی تەندروستیی درێژخایەن دروست ناکات، بەڵام لەوانەیە ببێتە هۆی ئەمانە:
- کورتبوونی باڵا: بەهۆی خێرا گەشەکردنی ئێسک و پاشان زوو وەستانی گەشەکە، کە ڕێگری لە گەیشتنی منداڵ بە باڵای چاوەڕوانکراوی گەورەساڵی دەکات.
- مەترسییە تەندروستییەکان: زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە شەکری جۆری دووەم، قەڵەویی و نەخۆشیی دڵ.
- مەترسیی شێرپەنجە: ئەگەری تووشبوونی کچان بە شێرپەنجەی مەمک، هێلکەدان و ڕەحم زیاد دەبێت؛ ئەمە بەهۆی بەرکەوتنی درێژخایەن بە هۆرمۆنی ئیسترۆجین و زیادبوونی فاکتەری گەشەی هاوشێوەی ئینسولینە کە دابەشبوونی خانەکانی مەمک هان دەدات.
- کێشە دەروونییەکان: هەستکردن بە جیاوازی لە هاوتەمەنەکان، خەمۆکی، یان ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ گاڵتەجاڕی و ئازاردان.
ناسینەوە و چارەسەری بلووغی زوو
ناسینەوە بە پێداچوونەوە بە مێژووی نەخۆشی و پشکنینی جەستەیی دەست پێدەکات؛ پزیشک لەوانەیە ئەمانە داوا بکات:
١. تاقیکردنەوەی خوێن بۆ پێوانەکردنی ئاستی هۆرمۆنەکان.
٢. وێنەی ئێکسڕەی دەست و مەچەک بۆ هەڵسەنگاندنی تەمەنی ئێسک.
٣. وێنەگرتن بە ڕەزونانسی مەغناطیسی بۆ مێشک یان وێنەگرتن بە شەپۆلی دەنگ بۆ هێلکەدانەکان و غدەی ئەدریناڵ.
٤. تاقیکردنەوەی هاندانی هۆرمۆنی ئازادکەری گۆنادۆترۆپین بۆ دیاریکردنی جۆری دۆخەکە.
بۆ چارەسەری بلووغی زوو، ڕێگاکە بە هۆکارەکەوە پەیوەستە:
- دەرمان: بەکارهێنانی هاوشێوەکانی هۆرمۆنی ئازادکەری گۆنادۆترۆپین بۆ دواخستنی بلووغ تا گەیشتن بە تەمەنی ئاسایی.
- نەشتەرگەری: لابردنی تومۆر یان کیستەکان کە بوونەتە هۆی تێکچوونی هاوسەنگیی هۆرمۆنی.
- چاودێری: لە دۆخەکانی بلووغی نەزانراو هۆکار، لەوانەیە پزیشک بەبێ دەستێوەردانی دەرمانی، تەنها چاودێریی بەردەوام پەسەند بکات.
چۆن پشتگیری لە منداڵەکەت بکەیت؟
دایک و باوکان دەتوانن بەمانە یارمەتی منداڵەکەیان بدەن:
- دڵنیایی بدەنەوە کە ئەوەی بەسەریدا دێت قۆناغێکی تەندروست و ئاساییە و هەڵە نییە.
- سەرنج بخەنە سەر خاڵە بەهێزەکانی کەسایەتیی منداڵ و متمانەی بەخۆبوونی بەهێز بکەن.
- ئەگەر منداڵ لە ڕووی هەستی یان کۆمەڵایەتییەوە لە گونجاندن خەریکی کێشە بوو، داوای ڕاوێژ لە چارەسەرکاری دەروونی بکەن.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەین؟
هەرکاتێک یەکێک لە نیشانەکانی پێگەیشتنی جەستەییی زوو تێبینی کرا، تەنانەت ئەگەر سادەش بێت، پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت بۆ دڵنیابوون لە چاودێریی دروست و گەشەی تەندروست.
پرسیارە باوەکان
بلووغی زوو لە کچاندا چییە؟
دەستپێکردنی دەرکەوتنی نیشانەکانی پێگەیشتنی جەستەیی و ڕەگەزییە (وەک گەشەکردنی مەمک) پێش تەمەنی هەشت ساڵ.
ئایا بلووغی زوو هەمیشە نیشانەی کێشەیەکی تەندروستییە؟
نەخێر، لە زۆر دۆخدا هۆکارەکەی نادیارە؛ بە پێی خەمڵاندنەکان، ٩٠٪ی کچان و ٥٠٪ی کوڕانی تووشبوو هیچ هۆکارێکی پزیشکیی ڕوونیان نییە.
ئایا ئێستا دۆخەکانی بلووغی زوو زیاد بوون؟
بەڵێ، توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە باوبوونی زیاد کردووە، بە تایبەتی لە کچاندا بە بەراورد بە ٥٠ ساڵ لەمەوبەر. پسپۆڕان پێیان وایە قەڵەویی، فشار و تێکدەرەکانی غددی ناوخۆیی کاریگەرییان هەیە.
بەیاننامەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خواردنی تەندروست بۆ هەرزەکاران و بنەماکانی
- منداڵانی خاوەن پێداویستی تایبەت و چۆنیەتی پشتیوانی
- مووی ناوچوو: هۆکار و چارەسەر
- قۆناغی گەشەی خێرا و ئازاری گەشە
- زیاتر دەربارەی تەندروستی هەرزەکاران
Photo: Candace McDaniel, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team