ئەسمی ئەلێرژی لە وەڵامدانەوەی بەرگریی جەستە بە هۆکارە ژینگەییەکاندا ڕوودەدات و ڕێچکەکانی هەوا تەنگ دەکات؛ نیشانەکانی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازن.
ئەسمی ئەلێرژی چییە و هۆکارەکانی چین؟
ئەم جۆرە ئەسمە کاتێک ڕوودەدات کە جەستە وەڵامی ماددە هەستیارییەکان دەداتەوە، و زۆرجار لەگەڵ ئێکزیما یان هەوکردنی لووتی ئەلێرژی هاوڕێیە. هۆکارە سەرەکییەکانی خراپتربوونی دۆخەکە ئەمانەن:
- پەشم و پەڵەی ئاژەڵانی ماڵی و مایتەکانی تۆز.
- کپک، دووکەڵ و دووکەڵی ئۆتۆمبێل.
- تۆوی گوڵ.
لە هەندێک حاڵەتدا، هەوکردنی لووتی ئەلێرژی دەبێتە هۆی دابەزینی ترشاوە لە بەشی پشتەوەی لووتەوە (ترشانی پشتەوەی لووت)، کە ئەمەش کۆکە دروست دەکات.
ناسینەوەی جۆرە جیاوازەکانی ئەسم
جۆرەکانی ئەم نەخۆشییە بە پێی هۆکارەکان یان کاتی دەرکەوتنی نیشانەکان جیاوازن. لە جۆرە گرنگەکانیدا ئەمانە هەن:
- هەناسەتەنگیی پیشەیی: پەیوەندی بە ژینگەی کارەوە هەیە؛ نیشانەکان لە کاتی بوون لە شوێنی کاردا دەست پێدەکەن یان خراپتر دەبن، بەڵام لە پشوودا باشتر دەبن. بۆ نموونە، ئەو کارمەندانەی لە نانەواخانەدا بەهۆی تۆزی ئاردەوە تووشی دەبن، یان لە کارگەکانی بۆیاخ و ماددە کیمیاییەکاندا کار دەکەن.
- ئەسمی وەرزی: نیشانەکانی لە وەرزە دیاریکراوەکاندا دەردەکەون؛ وەک بەهاری بەهۆی تۆوی گوڵ، یان زستان بەهۆی سەرما.
- ئەسمی شەوانە: کورتەهەناسەیی و کۆکە لە کاتی خەوتندا خراپتر دەبن، و سووتانی گەدە یان پاڵکەوتن لەوانەیە کاریگەریی خراپتریان هەبێت.
- ئەسمی نا ئەلێرژی: پەیوەندی بە هۆکارە هەستیارییەکانەوە نییە، بەڵکو بەهۆی تووشبوونی ڕێچکەکانی هەناسە، گۆڕانی کەشوهەوا یان فشارە دەروونییەکانەوە دروست دەبێت؛ لە ژناندا باوترە.
- ئەسمی گەورەساڵان: دوای تەمەنی ١٨ ساڵی دەردەکەوێت و لەوانەیە چەوریی زۆری جەستە، جگەرەکێشان یان بەرکەوتن بەناکاوی بە ماددە کیمیاییەکان هانی بدەن.
- ئەسمی بەهۆی وەرزشەوە: بە تەنگبوونی ڕێچکەکانی هەوا لە کاتی ڕاهێنانی جەستەییدا ناسراوە.
- ئەسمی توند و ئەسمی قورس: ئەسمی توند ٤%ی نەخۆشان دەگرێتەوە و ڕێگرە لە چاڵاکییەکانی ڕۆژانەیان؛ ئەسمی قورس بەوە ناسراوە کە کۆنترۆڵکردنی نیشانەکانی تەنانەت بە بەکارهێنانی دۆزی بەرزی دەرمانیش سەختە.
نیشانە باوەکانی ئەسم چین؟
توندیی نیشانەکان لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە، بەڵام نیشانە هاوبەشەکان ئەمانەن:
١. کورتەهەناسەیی.
