ئازاری درێژخایەن زۆرجار پشوودان تێکدەدات؛ ئازار ٥١ خولەک خەو دەدزێت لە هەر شەوێکدا، بە ناوەندی بۆ گەورەساڵانی تووشبوو.
ئازار ٥١ خولەک خەو دەدزێت: مانا و کاریگەرییەکان
هەرچەندە ئەمە زاراوەیەکی فەرمیی پزیشکی نییە، بەڵام مەبەست لێی بێخەوییە کە ئازاری بەردەوام دەیخاتەڕوو. ئەم دوو کێشەیە زۆرجار بازنەیەکی دوولایەنە دروست دەکەن: ئازار خەوتن قورس دەکات، و نەبوونی پشوودان دەتوانێت هەستیاریی کەس بەرامبەر ئازار زیاد بکات.
توێژینەوەکان نیشان دەدەن کە ئازاری درێژخایەن نزیکەی ٢٥. ئەم ڕێژەیە لە گەورەساڵانی سپی (٢٣.٦٪) و ژنان (٢١.٤٪) زیاترە، بە بەراورد لەگەڵ گەورەساڵانی ئاسیایی (٦.٨٪)، لاتینی (١٣٪)، یان ڕەشپێست (١٩.٣٪).
نیشانە باوەکانی خەونەچوون لە ئازار و تێکچوونی خەو
ئازار بە چەند شێوەیەک کاریگەری لەسەر خەو دادەنێت و زۆرجار کوالێتی و بڕی پشوودان هەردووکیان دەگۆڕێت. زۆر کەس ئەمانە ئەزموون دەکەن:
- درێژبوونەوەی ماوەی پێش خەوتن: ژمارەیەکی زیاتر لە خەڵک لە سەرەتاوە بۆ خەوتن کێشەیان هەیە و زۆرجار بە لای ئەم‌ولاوە دەسووڕێنەوە.
- بەئاگابوونەوەی دووبارە: ٥٧٪ی ئەوانەی ئازاری بەردەوامیان هەیە، شەوانە سێ جار یان زیاتر لە خەو هەڵدەستن.
- قورسیی خەوتنەوە: زیاتر لە نیوەی ئەوانەی لە خەو هەڵدەستن، دووبارە خەوتنەوەیان قورسە.
- گۆڕانی خولەکانی خەو: زوو لە خەو هەڵستان یان درەنگ خەوتن دەتوانێت ڕیتمی سروشتیی خەو و بەئاگایی تێکبدات.
ئەوانەی لانیکەم هەفتەی جارێک تووشی ئازار دەبن، بە ناوەندی ٦.٧ کاتژمێر دەخەون؛ ئەمە لە پێشنیاری گشتیی حەوت تا نۆ کاتژمێر کەمترە.
چ جۆرە ئازارێک خەڵک لە شەو بەئاگا ڕادەگرێت؟
ناڕەحەتی پێویست ناکات زۆر توند بێت بۆ ئەوەی ببێتە هۆی بەئاگامانەوە؛ تەنانەت ئازاری سووکیش دەتوانێت ببێتە هۆی بێخەوی. بەپێی داتاکانی ڕاپرسی، باوترین سەرچاوەکانی ئازاری تێکدەرەوەی خەو ئەمانەن:
- ئازاری پشت (٥٦.٢٪)
- ئازاری مل (٤١.٣٪)
- ئازاری سەر (٣٢.٢٪)
- ئازاری ئەژنۆ (٢٩.٤٪)
نزیکەی ٧٣.١٪ی بەشداربووانی ڕاپرسییەکە، ئاستی ناڕەحەتیی شەوانەیان بە ٥ یان زیاتر لەسەر پێوەرێکی ١٠ خاڵی دانا.
چارەسەر و ڕێکارەکانی مامەڵەکردن لەگەڵ ئازار ٥١ خولەک خەو کەم دەکاتەوە
خەڵک ڕێگای جۆراوجۆر بەکاردەهێنن بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکانیان و باشترکردنی پشوودانیان.
