باوەڕە هەڵەکان دەربارەی بێخەوی وەڵام دەدرێنەوە؛ هۆکارە ڕاستەقینەکانی قورس‌بوونی خەو و ڕێگاکانی باشترکردنی خەوتن دەناسێنین.
بێخەوی چییە و نیشانەکانی چین؟
بێخەوی ئەو تێکچوونەیە کە کەسەکە تووشی قورسی دەستپێکردنی خەو یان بەردەوامبوون لێی دەبێت، یان زوو لە خەو هەڵدەستێت و ناتوانێت دووبارە بخەوێتەوە. نیشانەکانی بریتین لە هەستکردن بە ماندوویی و خەواڵوویی لە ڕۆژدا، تێکچوونی سەرنج، گۆڕانی دۆخی دەروونی و زیادبوونی ئەگەری هەڵەکردن یان تووشبوون بە ڕووداو.
باوەڕە هەڵەکان دەربارەی بێخەوی و ڕاستکردنەوەکانیان
چەندین باوەڕە هەڵەکان دەربارەی بێخەوی دەتوانن کێشەکە زیاتر خراپ بکەن؛ ئەمانە ڕاستکردنەوەکانیانن:
- تەنها هۆکاری دەروونی: هەندێک کەس پێیان وایە فشارە دەروونییەکان تەنها هۆکارن، بەڵام هۆکارە ڕاستەقینەکان هۆکاری جەستەییش لەخۆ دەگرن، وەک ئازاری درێژخایەن، وەستانی هەناسە لە خەودا، سندرۆمی پێی بێئارام و هەندێک دەرمان.
- وەرزشکردن پێش خەوتن: هەندێک کەس پێیان وایە وەرزشکردن دەستبەجێ یارمەتی خەوتن دەدات، لە کاتێکدا وەرزش پلەی گەرمیی جەستە بەرز دەکاتەوە و هۆشیاری زیاد دەکات؛ بۆیە دەبێت دوو تا سێ کاتژمێر پێش کاتی خەوتن کۆتایی پێبهێنرێت.
- شاشەکان و ئارامبوونەوە: باوەڕ وایە تەلەڤیزیۆن و کۆمپیوتەر یارمەتی ئارامبوونەوە دەدەن، بەڵام ڕووناکی و دەنگی ئەوان هۆرمۆنی مێلاتۆنین لە مێشک کەم دەکەنەوە و خەوتن دوا دەخەن.
- خەوی نیوەڕۆ بۆ جێگرتنەوەی خەوی کەم: هەندێک کەس پێیان وایە خەوی نیوەڕۆ کەمیی خەو جێدەگرێتەوە، بەڵام خەوتنی درەنگی ڕۆژ دەتوانێت ئارەزووی مێشک بۆ خەوتن لە شەودا کەم بکاتەوە.
- ڕاهاتن بە کەمیی خەو: هەندێک کەس پێیان وایە دەتوانرێت جەستە ڕابهێنرێت بە چەند کاتژمێرێکی کەم خەو ڕازی بێت، بەڵام بێبەشبوونی درێژخایەن لە خەو بیرەوەری و سەرنج لاواز دەکات و مەترسیی ڕووداوی هاتوچۆ زیاد دەکات.
- مانەوە لە جێخەودا: هەندێک کەس پێیان دەگوترێت لە جێخەوەکەیان هەڵنەستن، تەنانەت ئەگەر نەخەوتبن؛ بەڵام دروست ئەوەیە دوای ٣٠ خولەک لەو لاوەوە ئەولاوەبوون، جێخەوەکە جێبهێڵن و کارێکی ئارامکەرەوە بکەن، بۆ ئەوەی جێخەو بە بێخەوی و بێئومێدییەوە نەبەسترێتەوە.
- چاکبوونەوەی خۆکار: هەندێک کەس پێیان وایە بێخەوی خۆی لەخۆوە لادەچێت، بەڵام ئەگەر هۆکارەکانی چارەسەر نەکرێن، دەتوانێت ساڵانێک بەردەوام بێت.
هۆکارەکانی تێکچوونی خەو
هۆکارەکان بەپێی تەندروستی و تەمەنی کەسەکە جیاوازن:
- هۆکارە گشتییەکان: سترێس، خووی خراپی خەوتن، خواردنی خواردنی قورس یان کافایین (قاوە، چا، شۆکۆلاتە) دوای نیوەڕۆ، و گۆڕانی خشتەی کار یان گەشتکردن.
