زانینی ئاستی ئاسایی ئۆکسجین لە کاتی خەوتندا یارمەتیت دەدات جیاوازی دابەزینی ئاسایی ئۆکسجینی خوێن لە نیشانەی کێشەی تەندروستی بکەیتەوە.
تێگەیشتن لە ئاستی ئاسایی ئۆکسجین لە کاتی خەوتندا
تێری ئۆکسجینی خوێن ڕێژەی ئەو خانە سوورانەی خوێن پێوانە دەکات کە ئۆکسجین هەڵدەگرن؛ ئەمەش پیشان دەدات سییەکان تا چەندە باش ئۆکسجین دەگەیەننە ناو خوێن. بۆ زۆربەی کەسانی تەندروست، ئاستی ئاسایی ئۆکسجین لە نێوان ٩٥% و ١٠٠% ـدایە.
لە کاتی خەوتندا، هەناسەدان بە شێوەیەکی سروشتی کەمتر یەکسان دەبێت و خاوتر دەبێتەوە. ئاساییە تێری ئۆکسجین کەمێک دابەزێت، بە تایبەتی لە قۆناغە قووڵەکانی خەودا. ئەم گۆڕانکارییە بچووكانە لە کەسانی تەندروستدا بە گشتی جێی نیگەرانی نین. بەڵام، ئەوەی «ئاسایی» دادەنرێت دەتوانێت بە پێی چەند هۆکارێک جیاواز بێت:
- بەرزی شوێن: ئەو کەسانەی لە شوێنی بەرزدا دەژین، زۆرجار تێری ناوەندییان نزمترە.
- دۆخی تەندروستی: ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنی گیراوی سییەکان (COPD) یان نەخۆشیی درێژخایەنی تری سییەکانیان هەیە، ڕەنگە ئاستی بنەڕەتییان نزمتر بێت.
- شێوازی خەوتن: کاتێک بە پشت دەخەویت، ڕەنگە ئاستی ئۆکسجین کەمێک لە کاتی خەوتن بەسەر سکدا نزمتر بێت.
لێکدانەوەی پێوانەکانی تێری ئۆکسجین
لەبەر ئەوەی ئاستی بنەڕەتیی تاکەکان جیاوازە، هیچ پێوەرێکی یەکگرتووی گشتی نییە. لە کاتێکدا ٩٥% یان زیاتر بۆ زۆربەی کەسان ئاساییە، هەندێک پسپۆڕ ٩٥% یان کەمتر بۆ ئەوانەی لە ئاستی دەریا دەژین بە ڕەنگە نائاسایی بزانن. بە پێچەوانەوە، بۆ کەسێک کە COPD ـی هەیە، ئاستێک بە نزمێی ٨٨% ڕەنگە ئاستی بنەڕەتیی ئاسایی بێت، لە کاتێکدا پێوانەیەکی زیاتر لە ٩٢% دەتوانێت بۆی کێشە دروست بکات.
بە گشتی، ئەم مەودایانە بۆ لێکدانەوە بەکاردەهێنرێن:
- ئاسایی: ٩٥% تا ١٠٠% (هەندێک سەرچاوە ٩٦% تا ١٠٠% پێشنیار دەکەن)
- نزیک لە نزم: ٩١% تا ٩٥% (هەندێک سەرچاوە ٩٣% تا ٩٥% پێشنیار دەکەن)
- نزم: ٨٨% تا ٩١% (هەندێک سەرچاوە ٨٩% تا ٩٢% پێشنیار دەکەن)
- بە مەترسییەوە نزم: ٨٨% یان کەمتر
هۆکارەکانی کەمی ئۆکسجین لە خەودا
چەندین هۆکار دەتوانن ببنە هۆی دابەزینی ئاستی ئۆکسجین لە شەودا؛ ئەمە بە کەمئەوکسجینی شەوانە ناسراوە.
نەخۆشییەکانی هەناسەدان
- وەستانی هەناسەی گیراوی لە خەودا: بەربەستەکانی ڕێڕەوی هەوا دەبنە هۆی وەستانی دووبارەی هەناسەدان.
- وەستانی هەناسەی ناوەندی لە خەودا: مێشک ناتوانێت پەیام بۆ ئەو ماسولکانە بنێرێت کە هەناسەدان کۆنترۆڵ دەکەن.
هۆکارە پزیشکی و ژینگەییەکان
- دۆخی درێژخایەن: COPD، ئەسمە، نەخۆشیی خانە سوورەکانی خوێنی داسی‌شێوە و سیل دەتوانن کارکردنی سییەکان کەم بکەنەوە.
- هۆکارە جەستەییەکان: سندرۆمی کەم‌هەناسەدانی بەهۆی قەڵەوی، کە تێیدا کێش فشار دەخاتە سەر سنگ، یان نەخۆشییە دەمارەکان کە کاریگەرییان لەسەر ماسولکەکانی سنگ هەیە.
- ماددەکان: کحول، دەرمانی ئازاری ئۆپیۆیدی، ئارامبەخشەکان و دەرمانەکانی نیگەرانی دەتوانن هەناسەدان خاو بکەنەوە.
