ئەپنێی ناوەندیی خەو کاتێکە مێشک نیشانەی هەناسەدان نەنێرێت. ئەم وەستانانە دەتوانن ئاڵۆزییەکانی ئەپنێی ناوەندیی خەو زیاد بکەن.
تێگەیشتن لە ئەپنێی ناوەندیی خەو
ئەم دۆخە بەهۆی پچڕانی پەیوەندیی نێوان مێشک و ماسولکەکانی کۆنترۆڵکەری هەناسەدانەوە ڕوودەدات؛ جیاوازە لە ئەپنێی ڕێگای هەناسەدانی داخراو، کە تێیدا ڕێگای هەناسەدان بە شێوەیەکی جەستەیی دادەخرێت. هەندێک کەس دوای هەناسەدانێکی قووڵ یان کاتی لەخەبەربووندا وەستانی بێ‌مەترسیی هەناسەیان هەیە، بەڵام ئەوانەی ئەم نەخۆشییەیان هەیە تووشی وەستانی زۆر و نائاسایی دەبن.
هەندێک کەس هەردوو جۆری ئەپنێی ڕێگای هەناسەدانی داخراو و ناوەندییان هەیە؛ ئەم دۆخە بە ئەپنێی تێکەڵی خەو ناسراوە.
هۆکارەکانی ئەپنێی ناوەندیی خەوی توند چین؟
چەندین هۆکار و دۆخی پزیشکی دەتوانن ئەم وەستانانەی هەناسەدان دروست بکەن:
- نەخۆشییە پزیشکییەکان: شکستی دڵ، سکته‌ی مێشک، نەخۆشیی توندی گورچیلە و دۆخە عەصبییەکان، وەک پارکینسۆن، ئەلزهایمەر یان ALS.
- زیانی مێشک: برینداری، ئاوسان (ئەنسیفالیت) یان سکته‌ی مێشک کە بە ساقی مێشک زیان دەگەیەنێت.
- دەرمانەکان: ئۆپیۆیدەکان، لەوانە مۆرفین، ئۆکسیکۆدۆن، کۆدئین و مێسادۆن، دەتوانن شێوازی هەناسەدان تێک بدەن. بێنزۆدیازەپینەکان، دەرمانە دژەخەمۆکییەکان و دەرمانە دژەشڵەژانەکانیش مەترسی دروست دەکەن.
- هۆکارە ژینگەییەکان: بەرزیی شوێن، بە گشتی ٢٥٠٠ مەتر (٨٠٠٠ پێ) یان زیاتر، دەتوانێت ببێتە هۆی هەناسەدانی خولەکی.
- ئەوەی لە ئەنجامی چارەسەرەوە دێت: لە نێوان ٥٪ و ١٥٪ی ئەو کەسانەی بۆ ئەپنێی ڕێگای هەناسەدانی داخراو فشاری ئەرێنیی هەوا بەکاردەهێنن، لەوانەیە ئەم جۆرە ناوەندییەیان پەیدا ببێت.
- بێ‌هۆکاری دیاریکراو: لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا هیچ هۆکارێک ناناسرێتەوە. جۆرێکی بۆماوەیی بە ناوی سندرۆمی کەم‌هەناسەدانی ناوەندیی لەدایکبووانە، نزیکەی یەک لە هەر ٢٠٠٬٠٠٠ منداڵێک دەگرێتەوە.
نیشانەکان و هۆکارەکانی مەترسی
نیشانەی سەرەکی وەستانی هەناسەدانە لە کاتی خەودا، کە زۆرجار هاوبەشەکە دەیناسێتەوە. خڕەخڕەکردن لە جۆرەکانی تری ئەپنێدا زۆرترە. نیشانەکانی تریش ئەمانەن:
- بە هەناسەهەڵکێشان یان هەناسەتەنگی لە خەو خەبەر بوونەوە.
- سەرئێشەی بەیانیان و ماندووبوونی ڕۆژانە.
- کێشەی بیرەوەری، گۆڕانی دۆخی دەروونی یان سەختیی سەرنج‌دان.
- بێخەوی یان خەوی خراپ.
پیاوان و ئەو کەسانەی تەمەنیان لە ٦٥ ساڵ زیاترە، مەترسیی زیاتر ڕووبەڕوویانە. ئەمە لەوانەیە بەهۆی پرۆسەی پیر بوون یان باڵوبوونەوەی زیاترِ کێشە تەندروستییە پەیوەندیدارەکان بێت، وەک نەخۆشیی کەم‌کاریی تیروئید یان شکستی دڵی پڕقەرەباڵغ.