- لە ژناندا: گۆڕانکاریی هۆرمۆنی پەیوەست بە سووڕی مانگانە، دووگیانی (بەتایبەتی لە سێیەکی کۆتاییدا)، بڕانی مانگانە و هێلکەدانی پۆلی‌کیستی.
- لە کەسانی بەساڵاچوودا: گۆڕانی شێوازی خەو، کەمبوونەوەی چالاکیی جەستەیی و بەکارهێنانی ژمارەیەکی زۆر دەرمان.
- دۆخە پزیشکییەکان: شەکرە، ئەسمە، چالاکیی زۆری غوددەی تیروئید و نەخۆشییەکانی دڵ.
ئامۆژگاری بۆ باشترکردنی کوالێتی خەو
دەتوانرێت جەستە بۆ خەوتن ڕابهێنرێت بە پەیوەستکردنی خەو بە چالاکییە ڕۆژانەکانی ئارامبوونەوە، لەگەڵ جێبەجێکردنی ئەمانە:
- هەموو ڕۆژێک کاتی خەوتن و هەستان جێگیر بکە، تەنانەت لە پشوودانەکانیشدا.
- ژووری خەوتن تەنها بۆ خەوتن بەکاربهێنە و گەرمییەکەی کەم و هەواگۆڕکێکەی باش ڕابگرە.
- لە ئێواراندا جگەرە مەکێشە و پێش خەوتن بچۆ بۆ ئاودەست، بۆ کەمکردنەوەی هەستانەوە لە شەودا.
- لانیکەم سێ کاتژمێر پێش خەوتن خۆراک مەخۆ.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، پێویستە ڕاوێژ بە پسپۆڕ بکرێت:
- ئەگەر بێخەوی ڕێگری لە ئەنجامدانی چالاکییە ڕۆژانەکان و کارکردنی کارا بکات.
- بەردەوام قورسی لە دەستپێکردنی خەو یان دووبارە هەستانەوە لە شەودا هەبێت.
- دوای هەستان هەستی بە تازەبوونەوە و چالاکی نەکرێت.
- بێخەوی بۆ ماوەی سێ مانگ یان زیاتر بەردەوام بێت (بێخەویی درێژخایەن).
پرسیارە باوەکان
چەند کاتژمێر خەو پێویستمانە؟
پێویستیی خەو لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە؛ زۆربەی گەورەساڵان شەوانە ٦ تا ٩ کاتژمێر خەو پێویستیانە، لە کاتێکدا منداڵانی قوتابخانە نزیکەی ١٠ کاتژمێر پێویستیانە، و ئەوانەی تەمەنیان لە ٧٠ ساڵ زیاترە لەوانەیە بە کەمتر لە ٦ کاتژمێر ڕازی بن.
ئایا هۆکارەکانی بێخەوی لە منداڵاندا جیاوازن؟
بەڵێ، هۆکارەکانی بێخەوی لە منداڵاندا لەوانەیە پەیوەندییان بە هۆکارە جیاوازەکانەوە هەبێت؛ هەروەها هەندێک دۆخ لەوانەیە پەیوەندییان بە شێوازی جووڵەی زۆر لە تەمەنی کەمدا یان هۆکارە خێزانییەکانەوە هەبێت.
ئایا دەتوانرێت بێخەوی و کەمیی خەو بە گیا چارەسەر بکرێت؟
هەندێک کەس پەنا دەبەنە بەر چارەسەری گیايی یان پاشکۆی خۆراکی وەک ڤالێریان، بەڵام پێویستە پێش بەکارهێنانی هەر دەرمانێکی خەو یان دەرمانێک ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت، چونکە لەوانەیە کاریگەریی لاوەکی دروست بکەن و گونجاویان بۆ هەر کەسێک جیاوازە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕووناکی سوور و کاریگەریی لەسەر خەوتن
- باشترین چا بۆ خەوتن: هەڵبژاردە گیاییەکان
- نویزی سەوز بۆ خەوتنی ئارام
- جێگرەوەی سیپاپ بۆ ئەپنیای خەو | هەڵبژاردەکان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team