ڕێکارە پزیشکی و دەرمانییەکان
نزیکەی ٧٠٪ی گەورەساڵان دەرمان بۆ ئازار بەکاردەهێنن؛ لەوانە دەرمانی بە ڕەچەتەی پزیشک (٥٨.٩٪) و دەرمانی بێ ڕەچەتە (٥٣.٥٪). بۆ چارەسەرکردنی تایبەتیی کێشەی خەو، ٥٥.٨٪ لە مانگی ڕابردوودا یارمەتیدەری خەویان بەکارهێناوە؛ مێلاتۆنین باوترین هەڵبژاردە بووە (٤٩.١٪)، و دوای ئەو دیفینهیدرامین/بێنادریل (٢٣.٤٪).
پاڵپشتیی ڕەفتاری و کۆمەڵایەتی
هەندێک کەس چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی بۆ بێخەوی (CBT-I) بەکاردەهێنن بۆ گۆڕینی بیرکردنەوە و ڕەفتارە پەیوەندیدارەکان بە خەو. هەروەها، گرووپەکانی پاڵپشتیی ئۆنلاین لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بۆشاییەک بۆ هاوسۆزی و ئاڵوگۆڕکردنی ئامۆژگاری دابین دەکەن. هەرچەندە تەنها ١٩.٥٪ی گەورەساڵانی بەشداربوو لەم گرووپانە بەشدار بوون، ٩١.٤٪ی ئەندامەکان بەسوودیان زانیوە.
پرسیارە باوەکان
بێخەوی بەهۆی ئازار چییە؟
زاراوەیەکە بۆ وەسفکردنی بێخەوییە کە ئازاری درێژخایەن دەیخاتەڕوو. بازنەیەک لەخۆدەگرێت کە تێیدا ئازار ڕێگا لە خەوتن دەگرێت و ماندووبوونی دواتر وای دەکات ئازار توندتر هەست پێبکرێت.
ئازار چۆن شێوازی خەو دەگۆڕێت؟
ئازار دەتوانێت ماوەی پێویست بۆ خەوتن زیاد بکات، ببێتە هۆی بەئاگابوونەوەی زۆرجار لە شەودا، و وا بکات زووتر لەو کاتەی دەتهەوێت لە خەو هەڵبستیت.
باوترین هۆکارەکانی ئازاری تێکدەرەوەی خەو چین؟
ئازاری پشت باوترین هۆکارە؛ پاشان ئازاری مل، سەر و ئەژنۆ دێت.
خەڵک چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم نیشانانە دەکەن؟
ڕێکارە باوەکان بریتین لە بەکارهێنانی دەرمانی بە ڕەچەتە یان بێ ڕەچەتە، خواردنی یارمەتیدەری خەو وەک مێلاتۆنین، بەشداریکردن لە گرووپەکانی پاڵپشتیی ئۆنلاین، و بەکارهێنانی چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی بۆ بێخەوی (CBT-I).
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەمانە ئەزموون دەکەیت، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکە:
- بەردەوام هەموو شەوێک بەهۆی ئازار دوو کاتژمێر یان زیاتر لە خەوت کەم دەبێتەوە.
- هەموو شەوێک سێ جار یان زیاتر لە خەو هەڵدەستیت.
- ئاستی ئازارت بەردەوام ٥ یان زیاترە لەسەر پێوەرێکی ١٠ خاڵی.
- بەهۆی نەبوونی خەوی پشووبەخش، ڕۆژانە تووشی کێشە دەبیت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە، دەستنیشانکردنی نەخۆشی، یان چارەسەر نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کەمی خەو: نیشانە، هۆکار و کاریگەرییەکان
- هۆکارەکانی خەوتنی ئەمریکییەکان لە ٢٠٢٣ خراپتر بوو
- هۆکاری شینبوونی جەستە و هۆکارەکانی
- خەو و نەریتمی دڵ و مەترسیی ناڕێکی لێدان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team