ئاڵۆزییەکانی پەستانی خوێنی ڕیوی کاریگەری لەسەر کارایی دڵ و سییەکان دەکەن؛ نیشانەکان لە هەناسەتەنگی لە کاتی جووڵەوە تا سەرگێژە و بێهۆشی دەگۆڕێن.
ئاڵۆزییەکانی پەستانی خوێنی ڕیوی چین؟
لە سەرەتای نەخۆشییەکەدا، هەناسەتەنگی لە کاتی هەر جۆرە چاڵاکییەکدا دەردەکەوێت و بە پەرەسەندنی دۆخەکە، تەنانەت لە کاتی پشووشدا ڕوودەدات. هەروەها کەسە تووشبووەکە ماندووبوون، ئازار یان فشار لە سنگ، و شینبوونەوەی پێست و لێوەکان هەست پێدەکات. دۆخەکە لەوانەیە پەرە بسێنێت و ببێتە هۆی ئاوسانی لاق و قوپی پێ، کۆبوونەوەی شلە لە سک، یان لێدانی خێرای دڵ.
ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی ئەم نەخۆشییەی بە پێی هۆکارەکە بۆ پێنج گرووپ دابەش کردووە:
- گرووپی ١: پەستانی بەرزی خوێنی شەریانیی ڕیوی؛ لەوانەیە هۆکارەکەی نەزانراو بێت، یان بەهۆی میرات و گۆڕانی جینی بێت، یان بەهۆی خواردنی هەندێک دەرمانی کەمکردنەوەی کێش، بەرکەوتن بە ماددەی ژەهراوی، یان نەخۆشییەکانی وەک فیبروزی جگەر، لووپوس، سکڵێرۆدێرما و کێشەی لەدایکبوونی دڵ.
- گرووپی ٢: بەهۆی نەخۆشییەکانی لای چەپی دڵەوەیە، وەک شکستی بەتینەی چەپ یان کێشەی دەرچەی میترال یان دەرچەی ئۆئۆرتا.
- گرووپی ٣: پەیوەندی بە نەخۆشییەکانی سییەکانەوە هەیە، وەک وەستانی هەناسە لە خەودا، فیبروزی سییەکان کە بە برین‌بوونی شانەکانی نێوان کیسە هەواییەکان ناسراوە، نەخۆشیی درێژخایەنی گیربوونی ڕێگای هەوا، یان ماوەیەکی درێژ لە شوێنی بەرزدا مانەوە.
- گرووپی ٤: بەهۆی ئەمبۆلیی ڕیوی (جەڵتەی خوێنی درێژخایەن لە سییەکان) دروست دەبێت.
- گرووپی ٥: پەیوەندی بە دۆخە جیاوازەکانەوە هەیە، وەک گرێ و گەورەبوونی نێوەوە کە فشار دەخەنە سەر شەریانەکانی ڕیوی، تێکچوونی میتابۆلیزم، سارکۆیدۆز و تێکچوونی خوێن.
هەروەها ئەم نەخۆشییە لەوانەیە بەهۆی سندرۆمی ئایزنمەنگەرەوە دروست ببێت. ئەمە کێشەیەکی لەدایکبووییە کە کونێک لە نێوان دوو بەتینەی دڵدا هەیە و دەبێتە هۆی تێکەڵبوونی خوێنی ئۆکسجین‌دار و بێ‌ئۆکسجین؛ ئەمەش فشار لە شەریانەکانی ڕیوی زیاد دەکات.
پشکنین و چارەسەری پەستانی خوێنی ڕیوی
پشکنینی زوو سەختە، چونکە نیشانەکان لەگەڵ نیشانەکانی نەخۆشییەکانی تر هاوشێوەن. پزیشک مێژووی پزیشکی و پشکنینی جەستەیی هەڵدەسەنگێنێت، لەگەڵ ئەمانەدا:
- ئیکۆی دڵ: بۆ هەڵسەنگاندنی کارکردن و قەبارەی بەتینەی ڕاست و پێوانەکردنی فشاری شەریانەکانی ڕیوی.
- وێنەی X-ray: بۆ دۆزینەوەی گەورەبوونی شەریانەکانی ڕیوی یان بەتینەی ڕاست.
- نەخشەی کارەبایی دڵ: بۆ تۆمارکردنی لێدانی نائاسایی و فشار لەسەر بەتینەی ڕاست.
- کاتێتەری دڵی لای ڕاست: بۆ پشتڕاستکردنەوەی نەخۆشییەکە، دیاریکردنی توندییەکەی و پێوانەکردنی وردی فشار.