دەستنیشانکردن و ئامێری ئەپنێی خەو
هەڵسەنگاندن بە پشکنینی جەستەیی و مێژووی پزیشکی دەست پێ دەکات. پۆلیسۆمنۆگرام، یان تاقیکردنەوەی خەو لە شەودا لە تاقیگەیەکی تایبەت، بە چاودێریکردنی چالاکیی مێشک، لێدانی دڵ، ئۆکسجینی خوێن و هەوڵی هەناسەدان، دەستنیشانکردنی کۆتایی دەدات.
بۆ چارەسەرکردنی ئەم دۆخە، پزیشکان لەوانەیە ئامێری ئەپنێ وەک ئەمانە بنووسن:
- CPAP: بەردەوام هەوا دەگەیەنێت بۆ ئەوەی ڕێگاکانی هەناسەدان کراوە بهێڵێتەوە.
- ASV یان BPAP: ئامێری فشاری جێگرەوە بۆ ئەوانەی نەتوانن CPAP بەکاربهێنن.
- ئۆکسجینی زیادە: لەبری چارەسەری فشاری یان لەگەڵیدا بەکاردێت.
هەڵبژاردەی تریش بریتین لە ڕاگری عەصبییەکی چاندراوی نەشتەرگەری کە حەجاب‌حاجزە دەجووڵێنێت، یان دەرمان بۆ هاندانی هەناسەدان، وەک ئەسیتازۆلاماید یان تیۆفیلین.
بەڕێوەبردنی ئاڵۆزییەکانی ئەپنێی ناوەندیی خەو
ئەگەر ئەم دۆخە چارەسەر نەکرێت، دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی تەندروستیی توند. ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان ئەمانەن:
- نایەکسانیی لێدانی دڵ و بەرزبوونی فشاری خوێن.
- زیادبوونی مەترسیی سکته‌ی مێشک، شکستی دڵ یان هێرشی دڵ.
- پەیدابوونی قەڵەویی و شەکرە.
- ئەگەری زیاتر بۆ ڕووداوی شۆفێری یان شوێنی کار، بەهۆی ماندووبوونی زۆرەوە.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری ئەپنێی ناوەندیی خەو چییە؟
کاتێک ڕوودەدات کە مێشک ناتوانێت نیشانەی دروست بۆ ماسولکەکانی کۆنترۆڵکەری هەناسەدان بنێرێت. ئەمە دەتوانێت لە ئەنجامی برینداریی ساقی مێشک، بەکارهێنانی دەرمانی ئۆپیۆیدی، یان کێشە تەندروستییە بنەڕەتییەکان وەک شکستی دڵ بێت.
جیاوازیی ئەپنێی ناوەندیی خەو لە ئەپنێی ڕێگای هەناسەدانی داخراو چییە؟
لە ئەپنێی ڕێگای هەناسەدانی داخراودا، جەستە هەوڵی هەناسەدان دەدات بەڵام ڕێگای هەناسەدان دادەخرێت. لە ئەپنێی ناوەندیی خەودا، جەستە هەوڵی هەناسەدان ڕادەگرێت، چونکە مێشک نیشانەکە دەست پێ ناکات.
ئایا دەتوانرێت بێ ئامێر چارەسەر بکرێت؟
چارەسەرەکە بە هۆکارەکەوە پەیوەستە. هەندێک حاڵەت بە وەستاندنی هەندێک دەرمان یان چارەسەرکردنی نەخۆشیی بنەڕەتیی گورچیلە یان دڵ بەڕێوە دەبرێن. گۆڕینی شێوازی ژیان، لەوانە خۆپارێزی لە ئەلکۆڵ و پاراستنی کێشی تەندروست، دەتوانێت یارمەتی بدات.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت
ئەگەر تۆ یان هاوبەشەکەت ئەم نیشانانەی ئاگادارکەرەوە ببینن، ڕاوێژ بە پزیشک یان پێشکەشکاری چاودێریی تەندروستی بکە:
- بە هەناسەهەڵکێشان یان وەستانی دووبارەی هەناسەدان لە کاتی خەودا.
- سەرئێشەی بەردەوامی بەیانیان.
- لە کاتی کارە هێمنەکاندا خەوتن یان خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە.
- هەناسەتەنگی لە کاتی چالاکیی جەستەیی یان کاتێک پاڵ دەکەویت.
ئاگادارکردنەوە: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە، دەستنیشانکردن یان چارەسەر نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- سوودەکانی خەوی قووڵ بۆ جەستە و مێشک
- نەخۆشی دواکەوتنی فازی خەوتن: نیشانە و چارەسەر
- پێوەری خەواڵوویی ئێپوورث چییە؟
- شەقی کام لە منداڵاندا و کێشەی هەناسە
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team