درمان با ید رادیواکتیو برای درمان سرطان و پرکاری تیروئید استفاده می‌شود و اثرات آن بر هورمونها و متابولیسم بدن اهمیت زیادی دارد؛ همچنین پرسش‌هایی درباره ریزش مو یا تأثیر آن بر باروری وجود دارد.
درمان با ید رادیواکتیو چیست و چه کاربردهایی دارد؟
این درمان بر پایه ماده (I-131) است که توسط غده تیروئید از خون جذب شده و باعث تخریب سلول‌های سرطانی یا بافت‌های بیش‌فعال می‌شود. این روش در موارد زیر به کار می‌رود:
- درمان سرطان‌های پاپیلاری و فولیکولار تیروئید، به‌ویژه در صورت انتشار به گره‌های لنفاوی.
- از بین بردن بقایای سلول‌های تیروئید پس از جراحی.
- درمان پرکاری تیروئید و بیماری گریوز.
- تصویربرداری از تیروئید برای تشخیص برخی مشکلات با استفاده از دوزهای پایین.
تأثیرات ید رادیواکتیو بر بارداری و باروری
نظرات درباره تأثیر این درمان بر تولیدمثل متفاوت است؛ برخی تحقیقات نشان می‌دهند زنانی که برای سرطان تیروئید درمان شده‌اند، در بارداری یا زایمان‌های آینده دچار مشکل نشده‌اند، اما منابع دیگر اشاره دارند که ید رادیواکتیو ممکن است به دلیل تأثیر بر تخمدان‌ها، باروری زنان را کاهش داده و در مردان باعث ناباروری شود.
در مورد جنین، این درمان می‌تواند غده تیروئید جنین را تخریب کند، بنابراین در صورت بارداری باید پیش از شروع درمان به پزشک اطلاع داد. توصیه می‌شود تلاش برای بارداری به مدت ۶ ماه تا یک سال پس از درمان به تعویق بیفتد. همچنین باید شیردهی ۶ هفته قبل از درمان متوقف شود و مجدداً از سر گرفته نشود.
ید رادیواکتیو، رابطه جنسی و تعامل با دیگران
از آنجایی که بدن تشعشعات را از طریق ادرار، بزاق، عرق و ترشحات واژن دفع می‌کند، خطرات احتمالی برای اطرافیان وجود دارد. بنابراین موارد زیر رعایت شود:
- روابطe صمیمانه: اجتناب از رابطه جنسی و تماس‌های عاطفی مانند بوسیدن و در آغوش کشیدن برای چندین روز (بین ۳ تا ۴ روز) و بازگشت تدریجی پس از یک دوره ۲ تا ۳ روزه.
- تعامل با دیگران: حفظ فاصله ۶ فوتی (حدود ۱.۸ متر) در ۳ روز اول و اجتناب از مکان‌های شلوغ.
- حفاظت از کودکان: اجتناب از بوسیدن و در آغوش کشیدن به مدت ۳ تا ۷ روز، بسته به میزان دوز دریافتی.
- احتیاط‌های خانگی: خوابیدن در اتاق جداگانه به مدت ۳ تا ۵ روز، استفاده از ظروف و حوله‌های اختصاصی، شستشوی جداگانه ظروف و تمیز کردن توالت دو بار پس از هر بار استفاده.
آیا ید رادیواکتیو باعث ریزش مو می‌شود؟
ید رادیواکتیو به‌طور مستقیم باعث ریزش مو نمی‌شود، اما برخی بیماران ممکن است به دلیل تغییر در سطح هورمونها و متابولیسم یا ابتلا به کم‌کاری تیروئید ناشی از درمان، دچار ریزش مو شوند. در این حالت، موها دوباره رشد می‌کنند اما این روند کند است و ممکن است از چند ماه تا یک سال زمان ببرد.
عوارض جانبی و مخاطرات ید رادیواکتیو
ممکن است برخی علائم کوتاه‌مدت یا بلندمدت ظاهر شوند، از جمله:
- درد و تورم در ناحیه گردن یا غدد بزاقی.
- خشکی دهان و چشم‌ها (توصیه می‌شود برای چند روز از لنزهای تماسی استفاده نشود).
- احساس تهوع.
- کم‌کاری دائمی تیروئید که ممکن است نیاز به جایگزین‌های هورمونی داشته باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم کم‌کاری تیروئید باید فوراً با پزشک مشورت کرد، مانند:
- افزایش وزن بدون دلیل مشخص.
- احساس افسردگی یا خستگی شدید.
- یبوست و درد عضلانی.
- کاهش قابل توجه در تمرکز.
سوالات متداول
هنگام آماده‌سازی برای درمان چه نکاتی مهم است؟
بله، برای افزایش جذب ید، باید سطح هورمون تحریک‌کننده تیروئید (TSH) بالا رود. این کار از طریق قطع برخی داروها برای چند هفته یا تزریق تیروتروپین و پیروی از رژیم غذایی کم‌ید (پرهیز از لبنیات، تخم‌مرغ و غذاهای دریایی) به مدت یک یا دو هفته انجام می‌شود.
مراقبت‌های پس از درمان با ید رادیواکتیو چیست؟
توصیه می‌شود مقدار زیادی آب بنوشید تا دفع تشعشعات از طریق ادرار تسریع شود. همچنین باید قوانین جداسازی جسمی و بهداشت فردی مانند شستن دست‌ها و حمام روزانه را رعایت کنید.
درمان با ید رادیواکتیو پس از برداشتن تیروئید چگونه عمل می‌کند؟
این روش هرگونه سلول تیروئیدی باقی‌مانده که ممکن است سرطانی باشد و با جراحی برداشته نشده باشد را تخریب می‌کند. این سلول‌ها ید رادیواکتیو را جذب می‌کنند بدون اینکه سایر اعضای بدن به‌طور قابل توجهی آسیب ببینند.
آیا ید رادیواکتیو باعث ناباروری می‌شود؟
برخی منابع اشاره می‌کنند که ممکن است بر تخمدان‌های زنان تأثیر بگذارد و در مردان باعث ناباروری شود، در حالی که منابع دیگر در مورد میزان تأثیر آن بر توانایی تولیدمثل در آینده اختلاف نظر دارند.
سلب مسئولیت پزشکی: این محتوا صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و جایگزین مشاوره پزشکی تخصصی نمی‌شود. لطفاً برای تشخیص و درمان مناسب به پزشک خود مراجعه کنید.
مقالات مرتبط
- کورتون و افزایش وزن؛ بررسی علل و راهکارهای کاهش چاقی
- کلسترول خوب چیست و چگونه آن را افزایش دهیم؟
- بررسی عوارض هورمون رشد و استروئید و خطرات مصرف
- علت‌ها و درمان پایین بودن کلسترول خوب (HDL)
- بیشتر درباره هورمونها و متابولیسم
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team