هەڵبژاردەکانی چارەسەر
ئامانجی چارەسەر کەمکردنەوەی نیشانەکان و ڕێگریکردنە لە خراپتربوونی دۆخەکە، و ئەمانە دەگرێتەوە:
١. دەرمانەکان: وەک دەرمانە فراوانکەرەوەکانی ڕەگ (لە ڕێگەی کاتێتەری ڕەگ یان هەناسەدانەوە)، دژبەرەکانی وەرگرەکانی ئەندۆثێلین (بۆ ژنانی دووگیان قەدەغەن و پێویستیان بە پشکنینی مانگانەی جگەر هەیە)، دژەخوێنبەستنەکان بۆ ڕێگریکردن لە جەڵتە، و دەرمانی میزڕێن بۆ کەمکردنەوەی شلە لە سییەکان و فشاری سەر دڵ.
٢. چارەسەری ئۆکسجین: بە تایبەتی بۆ ئەوانەی لە شوێنی بەرزدا دەژین یان تووشی وەستانی هەناسە لە خەودا دەبن.
٣. دەستێوەردانی نەشتەرگەری: وەک نەشتەرگەریی دروستکردنی کون لە نێوان ئەزینەکان بۆ کەمکردنەوەی فشار لە لای ڕاست، یان چاندنی دڵ یان سی لە هەندێک دۆخدا؛ لەگەڵ پێویستی بە بەکارهێنانی دەرمانە سەرکوتکەرەکانی بەرگریی جەستە بۆ هەموو ژیان.
ئامۆژگاری بۆ باشترکردنی شێوازی ژیان
گۆڕینی عادەتە ڕۆژانەکان یارمەتیی کەمکردنەوەی نیشانەکان دەدات، لە ڕێگەی:
- پشووی پێویست و پیاسەی مامناوەند، دوای ڕاوێژکردن بە پزیشک.
- خۆپاراستن لە بەرزکردنەوەی کێشی قورس و وازهێنانی تەواو لە جگەرەکێشان.
- خۆپاراستن لە گەشتکردن بۆ شوێنە بەرزەکان یان نیشتەجێبوون لەوێ.
- دوورکەوتنەوە لەو چاڵاکییانەی بە توندی فشاری خوێن دادەبەزێنن، وەک دانیشتن لە حەوزی ئاوی گەرم، بۆ خۆپاراستن لە بێهۆشی.
- ژنان ئاگادار دەکرێنەوە کە دووگیانی یان بەکارهێنانی حەبی ڕێگری لە دووگیانی لەوانەیە مەترسیی ژیانیان دروست بکات یان ئەگەری جەڵتە زیاد بکات.
پرسیارە باوەکان
جەڵتەی ڕیوی چییە؟
گرفتبوونی یەکێک لە شەریانەکانی ڕیویە بەهۆی جەڵتەیەکی خوێن کە لە شوێنێکی تری جەستەوە (زۆرجار لە لاق) گواستراوەتەوە؛ ئەمە ئاستی ئۆکسجین لە خوێندا کەم دەکاتەوە و لەوانەیە ببێتە هۆی زیانگەیشتن بە سییەکان.
کام کەسان زیاتر لە مەترسیی گیربوونی شەریانەکانی ڕیوی دان؟
مەترسی لە لای جگەرەکێشان، ئەوانەی قەڵەون، نەخۆشانی شێرپەنجە و نەخۆشییەکانی دڵ و سییەکان، ئەوانەی تازە نەشتەرگەرییان کردووە، یان ئەوانەی شکانی ئێسکی لاق یان بەرکیان هەیە، زیاترە.
لە کاتی پشکنین لە پزیشک چیت چاوەڕێ دەکات؟
پزیشک پرسیارت لەبارەی نیشانەکانت دەکات (وەک تا، ئازاری ماسولکە، یان هەناسەتەنگی)، وە هەروەها دەپرسی ئایا لە ژینگەیەکدا بوویت کە مێروولەکانی وەک مووشی تێدا هەبن، یان کەسانی تر نیشانەی هاوشێوەیان هەیە.
کەی پێویستە دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەردەکەون، پێویستە دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگریت:
- هەناسەتەنگیی لەناکاو یان ئازاری تیژی سنگ کە لەگەڵ هەناسەی قووڵدا خراپتر دەبێت.
- ئاوسان، سووربوونەوە یان هەستکردن بە گەرمی لە یەکێک لە لاقەکان.
- کۆکە لەگەڵ خوێن یان بەڵغەمی خوێناوی.
- بێهۆشیی دووبارەبووەوە یان سەرگێژەی توند.
- شینبوونەوەی لەناکاوی لێوەکان یان نینۆکەکان.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکاری زیادبوونی کۆخە لە کاتی خەوتندا
- دەرمانی کۆکە و شێوازی کاریان
- چارەسەری خێرای سەرماخۆردن لە ماڵەوە
- ڕێنمایی بۆ ئەنفلۆنزای خوکی
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team