تغییر وضعیت استراحت به گونه‌ای که نشسته خوابیدن را تجربه کنید، ممکن است برای برخی افراد باعث کاهش تنگی مجاری تنفسی و بهبود تنفس شود.
نشسته خوابیدن چگونه بر تنفس اثر می‌گذارد؟
خوابیدن به صورت کاملاً تخت روی پشت، اجازه می‌دهد تا نیروی گرانش باعث تنگ شدن قسمت بالایی گلو و پشت دهان شود که در نتیجه حجم هوای قابل استنشاق و بازدم در ریه‌ها کاهش می‌یابد. نشسته خوابیدن یا خوابیدن به پهلو می‌تواند با دور کردن ساختارهای دهانی از مسیر گلو، این اثرات را خنثی کند.
تقریباً ۳۰ میلیون نفر از آپنه انسدادی خواب (OSA) رنج می‌برند. برای حداقل نیمی از این بیماران، علائم بر اساس وضعیت بدن تغییر می‌کند. یک گروه خاص، شامل ۲۰٪ تا ۳۰٪ از بیماران OSA، تنها زمانی که روی پشت خود می‌خوابند علائم را تجربه می‌کنند؛ این حالت «آپنه انسدادی خواب وضعیتی» (POSA) نامیده می‌شود. در چنین مواردی، شاخص آپنه-هیپوپنه (AHI) هنگام خوابیدن به صورت تخت، معمولاً حداقل دو برابر بیشتر از سایر وضعیت‌هاست.
مزایای تغییر وضعیت خواب در آپنه خواب
درمان وضعیتی، مانند نشسته خوابیدن، می‌تواند مزایای متعددی برای افراد مبتلا به POSA داشته باشد:
- افزایش اکسیژن: این روش ممکن است سطح اکسیژن خون را بالا برده و وقفه‌های تنفسی را کاهش دهد.
- هوشیاری در طول روز: افرادی که از این روش استفاده می‌کنند، اغلب نسبت به کسانی که استفاده نمی‌کنند، در طول روز کمتر احساس خواب‌آلودگی می‌کنند.
- بهبودهای سلامتی دیگر: بالا آوردن سر می‌تواند تنفس را برای افراد مبتلا به نارسایی قلبی یا تجمع مایع در ریه تسهیل کند. همچنین ممکن است باعث کاهش سوزاندن معده (GERD) در شب شود.
این رویکرد عموماً به عنوان یک درمان تک‌نفره نیست. متخصصان پیشنهاد می‌کنند که از این روش به عنوان گزینه دوم یا در کنار درمان فشار مثبت مجاری تنفسی (PAP) استفاده شود.
معایب و خطرات احتمالی
نشسته خوابیدن برای همه مناسب نیست. برخی افراد از دشواری در به خواب رفتن یا احساس ناراحتی در قفسه سینه و کمر شکایت دارند.
نشستن طولانی‌مدت می‌تواند باعث ایجاد لخته‌های خونی در پاها شود. افرادی که سابقه لخته شدن خون دارند، در حال بهبودی از جراحی‌های بزرگ هستند یا داروهایی مصرف می‌کنند که خطر لخته شدن را افزایش می‌دهد، باید ابتدا با پزشک مشورت کنند. علاوه بر این، نوزادان زیر یک سال هرگز نباید روی پهلو یا سطوح شیب‌دار قرار گیرند.
روش‌های خوابیدن در وضعیت upright
برای دستیابی به وضعیت نشسته یا نیم‌نشسته، چندین روش وجود دارد:
- تنظیمات تخت: استفاده از تخت‌های طبی قابل تنظیم، قرار دادن بلوک زیر پایه‌های تخت یا استفاده از بالش‌های گوه ای (Wedge) زیر تشک.
- بالش‌ها: قرار دادن چندین بالش روی هم برای حمایت از قسمت بالایی بدن.
- مبلمان: استفاده از صندلی‌های راحتی (reclining chair).
- کمک‌کننده‌های خواب به پهلو: برای کسانی که خوابیدن به پهلو را به نشسته خوابیدن ترجیح می‌دهند، گزینه‌هایی مانند پوشیدن جلیقه، استفاده از کوله‌پشتی‌های مخصوص یا دوختن یک توپ تنیس در لباس خواب (برای جلوگیری از غلت زدن به پشت) وجود دارد. برخی نیز از حسگرهای الکترونیکی استفاده می‌کنند که هنگام خوابیدن به صورت تخت، می‌لرزند.
سوالات متداول
آیا نشسته خوابیدن به آپنه خواب کمک می‌کند؟
بله، برای افرادی که دچار آپنه انسدادی خواب وضعیتی هستند، نشسته خوابیدن می‌تواند از تنگ شدن مجاری تنفسی توسط گرانش جلوگیری کند و منجر به وقفه‌های تنفسی کمتر و سطح اکسیژن بهتر شود.
علت نشسته خوابیدن چیست و چگونه در تخت اجرا شود؟
علت اصلی این است که در این وضعیت راه هوایی بازتر می‌ماند. برای اجرای آن در تخت، می‌توانید قسمت بالایی بدن خود را با چندین بالش بالا بیاورید، از بالش گوه ای زیر تشک استفاده کنید یا از تخت‌های قابل تنظیم بهره ببرید.
چرا وقتی روی صندلی می‌خوابم بهتر است؟
نشستن در یک صندلی راحتی یا صندلی معمولی، مجاری تنفسی را بازتر از خوابیدن به صورت تخت روی پشت نگه می‌دارد، که می‌تواند شدت علائم آپنه را کاهش دهد.
آیا نشسته خوابیدن ضرر دارد؟
بله، برای برخی افراد ممکن است باعث درد کمر یا قفسه سینه شود و در موارد خاص (مانند افرادی با ریسک ترومبوز)، خطر ایجاد لخته خون در پاها را افزایش دهد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم
اگر مشکوک هستید که مشکلات تنفسی شما هنگام خوابیدن به صورت تخت بدتر می‌شود، با یک ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی مشورت کنید. پیش از شروع درمان وضعیتی، برای تایید تشخیص از طریق مطالعه خواب (Sleep Study) توصیه پزشکی بگیرید. اگر سابقه لخته شدن خون دارید، پیش از تغییر وضعیت خواب خود فوراً با پزشک تماس بگیرید.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشکی تخصصی نیست.
مقالات مرتبط
- خواب REM زیاد: میزان نرمال خواب REM و روش‌های افزایش آن
- چرت زدن یعنی چه و اثرات آن بر سلامتی
- بررسی علت فلج خواب و علائم آن
- تاثیر نور موبایل بر متابولیسم و سوخت‌وساز بدن
- بیشتر درباره خواب و اختلالات خواب
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team