وحشت شبانه در خواب دوره‌های شدیدی از پانیک یا ترس است که در طول خواب عمیق رخ می‌دهد و اغلب با جیغ زدن و دست و پا زدن همراه است.
وحشت شبانه در خواب چیست؟
این اتفاقات که به عنوان هراس شبانه نیز شناخته می‌شوند، نوعی پاراسومنی هستند. این بدان معناست که آن‌ها اختلالات خوابی هستند که با رفتارهای غیرمعمول یا حرکات خاص شناخته می‌شوند. برخلاف رویاها، این اپیزودها در طول خواب غیر REM (NREM)، به‌ویژه در مراحل عمیق‌تر رخ می‌دهند. از آنجایی که خواب NREM در یک‌سوم اول شب شایع‌تر است، این اتفاقات معمولاً در اوایل چرخه خواب رخ می‌دهند.
وحشت شبانه یا کابوس
اگرچه هر دو با ترس همراه هستند، اما تفاوت‌های آشکاری بین وحشت شبانه یا کابوس وجود دارد:
- زمان وقوع: کابوس‌ها معمولاً در نیمه دوم شب و در طول خواب REM اتفاق می‌افتند. در مقابل، هراس شبانه در اوایل شب و در طول خواب NREM رخ می‌دهد.
- حافظه: افراد معمولاً جزئیات vivid و ترسناک یک کابوس را به خاطر می‌آورند. کسانی که وحشت شبانه را تجربه می‌کنند، معمولاً حافظه کمی از این اتفاق دارند یا اصلاً آن را به یاد نمی‌آورند.
- رفتار: فردی که کابوس می‌بیند معمولاً بی‌حرکت می‌ماند و به راحتی بیدار می‌شود. کسی که دچار وحشت شبانه شده است ممکن است جیغ بزند، روی تخت بنشیند یا بدود و بیدار کردن یا آرام کردن او بسیار دشوار است.
- مدت زمان: کابوس‌ها ممکن است چند دقیقه طول بکشند، در حالی که هراس شبانه معمولاً بین ۱۰ تا ۴۰ دقیقه ادامه دارد.
نشانههای هراس شبانه شایع
در طول یک اپیزود، فرد ممکن است بیدار به نظر برسد اما در وضعیت ترکیبی از هوشیاری باقی می‌ماند. نشانههای هراس شبانه شامل موارد زیر است:
- نشستن ناگهانی یا پریدن از تخت.
- جیغ زدن، گریه کردن یا ابراز ترس با صدا.
- واکنش‌های فیزیکی مانند گشاد شدن مردمک چشم، تعریق و ضربان قلب سریع.
- حرکات ناگهانی مانند لگد زدن یا دست و پا زدن.
در کودکان، این علائم ممکن است با راه رفتن در خواب همراه باشد. در مورد هراس شبانه در بزرگسالان، این اپیزودها می‌توانند شدیدتر باشند و منجر به آسیب‌های جسمی شوند.
علل و محرک‌ها
علت دقیق ناشناخته است، اما چندین عامل می‌توانند خطر را افزایش دهند:
- سن و ژنتیک: این وضعیت در کودکان خردسال شایع‌تر است و ۳۰٪ تا ۴۰٪ آن‌ها را تجربه می‌کنند. این مسئله اغلب در خانواده‌ها ارثی است.
- اختلال در خواب: کم‌خوابی، تب و اختلالاتی مانند آپنه خواب انسدادی یا اختلال حرکت دوره‌ای اندام‌ها می‌توانند محرک این اپیزودها باشند.
- سلامت روان: در کودکان، اضطراب جدایی ممکن است یک عامل باشد. در بزرگسالان، اختلالات خلقی یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) با این اتفاقات مرتبط هستند.
- مواد مصرفی: کافئین و الکل و همچنین برخی داروها ممکن است احتمال وقوع یک اپیزود را افزایش دهند.
مدیریت و درمان وحشت شبانه
هدف از درمان، کاهش تعداد دفعات وقوع اپیزودهاست و نه لزوماً درمان کامل.
بهبود بهداشت خواب
حفظ زمان بیداری ثابت، داشتن یک روتین آرام‌بخش قبل از خواب و اطمینان از خواب کافی می‌تواند کمک کند. اجتناب از کم‌خوابی کلیدی است، زیرا فقدان خواب می‌تواند منجر به مراحل عمیق‌تری از خواب شود که باعث تحریک این اپیزودها می‌گردد.
ایمنی محیطی
برای کودکان، والدین می‌توانند اتاق خواب را ایمن‌تر کنند از طریق:
- پایین آوردن تشک تا روی زمین.
- قرار دادن لایه‌های نرم (پد) دور تخت.
- قفل کردن پنجره‌ها و درها.
- حذف اشیاء خطرناک از اتاق.
مداخلات پزشکی
پزشکان ممکن است استراتژی‌های رفتاری مانند بیدار کردن‌های برنامه‌ریزی شده را پیشنهاد دهند. در موارد نادری که روش‌های دیگر شکست می‌خورند، ممکن است از دارو استفاده شود. درمان بیماری‌های زمینه‌ای مانند آپنه خواب نیز ممکن است این اپیزودها را متوقف کند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
در حالی که اپیزودهای گاه‌به‌گاه در کودکان اغلب طبیعی هستند، در صورت مشاهده موارد زیر با ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی مشورت کنید:
- اگر اپیزودها مکرر، شدید یا طولانی هستند.
- اگر فرد خوابیده یا دیگران آسیب می‌بینند.
- اگر کودک تغییرات رفتاری نشان می‌دهد یا در مدرسه دچار مشکل است.
- اگر خواب‌آلودگی شدید در طول روز وجود دارد.
- اگر علائم وحشت شبانه در کودک نوپا یا بزرگسالان ظاهر می‌شود، زیرا ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل پزشکی زمینه‌ای باشد.
سوالات متداول
وحشت شبانه چقدر طول می‌کشد؟
یک اپیزود معمولاً بین ۱۰ تا ۴۰ دقیقه طول می‌کشد.
آیا نوزادان دچار وحشت شبانه می‌شوند؟
اپیزودهای واقعی در نوزادان بسیار نادر هستند و عموماً قبل از ۱۸ ماهگی رخ نمی‌دهند.
آیا باید فرزند خود را هنگام وحشت شبانه بیدار کنیم؟
خیر. تلاش برای بیدار کردن، مهار کردن یا آرام کردن کودک در طول اپیزود می‌تواند او را بیشتر آشفته کند. در عوض، آرام صحبت کنید و او را به آرامی به سمت تخت هدایت کنید.
آیا وحشت شبانه در کودکان نوپا نشانه بیماری روانی است؟
خیر، این‌ها نشانه بیماری روانی نیستند. این اتفاقات معمولاً با نحوه انتقال مغز بین مراحل مختلف خواب مرتبط هستند.
سلب مسئولیت: این محتوا تنها برای اهداف اطلاع‌رسانی است و توصیه پزشکی محسوب نمی‌شود. برای تشخیص و درمان با یک متخصص بهداشت و درمان مشورت کنید.
مقالات مرتبط
- تعبیر خواب افتادن دندان و دلایل روان‌شناختی آن
- علت‌ها و درمان سردی پاها موقع خواب
- راهنمای خواب راحت وقتی هوای بیرون گرم است
- تاثیر سیگاری قهار بودن بر کیفیت و اختلالات خواب
- بیشتر درباره خواب و اختلالات خواب
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team