٢. دەنگی فیشەفیش لە کاتی هەناسەدەرکردندا.
٣. کۆکە، کە لەوانەیە لەگەڵ بەڵغەم بێت.
٤. هەستکردن بە تەنگی یان ئازار لە سنگدا.
ئەسم چۆن چارەسەر دەکرێت؟
چارەسەری کۆتایی بۆ ئەم نەخۆشییە نییە، بەڵام دەتوانرێت بە پلانی چارەسەر کۆنترۆڵ بکرێت؛ ئەم پلانە پشت بە خۆپاراستن لە هۆکارە هاندەرەکان و بەکارهێنانی ئینهاڵەر دەبەستێت:
ئینهاڵەری ئارامکەر (کەمکەرەوە)
ئەم ئینهاڵەرانە ماسولکەکانی دەوروبەری ڕێچکەکانی هەوا شل دەکەن بۆ ئەوەی لە کاتی هێرشدا بەخێرایی بیکەنەوە. لەوانەیە کاریگەریی لاوەکیی کاتی وەک خێراتربوونی لێدانی دڵ یان لەرزەیەکی سووک دروست بکەن.
ئینهاڵەری پێشگیرانە
زۆرجار ستێرۆید لەخۆدەگرن بۆ کەمکردنەوەی ئاوسان و هەوکردنی ڕێچکەکانی هەناسە. بۆ کاریگەربوونیان پێویستە بەردەوام بەکاربهێنرێن. لەوانەیە قارچی دەم (قوڕچکەی دەم)، هەوکردنی قوڕگ یان خڕبوونی دەنگ دروست بکەن؛ بۆیە پێشنیار دەکرێت دوای هەر جار بەکارهێنان دەم بشۆردرێت و باش مزمزە بکرێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
لە حاڵەتەکانی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ سەردانی پسپۆڕ بکرێت:
- دووبارەبوونەوەی بەردەوامی هێرشی فیشەفیش یان کۆکە.
- کورتەهەناسەیی توند کە ڕێگرە لە چاڵاکییەکانی ژیانی ڕۆژانە.
- پێویستی بە بەکارهێنانی ئینهاڵەری ئارامکەر زیاتر لە ٣ جار لە هەفتەیەکدا.
پرسیارە باوەکان
جیاوازیی نێوان ئەسم و نەخۆشیی گیرانی درێژخایەنی سییەکان (COPD) چییە؟
هەردووکیان دەبنە هۆی ئاوسانی ڕێچکەکانی هەوا، بەڵام زۆرجار وەرزش یان هەستیاری ئەسم هان دەدات و نیشانەکانی لەوانەیە بۆ ماوەیەک ون ببن. بەڵام نیشانەکانی نەخۆشیی گیرانی سییەکان بەردەوامن و بە تێپەڕبوونی کات خراپتر دەبن؛ زۆرجار جگەرەکێشان هۆکاری سەرەکییەتی.
ئایا ئەسمی منداڵی لە گەورەساڵیدا دەبێتە نەخۆشییەکی درێژخایەن؟
هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەسمی بەردەوام لە منداڵیدا لەوانەیە ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشیی گیرانی درێژخایەنی سییەکان لە قۆناغی گەنجیدا زیاد بکات، بە تایبەتی لە کوڕاندا.
چۆن لە کاریگەرییە لاوەکییەکانی ئینهاڵەری ئەسم خۆم بپارێزم؟
بە پابەندبوون بە دۆزی دیاریکراو، بەکارهێنانی تیوپی نێوانە (Spacer)، و دڵنیابوون لە پاککردنەوەی باشی دەم دوای بەکارهێنانی ئینهاڵەری ستێرۆیدی.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری بلغم لە نەخۆشییەکانی سییەکان
- کاریگەری گەرما لەسەر کۆرۆنا و ڤایرۆسی نوێ
- سیستەمی هەناسەدان و نەخۆشییە باوەکانی
- ڕێگاکانی وازهێنان لە خڕەخڕ و خەوتنی باشتر
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team