ئەم ڕێنماییە زانیارییە گرنگەکان دەربارەی ئەنفلۆنزای باو لەم ماوەیەدا، نیشانەکان، دەستنیشانکردن و باشترین ڕێگاکانی خۆپاراستن ڕوون دەکاتەوە.
ئەنفلۆنزای باو لەم ماوەیەدا چییە؟
ئەنفلۆنزا نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە کە هێرش دەکاتە سەر سیستەمی هەناسەدان و دەتوانێت ببێتە هۆی نیشانەی هەناسەدان و نیشانە گشتییە توندەکان. ڤایرۆسە هۆکارەکان بەردەوام بەهۆی گۆڕانی جینی دەگۆڕێن؛ بۆیە مرۆڤ لە ماوەی ژیانی خۆیدا دەتوانێت دووبارە تووشی ببێت، چونکە دژەتەنە کۆنەکان ڕەنگە نەوەی نوێی ڤایرۆسەکان بناسنەوە.
سێ جۆری ئەم ڤایرۆسانە هەن (A وB وC). شێوەکانی A وB دەبنە هۆی پەتای زستانە، بەڵام شێوەی C نەخۆشییەکی سووکی هەناسەدان دروست دەکات. لە شێوە باوەکانی ئێستادا دوو شێوە لە جۆری A هەن، کە بریتین لە (A(H2N1) و (A(H3N1)، هەروەها یەک شێوە لە جۆری B هەیە.
نیشانەکانی تووشبوون و ئاڵۆزییەکان
نیشانەکان بە گشتی دوای ٢ تا ٣ ڕۆژ لە چوونە ناو جەستە دەردەکەون و ئەمانە دەگرنەوە:
- تا: بەرزبوونەوەی توندی پلەی گەرمی، کە لەوانەیە بگاتە ٤٠ پلەی سیلیزی، بە تایبەتی لە منداڵاندا.
- کێشەی هەناسەدان: کۆکە، ئازاری قوڕگ و داخستنی لووت.
- نیشانە گشتییەکان: سەرئێشە، ماندووبوونی توند و ئازاری ماسولکەکان.
- نیشانەی گەدە و ڕیخۆڵە: لە منداڵانی بچووکدا لەوانەیە بە شێوەی دڵتێکچوون، ڕشانەوە یان سکچوون دەربکەون.
ئەم نیشانانە بە گشتی لە نێوان یەک تا دوو هەفتە بەردەوام دەبن. لە هەندێک حاڵەتدا ئاڵۆزیی توند لەوانەیە پەرە بستێنێت، وەک سییەکانەوەی خوێناوی، هەوکردنی مێشک، هەوکردنی ماسولکەی دڵ، یان هەوکردنی بەکتریایی لە گوێی ناوەڕاست و سینوسەکان. مەترسیی ئەم ئاڵۆزییانە لە منداڵان، کەسانی بەساڵاچوو و ئەوانەی نەخۆشییە درێژخایەنەکانیان هەیە، وەک شەکرە یان هەناسەتەنگی، زیاترە.
ڤاکسینی ئەنفلۆنزا باشترین ڕێگای پاراستنە
پێشنیار دەکرێت ئەو کەسانەی تەمەنیان لە ٦ مانگ زیاترە ڤاکسین وەربگرن، چونکە ڤاکسین باشترین ڕێگای پاراستن لە ئەنفلۆنزایە. سوودەکانی ڤاکسینکردن ئەمانەن:
- کەمکردنەوەی ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکە.
- سووککردنەوەی توندی نیشانەکان ئەگەر کەسێک تووش ببێت.
- کەمکردنەوەی پێویستی بە سەردانی پزیشک یان چوونە نەخۆشخانە و کەمکردنەوەی ڕێژەی مردن لە منداڵاندا.
لەبارەی ئاستی کاریگەریی ڤاکسینەکەوە بۆچوونەکان جیاوازن، بەڵام هەندێک خەمڵاندن ئاماژە بەوە دەکەن کە زۆر کاریگەرە و لە هەندێک وەرزی دیاریکراودا لەگەڵ نەوە زاڵەکاندا گونجاوترە.
دەستنیشانکردن و چارەسەر
دەستنیشانکردن بە پشکنینی جەستەیی یان تاقیکردنەوەی نموونەی سوێراب لە قوڕگ دەکرێت، لەوانە:
١. تاقیکردنەوەی مۆلیکولی: وەک PCR، کە ماددەی جینیی ڤایرۆس دەدۆزێتەوە.