- شێوازی ژیان: جگەرەکێشان بافتی سییەکان زیان‌مەند دەکات و ڕێگری لە هەڵمژینی ئۆکسجین دەکات.
نیشانەکانی کەمی ئۆکسجین لە کاتی خەوتندا
کەمبوونی ئۆکسجین ڕەنگە تێبینی نەکرێت، بەڵام زۆرجار جەستە نیشانەی ئاگادارکەرەوە دەردەخات. ڕەنگە ئەمانە هەست پێ بکەیت:
- بە ماندوویی، هەناسەبڕکێ یان خنکانەوە لە خەو هەڵدەستیت.
- ئارام نەگرتنی دووبارە یان خڕەخڕ.
- سەرئێشەی بەیانیان.
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە و کێشەی بیرەوەری یان سەرنج.
- لە حاڵەتە توندەکاندا، شینبوونەوەی پەنجەی پێ، پەنجەی دەست یان لێوەکان.
چۆن ئاستی ئۆکسجین باشتر بکەینەوە
ئەگەر لە شەودا لە کاتی خەوتندا تووشی کەمی ئۆکسجین دەبیت، ئەم ڕێکارانە لەبەرچاو بگرە:
- گۆڕینی شێوازی خەوتن: بە لا بخەوە یان بالێکی گوژمەیی بەکاربهێنە بۆ بەرزکردنەوەی سەرت و کردنەوەی ڕێڕەوەکانی هەوا.
- چارەسەری پزیشکی: ئەگەر بۆ وەستانی هەناسە لە خەودا بۆت نووسرابێت، ئامێری CPAP یان BiPAP بەکاربهێنە.
- گۆڕانکاریی شێوازی ژیان: جگەرەکێشان بوەستێنە، بەردەوام وەرزش بکە بۆ بەهێزکردنی دڵ و سییەکان، و پێش خەوتن کحول یان ئارامبەخش مەخۆ.
- ژینگە: پاککەرەوەی هەوا بەکاربهێنە بۆ لابردنی پیسکەرەکان و هۆکارەکانی هەستیاری.
پرسیارە باوەکان
چ ئاستێکی ئۆکسجین لە کاتی خەوتندا بە مەترسییەوە نزمە؟
بۆ زۆربەی کەسان، ئاستی ٨٨% یان کەمتر بە مەترسییەوە نزم دادەنرێت. کەمئەوکسجینی پەیوەست بە خەو بە تایبەتی وەک تێری ٨٨% یان کەمتر بۆ ماوەی پێنج خولەک یان زیاتر پێناسە دەکرێت. لە منداڵاندا، دابەزینی تێری بۆ ٩٠% یان کەمتر بۆ ماوەی پێنج خولەک یان زیاتر ڕەنگە ئەم پێوەرە پڕ بکاتەوە.
ئاستی ئۆکسجین لە کاتی خەوتندا چۆن پێوانە دەکرێت؟
ئۆکسیمێتەری پەستانی خوێن، کە بەسەر پەنجەی دەستدا دەگیرێت، بە شێوەیەکی باو بۆ چاودێری لە ماڵەوە و ئامێرەکانی چاودێری خەو بەکاردەهێنرێت. بۆ وردیی پزیشکیی زیاتر، ڕەنگە پزیشکان تاقیکردنەوەی گازی خوێن (کە پێویستی بە وەرگرتنی نموونەی خوێن هەیە) یان پشکنینی تەواوی خەو (پۆلی‌سۆمناگرافی) بەکاربهێنن.
ئایا لەگەڵ وەستانی هەناسە لە خەودا دەتوانرێت ئاستی ئۆکسجین ئاسایی بێت؟
لە زۆر حاڵەتی وەستانی هەناسە لە خەودا، ئاستی ئۆکسجین تەنها بۆ ماوەی کەمتر لە خولەکێک دادەبەزێت و پاشان دەگەڕێتەوە بۆ ئاستی ئاسایی. بەڵام وەستانی توندی هەناسە لە خەودا دەتوانێت ببێتە هۆی ئەوەی ئاستەکان بۆ ماوەی درێژتر نزم بمێننەوە.
کەی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکەیت
ئەگەر ئاستی ئۆکسجینت لە خوار ٩٣% دادەبەزێت، پەیوەندی بە دابینکەری چاودێری تەندروستییەوە بکە. ئەگەر ئاستەکان لە خوار ٨٨% دابەزین، بە خێرایی چاودێری پزیشکی وەربگرە.
ئەگەر ئەم نیشانانەی ئاگادارکەرەوەت هەبوو، دەستبەجێ پەیوەندی بە فریاکەوتنی پزیشکییەوە بکە:
- ئازاری سنگ.
- هەناسەتەنگی.
- لێدانی خێرای دڵ.
- شینبوونەوەی ڕوو، لێو یان بنەمای ناخنەکان.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پارێزەری ددان بۆ ئەپنیای خەو و خەوی باشتر
- خواردن بۆ خەوی باش و ئارامی شەوانە
- چەند کاتژمێر خەو پێویستە؟
- واتای cured و چارەسەری وەستانی هەناسە
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team