رابطه نزدیکی میان زوال عقل و خواب وجود دارد، زیرا از دست رفتن عملکردهای مغزی اغلب ساعت داخلی بدن را مختل کرده و باعث تکه‌تکه شدن استراحت بیماران و مراقبان می‌شود.
ارتباط زوال عقل و خواب چگونه است؟
اگر بپرسیم زوال عقل چیست، باید پاسخ داد که این بیماری یک کاهش غیرقابل بازگشت در عملکرد مغز است که حافظه، حل مسئله و زبان را مختل می‌کند. از آنجایی که سلول‌های مغزی سریع‌تر از حد معمول می‌میرند، بخشی از مغز که به عنوان ساعت داخلی عمل می‌کند (هسته فوق کیاسماتیک یا SCN) می‌تواند آسیب ببیند.
این اختلال باعث به‌هم خوردن ریتم شبانه‌روزی (سیکل طبیعی خواب و بیداری بدن) می‌شود. در نتیجه، افراد ممکن است موارد زیر را تجربه کنند:
- برعکس شدن برنامه زمانی: خواب زیاد در طول روز و دشواری در خوابیدن در شب.
- تغییر در ساختار خواب: کاهش زمان سپری شده در مرحله REM و خواب عمیق (موج آهسته)، و در مقابل، افزایش زمان در مراحل سبک‌تر خواب.
- افزایش خواب‌آلودگی در روز: نتیجه رایج استراحت بی‌کیفیت در شب و نقص‌های شناختی.
اگرچه بزرگسالان سالم نیز تغییراتی در خواب تجربه می‌کنند (مانند زودتر رفتن به رختخواب)، اما این تغییرات در افرادی که دچار دمانس هستند، شدیدتر و مختل‌کننده‌تر است.
اختلالات خواب شایع و علائم آن
شرایط مختلفی اغلب همراه با علائم زوال عقل ظاهر می‌شوند و حفظ یک روتین سالم را دشوارتر می‌کنند.
- آپنه انسدادی خواب (OSA): شامل بسته شدن مجرای تنفسی در شب و توقف‌های کوتاه در تنفس است. این وضعیت ۴۰٪ از افراد مبتلا به آلزایمر را درگیر می‌کند.
- اختلال رفتار خواب REM: این مورد در دمانس اجسام لوئی شایع است و باعث می‌شود افراد رویاهای خود را به صورت فیزیکی اجرا کنند که می‌تواند خطرناک باشد.
- سندرم پای بی‌قرار (RLS) و اختلال حرکت دوره‌ای اندام‌ها (PLMD): شامل میل غیرقابل کنترل به تکان دادن پاها یا حرکات غیرارادی اندام‌ها در طول شب است.
- افسردگی: این اختلال خلقی اغلب منجر به بی‌خوابی می‌شود و با پیشروی مراحل زوال عقل، شایع‌تر می‌گردد.
- ساندونینگ (Sundowning): پدیده‌ای است که در آن گیجی، اضطراب، فریاد زدن یا پرسه زدن در اواخر بعدازظهر و هنگام عصر افزایش می‌یابد.
خواب چگونه بر خطر ابتلا به دمانس تأثیر می‌گذارد؟
رابطه‌ای دوطرفه بین کیفیت خواب و سلامت شناختی وجود دارد. خواب برای شکل‌گیری حافظه و عملکرد شناختی ضروری است.
تحقیقات نشان می‌دهد که کم‌خوابی ممکن است سطح آمیلوئید-بتا (پروتئینی که پلاک‌هایی در مغز ایجاد می‌کند) را افزایش دهد. از سوی دیگر، بیمارانی که این پلاک‌ها را دارند، اغلب کیفیت خواب پایین‌تری دارند. اگرچه مطالعات مشاهده‌ای، اختلال خواب در دمانس را با زوال شناختی مرتبط می‌دانند، اما هنوز رابطه علت و معلولی مستقیم را اثبات نکرده‌اند.