٢. تاقیکردنەوەی ئەنتیجین: کە پرۆتینە ڤایرۆسییەکان شیدەکاتەوە.
چارەسەرەکەش پشوودانی تەواو، خواردنەوەی زۆری شلە و بەکارهێنانی دەرمانی دابەزێنەری تا وەک ئەسیتامینۆفین یان ئیبۆپرۆفین دەگرێتەوە. ئەگەر چارەسەرەکە لە ماوەی ٤٨ کاتژمێردا دەست پێ بکات، پزیشک لەوانەیە دەرمانی دژەڤایرۆسی وەک (ئۆسێلتامیویر، باڵۆکسافیر، زانامیویر یان پێرامیویر) بنووسێت؛ ئەمە ماوەی نەخۆشی کەم دەکاتەوە و ڕێگری لە ئاڵۆزییەکان دەکات.
ڕێگاکانی خۆپاراستن و مامەڵەکردن لەگەڵ تووشبوون
تووشبوون لە ڕێگەی وردە تۆزەکانی کۆکە و پڵکە، یان بەکارهێنانی کەلوپەلی تایبەتی نەخۆشەکەوە دەگوازرێتەوە. بۆ خۆپاراستن پێشنیار دەکرێت:
- بەردەوام دەست بشۆن و ماددەی پاککەرەوەی ئەلکۆلی بەکاربهێنن.
- لە دەستدان لە ڕووە گشتییەکان و شاشە لمسییەکان خۆ بپارێزن.
- لە نەخۆشەکان دوور بکەونەوە و لە شوێنە قەرەباڵغەکاندا ماسک بپۆشن.
- گۆشت و هێلکە بە باشی بپێژن بۆ خۆپاراستن لە نەوەکانی ئەنفلۆنزای باڵندە.
پرسیارە باوەکان
ئەنفلۆنزا چۆن دەگوازرێتەوە؟
بە هەناسەدانی وردە تۆزەکانی کەسی تووشبوو لە کاتی کۆکە یان پڵکەکردندا دەگوازرێتەوە، یان بە دەستدان لە کەلوپەلی تایبەتی پیسکراو بە دەرچووەکانی هەناسەدانی ئەو کەسەوە.
نیشانەکانی ئەنفلۆنزا چەندە بەردەوام دەبن؟
زۆرجار نیشانەکان بۆ ماوەی نێوان یەک تا دوو هەفتە بەردەوام دەبن، پێش ئەوەی بە تەواوی چاک ببێتەوە.
نیشانەکانی تووشبوون بە ئەنفلۆنزا چین؟
نیشانەکان بریتین لە تای بەرز، کۆکە، ئازاری قوڕگ، سەرئێشە، ئازاری ماسولکەکان و ماندووبوونی توند؛ لە منداڵاندا ڕشانەوە و سکچوونیش لەوانەیە لەگەڵیاندا بێت.
ئەنفلۆنزا چۆن چارەسەر دەکرێت؟
بە پشوودان، خواردنەوەی شلە و دەرمانی ئازارشکێن چارەسەر دەکرێت؛ لە هەندێک حاڵەتدا پزیشک دەرمانی دژەڤایرۆسی یان دژەبەکتریایی بۆ چارەسەری ئاڵۆزییە بەکتریاییەکان دەنووسێت.
ڤاکسینی ئەنفلۆنزا چییە؟
ئامرازێکی خۆپارێزییە کە ئامانجی ئەوەیە بەرگریی جەستە بەرامبەر نەوە باوەکان هەڵبچێنێت، بۆ کەمکردنەوەی مەترسی تووشبوون و سووککردنەوەی توندی نەخۆشی و ئاڵۆزییەکانی.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەردەکەون، دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت:
- کۆکەی بەردەوام یان کۆکەی لەگەڵ بەڵغەم.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی لە ٣٨.٨ پلەی سیلیزی زیاتر لەگەڵ لەرز.
- قورسایی یان تەنگیی هەناسەدان.
- دەرکەوتنی نیشانەی توند و لەناکاو کە لە ٤٨ کاتژمێری یەکەمدا پێویستی بە دەستێوەردانی چارەسەری هەیە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکاری پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سەرماخواردن: نیشانە، چارەسەر و ڕێگریکردن
- ڕێنماییەک بۆ ڤاریانتەکانی کۆرۆنا
- کۆکەی دیک واگیردارە؟ ڕێگاکانی پاراستن
- ئەنفلۆنزا و سەرماخۆردن: ڤیتامینی C چەند کاریگەرە؟
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team