ئەپنێی خەو لە کێشە باوەکانی خەوە و دەتوانێت ببێتە هۆی نائاسایی لە خوێنبەرەکان و مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشیی دڵ زیاد بکات.
ئەپnێی خەو چییە؟
ئەمە بارودۆخێکی تەندروستییە کە تێیدا ڕێڕەوی هەناسە تەنگ دەبێتەوە یان بە تەواوی دادەخرێت لە کاتی خەودا، وە ئەمە دەبێتە هۆی وەستانی کاتیی هەناسەدان. ئەم بارودۆخە نزیکەی ٢٠%ی کەسان دەگرێتەوە و ئەگەر چارەسەر نەکرێت، ڕەنگە ببێتە هۆی مردن.
جۆرەکانی ئەپnێی خەوی ڕێگر و هۆکارەکانی
ئەپnێی خەوی ڕێگر باوترین جۆرە و بەهۆی شل‌بوونەوەی ماسولکەکانی قوڕگ و زمان و لۆپەی قوڕگ ڕوودەدات. ئەمە ڕێژەی هەوای گەیشتوو بە سییەکان کەم دەکاتەوە و ئاستی ئۆکسجین لە خوێندا دادەبەزێنێت. هەندێک لە هۆکارەکانی:
- قەڵەوی و جگەرەکێشان.
- تەنگیی پێکهاتەی قوڕگ یان لاربوونی لووت.
- گەورەبوونی لۆزەکان یان گۆشتە زیادەکە.
- خواردنەوەی کحول و بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر.
جۆری دووەم ئەپnێی خەوی ناوەندییە، کە کەمتر باوە و بەهۆی ئەوەوە ڕوودەدات کە مێشک ناتوانێت نیشانەکانی هەناسەدان بنێرێت بۆ سیستەمی هەناسەدان. زۆرجار پەیوەندی بە لاوازیی دڵ، یان شکستی گورچیلە، یان جەڵتەی مێشکەوە هەیە.
هۆکارە مەترسیدارەکانی ئەپnێی خەو
چەندین هۆکار ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن، گرنگترینیان ئەمانەن:
- تەمەن و ڕەگەز: بە پێشکەوتنی تەمەن ئەگەری تووشبوون زیاد دەبێت؛ ڕێژەکە لە ژناندا لە ٢٥% لە تەمەنی (٢٠-٤٤ ساڵ)ەوە بۆ ٧٥% لە تەمەنی (٥٥-٧٠ ساڵ) بەرز دەبێتەوە.
- بارودۆخی تەندروستی: وەک نەخۆشیی شەکرە، کێشەکانی غوددەی تیروئید، هەستیاری و ئاوسانی کەڤەرەکانی لووت.
- هۆکاری تر: دووگیانی، تەمەنی پچڕانی مانگانە، سندرۆمی داون و مێژووی خێزانی.
کاریگەرییەکانی لەسەر خوێنبەرەکان و دڵ
توێژینەوەکان نیشانیان داوە کە ئەوانەی ئەپnێی خەوی ڕێگریان هەیە ڕەنگە تووشی نائاسایی لە خوێنبەرە بچووک و گەورەکان ببن و خوێن بە لاوازی بگاتە ماسولکەی دڵ، تەنانەت ئەگەر تەندروست بن و فشاری خوێنیان بەرز نەبێت. هەروەها ئەم تێکچوونە پەیوەندی بە زیادبوونی ئەگەری جەڵتەی مێشک، هێرشی دڵ، کێشەی بیرەوەری و خەرفەوە هەیە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری ئەپnێی خەو
هەڵبژاردنی چارەسەر بە توندیی بارودۆخەکە و هۆکارەکەیەوە پەیوەستە:
چارەسەری بە فشاری هەوای ئەرێنیی بەردەوام (CPAP)
ئەم ئامێرە بە بەردەوامی هەوا لە ڕێگەی ماسکێکەوە پەخشدەکات بۆ ئەوەی ڕێڕەوی هەناسە نەخرێتەوە. سەلمێندراوە کە ئەم چارەسەرە:
- کارکردی خوێنبەرەکان و گەیشتنی خوێن بە دڵ باشتر دەکات.
- کوالێتیی خەو، ڕەفتار و سەرنج لە منداڵاندا باشتر دەکات (تەنانەت ئەگەر شەوانە بۆ ٣ کاتژمێر بەکاری بهێنن).
دەستێوەردانی نەشتەرگەری و گۆڕینی شێوازی ژیان
- نەشتەرگەری: لابردنی لۆزەکان یان کەمکردنەوەی ئەو شانەیەی دەبێتە هۆی داخستن دەگرێتەوە. هەروەها تێبینی کراوە کە لابردنی غوددەی تیروئیدیی گەورەبوو یارمەتیی یەک لە سێی نەخۆشەکانی داوە بۆ کەمکردنەوەی خڕەخڕ و نیشانەکانی وەستانی هەناسە.
- شێوازی ژیان: کۆنترۆڵکردنی کێش، وازهێنان لە جگەرەکێشان، خەوتن لەسەر لا و پەیڕەوکردنی خواردنی تەندروست بۆ دڵ.
- دەرمان: هەندێک دەرمان وەک ئەستازۆلاماید و زۆلپیدێم بۆ چارەسەرکردنی جۆری ناوەندی بەکاردەهێنرێن، دوای ڕاوێژکردن بە پزیشک.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری وەستانی هەناسە لە کاتی خەودا چییە؟
هۆکاری جۆری ڕێگر شل‌بوونەوەی ماسولکەکانی قوڕگ یان بوونی بەربەستی پێکهاتەییە، وەک قەڵەوی و گەورەبوونی لۆزەکان؛ بەڵام جۆری ناوەندی بەهۆی کێشە لە نیشانەکانی مێشک بۆ سیستەمی هەناسەدانەوەیە.
نیشانەکانی ئەپnێی خەو چین؟
نیشانەکان بریتین لە خڕەخڕ، هەناسەهەڵکێشان یان خنکان لە کاتی خەودا، خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا، و بەئاگاهاتنەوە لەگەڵ هەستی تەنگیی هەناسە و ماندوویی.
چۆن لە وەستانی هەناسە لە خەودا خۆم بپارێزم؟
دەتوانرێت مەترسییەکان کەم بکرێنەوە بە پاراستنی کێشی تەندروست، وازهێنان لە جگەرەکێشان، کەمکردنەوەی خواردنەوەی کحول و خەوتن لەسەر لا.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەی خوارەوە، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت:
- خڕەخڕی بەرز و بەردەوام.
- زۆر جار لە خەو بەهۆی هەستی خنکانەوە بەئاگاهاتنەوە.
- هەستکردن بە بێهێزیی زۆر و خەواڵوویی کە ناتوانرێت لە کاتی ڕۆژدا بەرگەی بگیرێت.
- تێبینیی وەستانی هەناسە لەلایەن هاوخەوتەوە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- لێدانی دڵ پێش خەوتن؛ خەوتنت چی دەردەخات؟
- سوودەکانی هاوبەشی ژووری منداڵان بۆ خێزان
- خراپترین شارەکان بۆ خەوتن لە ئەمریکا
- نامە ناردن لە کاتی خەوتندا: هۆکار و ڕێگریکردن
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team