استراتژی‌های بهبود خواب
بهداشت خواب (تغییرات محیطی و رفتاری) روش اصلی مدیریت زوال عقل و خواب است.
- نور و فعالیت: قرارگیری در معرض نور طبیعی یا نور روشن داخلی در طول روز را افزایش دهید. یک تا دو ساعت فعالیت اجتماعی روزانه برنامه‌ریزی کنید و ورزش را در ساعات اولیه روز انجام دهید، نه درست قبل از خواب.
- روتین: زمان‌های بیداری ثابت و یک روتین آرام‌بخش قبل از خواب داشته باشید. از دستگاه‌های الکترونیکی و نور آبی قبل از خواب دوری کنید.
- چرت زدن: چرت‌های روزانه را به یک بار در روز و کمتر از ۳۰ دقیقه محدود کنید.
- محیط: اتاق خواب را تاریک، ساکت و راحت نگه دارید. برای امنیت از چراغ‌های شب یا برای پوشاندن صداها در مراکز مراقبتی از دستگاه‌های نویز سفید استفاده کنید.
- مدیریت سلامت: دردهای زمینه‌ای یا افسردگی را درمان کنید و از محرک‌هایی مانند نیکوتین، الکل و کافئین بپرهیزید.
داروهای زوال عقل و کمک‌کننده‌های خواب
در مورد داروهای زوال عقل باید با پزشک مشورت کرد تا بهترین زمان مصرف در روز تعیین شود، زیرا برخی از آن‌ها می‌توانند در استراحت اختلال ایجاد کنند. داروهای کمک‌کننده به خواب معمولاً به عنوان آخرین راهکار در نظر گرفته می‌شوند، زیرا ممکن است باعث افزایش خواب‌آلودگی، گیجی و خطر سقوط شوند.
سوالات متداول
چرا بیماران مبتلا به دمانس در طول روز زیاد می‌خوابند؟
آسیب به ساعت داخلی مغز، ریتم شبانه‌روزی را مختل می‌کند و باعث می‌شود بیماران نتوانند چرخه استاندارد ۲۴ ساعته را دنبال کنند. این امر اغلب منجر به خواب‌آلودگی شدید در روز می‌شود.
آیا دمانس باعث خواب‌آلودگی می‌شود؟
بله، از دست رفتن عملکردهای مغزی و اختلال در چرخه‌های خواب و بیداری می‌تواند منجر به افزایش خواب‌آلودگی در طول روز شود.
چرا بیماران زوال عقل در شب نمی‌خوابند؟
تغییرات در ریتم شبانه‌روزی، همراه با پدیده «ساندونینگ» (افزایش بی‌قراری در عصر) و اختلالاتی مانند آپنه خواب، می‌تواند خواب شبانه را دشوار کند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم هشداردهنده زیر را مشاهده کردید، با ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی مشورت کنید:
- اجرای خطرناک رویاها (فریاد زدن، پریدن یا چنگ زدن).
- بسته شدن مکرر مجرای تنفسی در شب یا نفس‌نفس زدن برای دریافت هوا.
- حرکات غیرقابل کنترل اندام‌ها یا میل شدید به تکان دادن پاها.
- بی‌خوابی شدید یا افسردگی که در عملکرد روزانه تداخل ایجاد می‌کند.
- رفتارهای خطرناک پرسه زدن در شب.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی است و توصیه پزشکی محسوب نمی‌شود. برای هرگونه سوال در مورد شرایط پزشکی، همیشه از پزشک یا سایر متخصصان بهداشت کمک بگیرید.
مقالات مرتبط
- راهنمای جامع اختلال خواب در کودکان و روش‌های درمان
- تاثیر گلیسین برای خواب و نحوه مصرف آن
- راهنمای سازگاری با ساعت تابستانی و مدیریت خواب
- راهنمای یافتن دکتر خواب نزدیک من برای درمان اختلالات خواب
- بیشتر درباره خواب و اختلالات خواب
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team